Ruth Bader Ginsburg, een progressieve rechter uit het Amerikaanse Hooggerechtshof, is vrijdag op 87-jarige leeftijd overleden aan de gevolgen van pancreaskanker. Met de discussie over haar opvolging staat veel op het spel: de Republikeinen kunnen door snel een opvolger aan te duiden zich mogelijk decennialang verzekeren van een meerderheid in het Supreme Court.

Ginsburg genoot in de VS veel aanzien. Ze werd in 1993 door toenmalig president Clinton voorgedragen, pas als tweede vrouwelijke justice. Ze verving er de progressieve rechter Byron White en werd door Clinton gekozen omdat ze volgens hem over het intellect en de politieke vaardigheden beschikte om het hoofd te bieden aan de conservatieve rechters.

Als rechter stelde Ginsburg zich voorzichtig, gematigd en terughoudend op. Ze werd binnen het gematigd-liberale blok geplaatst, en zette sterk in op gendergelijkheid, de rechten van arbeiders en de scheiding van kerk en staat.

Ziekte

In juli van dit jaar meldde Ginsburg dat ze opnieuw chemotherapie onderging voor een terugval van kanker, maar dat ze niet van plan was om op pensioen te gaan. ‘Ik heb al vaak gezegd dat ik lid blijf van het hof zolang ik de job met volle kracht kan doen. Ik blijf volledig in staat om dat te doen’, klonk het toen nog in een mededeling van het oudste lid van het hoogste rechtsorgaan van Amerika. Vrijdag bezweek ze dan toch aan de ziekte.

Strijd tegen Trump

Ginsburg profileerde zich in 2016 als een fervent tegenstander van toenmalig presidentskandidaat Donald Trump. Ze noemde hem zelfs een ‘faker’ (‘valserik’), alvorens zich te excuseren voor publieke uitlatingen over de verkiezingscampagne.

Bovendien heeft Ginsburg zich, al dan niet bewust, geprofileerd als de sterke vrouw die er alles moest aan doen om het presidentschap van Trump te overleven. Toen Trump in januari 2018 een lijst publiceerde met mogelijke justices om oudere rechters te vervangen, gaf de toen 84-jarige Ginsburg een hint dat ze nog lang niet van plan was om te vertrekken door een hele rist bedienden aan te nemen met contracten tot 2020.

‘Titaan van de wet’

Trump zelf heeft al kort gereageerd op haar overlijden. ‘Onze natie rouwt vandaag over het verlies van een titaan van de wet’, klinkt het in de via Twitter verspreide reactie. ‘Befaamd voor haar briljante geest en haar krachtige afwijkende meningen binnen het Hooggerechtshof, toonde opperrechter Ginsburg dat men het niet eens kan zijn, zonder onaangenaam te zijn naar collega’s of andere standpunten toe’, klinkt het opvallend mild. ‘Haar standpunten, ook enkele bekende beslissingen rond de gelijkheid van vrouwen en invaliden, hebben alle Amerikanen geïnspireerd, en generaties van grote juridische geesten.’

Opvolging

Nu al staat vast dat de opvolging van Ginsburg voer voor discussie wordt. Aangezien een benoeming voor het leven geldt, heeft een benoeming vaak decennialang gevolgen. Momenteel is er een broos evenwicht tussen progressieve en conservatieve rechters binnen de rechtbank. Er zijn 9 leden van het hooggerechtshof. Momenteel zijn er 4 progressieve, en 5 conservatieve, waarvan er twee zijn aangeduid door Trump. Als Trump tijdens zijn termijn nog een derde rechter kan aanwijzen, helt de balans duidelijk richting conservatieve leden.

De Republikeinse Senaatsvoorzitter Mitch McConnell laat alvast weten snel te willen stemmen over een opvolger, als de president die naar voren schuift. McConnell rechtvaardigde dat voornemen door te stellen dat er een Republikeinse meerderheid in de Senaat én een Republikeinse president is.

Dat is een koerswijziging, want diezelfde McConnell stelde in het laatste jaar van de tweede termijn van Obama dat ‘in een verkiezingsjaar het volk een zeg moet hebben in deze kwestie’. Vier jaar geleden weigerden de Republikeinen hoorzittingen en stemmingen om Merrick Garland aan te duiden als opvolger van de conservatieve rechter Antonin Scalia.

De democratische presidentskandidaat Joe Biden vindt echter dat het aan de winnaar van de Amerikaanse presidentsverkiezingen in november is om te beslissen wie de overleden opperrechter Ruth Bader Ginsburg zal vervangen. ‘Het is aan de kiezers om een president te kiezen en aan de president om aan de Senaat een rechter voor te dragen’, verklaarde Biden aan de pers.