Rellen in Nederlandse steden: van ‘losgeslagen tuig’ tot ‘gebrek aan perspectief’
Een vuilcontainer werd in de Haagse Schilderswijk in brand gestoken. Foto: rr

In meerdere steden is de Nederlandse politie in aanraking gekomen met onrust stokende jongeren. Wat is er aan de hand?

Vorige week braken in de Haagse Schilderswijk rellen uit. Een grote groep jongeren draaide brandkranen open, stak zwaar vuurwerk af, bekogelde de politie en pleegde vernielingen. De onrust waaide over naar Utrecht. Op meerdere plaatsen kwam het tot ongeregeldheden tussen jongeren en de politie. Daarom kondigde Utrecht gisteravond voor meerdere wijken een noodbevel af. Dat hield in dat iedereen daar moet binnenblijven. Gisteren riepen jongeren op sociale media nog op om in Amersfoort rel te schoppen. Ook de burgemeester van Amersfoort kondigde daarop een noodbevel af.

‘Losgeslagen tuig’

De Nederlandse premier Mark Rutte veroordeelde maandag de rellen. Hij sprak voor de camera van RTL Nieuws van ‘losgeslagen tuig’. ‘Ik ben geen socioloog en dat wil ik ook helemaal niet zijn. Dit is gewoon idioot gedrag waar ik geen verklaringen voor ga zoeken. Dit hoort te stoppen.’ Hij vroeg zich bovendien af waar de ouders van de jongeren zijn.

Politiechef Midden-Nederland Martin Sitalsing vindt die uitspraak kort door de bocht. ‘Hij heeft gelijk dat het losgeslagen tuig is, maar er zijn veel ouders die wel degelijk wat doen’, verklaarde hij in Op 1 op NPO 1. ‘In de wijken van Utrecht nemen de ouders veel verantwoordelijkheid. Maar je ziet dat de jongeren overal vandaan komen, via sociale media maken ze contact, en ze komen van heinde en ver.’

Sitalsing waarschuwt dat de jongeren zo een strafblad krijgen. Dat heeft dan weer gevolgen op lange termijn. ‘Zo raken ze gemakkelijker in een vicieuze cirkel. Er worden echt strafbare feiten gepleegd. Dat is niet zomaar even dollen.’

Naast een streng politioneel optreden tegen de relschoppers pleit hij ook voor een oplossing op lange termijn. ‘We moeten deze mensen ook perspectief bieden.’

Zomerrellen

In Nederlandse media wordt de maandenlange verveling , de hittegolf en de uitzichtloze coronacrisis als verklaring voor de rellen naar voren geschoven. De Schilderswijk in Den Haag is een voorbeeld van een versteende wijk met veel kleine, sociale huurwoningen. Zomerrellen zijn daar een terugkerend fenomeen.

Hoogleraar sociale psychologie Tom Postmes wijst er in het NRC op dat Nederland al lang een traditie van opstootjes en rellen kent, onder anderen van hooligans en krakers. Criminoloog Jan Dirk de Jong van Hogeschool Leiden, die een proefschrift schreef over de Marokkaans-Nederlandse jongeren die in 1998 rellen veroorzaakten in Amsterdam, ziet gelijkenissen tussen de rellen van de jaren negentig en nu: gebrek aan perspectief, een achterstandswijk met weinig sociale controle en grote gezinnen die krap wonen.

Toch ziet hij ook twee belangrijke verschillen: de sociale media hebben een versterkend effect en de polarisering is groter. ‘Vroeger waren de relschoppers gewoon “tuig” of “de brommerjeugd”’, zegt hij. ‘Nu zijn het de buitenlanders die moeten oprotten naar hun eigen land. Dit soort rellen wordt meteen een symbool voor het falen van de multiculturele samenleving.’