Groene ambities recept voor spanning met Vlaanderen
Tegen 2025 zou België al zijn kerncentrales stilleggen. Foto: belga

Vivaldi slaat in klimaat en energie een andere richting in dan paars-geel. Met de kernuitstap als vlaggenschip, en hogere ambities in de vermindering van de CO2-uitstoot als grootste uitdaging.

‘Geen commentaar.’ Engie/Electrabel, de eigenaar van de Belgische kerncentrales, spreekt zich voorlopig niet uit over de sluiting van zijn kerncentrales. Vijf van de zeven centrales gingen hoe dan ook al dicht tussen 2022 en 2025. Nu is beslist dat ook de laatste twee in 2025 definitief worden stilgelegd.

Er staat nog slechts één klein achterpoortje open. Als eind november volgend jaar blijkt dat er een onverwacht probleem opduikt in kostprijs of bevoorradingszekerheid, kan de regering alsnog beslissen twee centrales open te houden.

De vraag is of Engie/Electrabel bereid is die optie open te houden. Studies wijzen uit dat beide opties, kerncentrales openhouden of sluiten, macro-economisch mogelijk zijn. Alleen moet de knoop dringend worden doorgehakt.

Het steunmechanisme voor gascentrales en andere installaties moet voorzien in de tijdige bouw van vervangcapaciteit. Het akkoord dat dit voorjaar kamerbreed werd goedgekeurd onder impuls van Groen en N-VA, wordt uitgevoerd. Dat betekent dat de factuur, die vanaf 2025 op de elektriciteitsrekening verschijnt, wordt gecompenseerd door andere lasten op de factuur te verlagen.

Investeringen in energietransitie

De kernuitstap betekent niet dat België zijn nucleaire ambities helemaal opgeeft. De federale regering wil van de knowhow in de ontmanteling van kerncentrales een exportproduct maken. Het project Myrrha, het prototype van een kernreactor aangedreven door een deeltjesversneller, wordt voorbereid op een tweede en derde fase. Nucleaire onderzoeksinstellingen als SCK en IRE wil de regering voort ondersteunen.

De federale regering kondigt beslissingen aan over het langetermijnafval van kerncentrales. Het fonds waarin Electrabel de provisies voor de sluiting van de kerncentrales moet storten, het Synatomfonds, wil de regering herbekijken. Het fonds is nu ondergebracht bij een dochter van Electrabel. De bedoeling is het daar weg te halen.

Het geld is nog altijd grotendeels uitgeleend aan Electrabel zelf. Het bedrijf heeft zich geëngageerd om het geld tegen 2025 terug te betalen. De regering onderzoekt of het uitgeleend kan worden aan investeringen voor de energietransitie.

Meer windenergie op zee

In klimaat schaart Vivaldi zich achter de hogere klimaatambities van de Europese Commissie, die de CO2-uitstoot tegen 2030 wil laten dalen met minstens 55 procent, in plaats van 40 procent vandaag. Ze engageert zich ook om het Belgische Energie- en Klimaatplan aan te passen als Europa daarom vraagt.

Het potentiële conflict met de Vlaamse regering ligt voor de hand. Om de hogere ambitie waar te maken, heeft de federale regering goed overleg nodig met de regio’s, waar het gros van de bevoegdheden liggen. Maar de Vlaamse regering vindt de huidige doelstellingen al bijzonder ambitieus en haalt ze zelfs niet in het huidige Vlaamse klimaatplan.

De federale regering is wel bevoegd voor de windmolens op zee, en daar legt ze de lat hoger. De tweede zone windmolens voor de Belgische kust, goed voor 2,2 GW, moet zo snel mogelijk worden gerealiseerd. Voor de aansluiting op het elektriciteitsnet rekent de regering op 2025-2026. Indien mogelijk zal België zelfs buiten de territoriale wateren, verderop in de Noordzee, investeren in windmolens.

Budgetneutrale, groene belasting

Ook de belastingen wil de nieuwe regering vergroenen, met een CO2-taks of een vergelijkbaar fiscaal sturend instrument voor het gebruik van fossiele brandstoffen. Die maatregel moet budgetneutraal zijn, en de opbrengsten gaan terug naar de bevolking en de bedrijven.

Auto’s op fossiele brandstoffen worden geleidelijk geband. Alleen voor bedrijfswagens is daar ook een datum op geplakt: vanaf 2026 moeten alle nieuwe bedrijfswagens vrij zijn van broeikasgassen.