De Republikeinse vicepresident Mike Pence en de Democratische running mate Kamala Harris hebben tv-kijkend Amerika gisterennacht iets onverwachts bezorgd: een beschaafd politiek debat. Pence toonde zich een effectieve verdediger van Trumps beleid. Harris liet kansen op fellere replieken liggen, allicht om niet als een nasty woman te worden weggezet.

De VS zitten midden in een dodelijke pandemie, en behalve president Trump is ook een flink deel van zijn medewerkers met het nieuwe coronavirus besmet. Gezien de leeftijd van zowel de president als Joe Biden – beide zijn zeventigers – kreeg het debat tussen hun beide plaatsvervangers in deze covidtijden een extra betekenis. Indien nodig: zijn zij in staat de president te vervangen en het leiderschap over Amerika op te nemen?

Mike Pence deed gisterennacht wat hij moest doen: Trumps beleid verdedigen. Pence toonde zich effectiever dan de president zelf, wiens eigen debat met Biden in een ongeziene scheldpartij ontaardde. Niets daarvan zag de tv-kijker gisterennacht. Pence feliciteerde Kamala Harris met haar historische kandidatuur als de eerste Afro-Amerikaanse vrouw van Indiase afkomst, en noemde het een voorrecht met haar te mogen debatteren. De minzaam glimlachende Harris bedankte hem.

Zware uithalen

Die beleefde toon stond een zware inhoudelijke confrontatie over gezondheidszorg, belastingen, klimaatverandering en een rechtvaardig rechtssysteem niet in de weg. Kamala Harris was het meest doortastend over covid-19. De voormalige aanklager ging frontaal in de aanval, toen ze al in het begin van het debat Trumps aanpak van de pandemie wegzette als ‘de grootste mislukking van welke regering ook in de geschiedenis van ons land’. Alleen al op basis daarvan hebben Trump en Pence volgens Kamala Harris hun recht op een herverkiezing verspeeld.

De vicepresident raakte niet veel verder dan aan te stippen dat er wel degelijk een nationale strategie was geweest, en dat Trump niet had geaarzeld om meteen een inreisverbod voor reizigers die onlangs in China waren geweest, in te stellen. Harris verwees naar de meer dan 210.000 Amerikaanse coviddoden: ‘Wat het plan ook was, het heeft duidelijk niet gewerkt.’

Maar op andere momenten liet Harris kansen liggen. Pence pikte geregeld haar spreektijd in, onderbrak zijn tegenstrever, en antwoordde vaker dan Harris helemaal naast de erg pertinente vragen van journalist Susan Page (van de krant USA Today). Page, die beide kandidaten uitstekende vragen voorschotelde, toonde zich niet als bijzonder goede moderator, en greep nauwelijks in. Als gevolg kwam Harris minder aan het woord. Een grappig moment was toen een vlieg op de sneeuwwitte haardos van Mike Pence ging zitten, en daar ook zo’n tweetal minuten bleef. ‘Die vlieg weet tenminste wél wanneer haar tijd op is’, klonk de commentaar van een tv-kijker online.

Terwijl ze werd onderbroken, zei Harris enkele keren: ‘Meneer de vicepresident, ik ben nu aan het woord’, een zin die snel zal uitgroeien tot een populaire slogan bij haar achterban. Per slot van rekening zullen veel vrouwen zich in die uitspraak herkennen. Maar áls je dan je tegenstrever eraan herinnert dat het jouw spreektijd is, dan moet je die tijd ook grijpen en je punt maken. Kamala Harris deed dat niet altijd.

Eeuwige glimlach

Opvallend was ook Harris’ eeuwige, minzame glimlach. Een herinnering dat vrouwen moeten oppassen voor de venijnige valkuil dat al te vurig debatteren hen snel het verwijt oplevert een ‘boze vrouw’ te zijn. Donald Trump zette vier jaar geleden zijn tegenstrever Hillary Clinton als een nasty woman weg.

Harris liet die glimlach resoluut varen toen ze sprak over Trumps falende aanpak van covid-19, maar ook nadat Pence haar had aangevallen over haar staat van dienst als topordehandhaver voor de staat Californië. ‘Ik laat me door u niet de les spellen’, zei Harris, vandaag senator namens die westelijke staat. Ze verdedigde haar ervaring en staat van dienst, en stak een vurig pleidooi af voor een rechtvaardige rechtspraak voor alle Amerikanen.

Kamala Harris begon aan dit debat – vanachter een muur van plexiglas tussen haar en Mike Pence – met een voorsprong die ze moest verdedigen. In de nationale peiling van RealClear Politics leidt de Democraat Joe Biden met 9,7 procent. Harris moest Bidens kandidatuur van goed fatsoen, en rustig en standvastig leiderschap kracht bijzetten, tegelijk zelf presidentieel overkomen, en geen enkele uitschuiver maken die Bidens voorsprong kon hypothekeren. Tegelijk mocht ze geen seconde vergeten dat ze daar zat als vrouw, en bovendien als een vrouw van kleur, tegenover een oudere, witte man. Geen angry woman lijken dus, maar tegelijk genoeg haar op de tanden tonen. Een hele klus, maar Harris is daarin gisterennacht geslaagd.

Feiten

Mike Pence was respectabeler dan Donald Trump ooit in een debat is geweest. Maar net als zijn baas nam hij geregeld een loopje met de waarheid. Pence beweerde valselijk dat Trump een plan heeft om mensen met een medische voorgeschiedenis te beschermen, en zei ook dat Trump altijd ‘de wetenschap zal volgen’ inzake klimaatverandering.

Het duel tussen de Amerikaanse nummers twee zal de race naar het Witte Huis niet fundamenteel meer veranderen. Harris bracht Bidens voorsprong vannacht zeker niet in het gedrang. Ook Pence deed wat hij moest doen voor zijn baas, maar Trump blijft Trump. De president nam woensdag een bizarre video op die een reclamespot leek voor de medicijnen die hij tegen covid heeft gekregen, en noemde zijn besmetting met het virus tegelijk een ‘zegen van God’.

De tv-kijker kreeg gisterennacht iets ongewoons te zien, haast een reliek uit andere tijden: een beschaafd debat over de toestand en de toekomst van het land, in schril contrast met de politieke en sociale werkelijkheid in Amerika.