Welk masker beschermt het beste? En wíé beschermt het?
‘Een sjaal is soms bijna zo goed als een zelfgemaakt mondmasker. Zeker als je hem twee- of driedubbel vouwt, zal hij ook wel iets meer tegenhouden.’

Ze zijn nu al verplicht op trein, tram en bus, en straks misschien ook elders. Maar hoe goed werken al die mondmaskers eigenlijk? Hebben ze wel nut? We deden de test.

Met het logo van de lokale voetbalclub, een exemplaar van onze huiscartoonist Lectrr, een chirurgisch model uit de supermarkt of gewoon een sjaal: de maskers waarmee we in het dagelijkse leven in contact komen, komen in alle kleuren en maten. Het is op die ‘gewone’ maskers dat we focussen in onze test, en dus niet op de gespecialiseerde FFP-maskers, die vandaag nog altijd voorbehouden zijn voor de medische sector.

Dit zijn de vijf belangrijkste conclusies.

1. De belangrijke 5 micrometergrens

Eerst het goede nieuws: alle soorten maskers, van een chirurgisch mondmasker over een zelfgemaakt mondmasker tot zelfs een goed dichtgeweven sjaal, houden de meeste deeltjes boven de 5 micrometer (0,0005 cm) tegen.

Welk masker beschermt het beste? En wíé beschermt het?
‘Een sjaal is soms bijna zo goed als een zelfgemaakt mondmasker. Zeker als je hem twee- of driedubbel vouwt, zal hij ook wel iets meer tegenhouden.’

Wat betekent dat precies? ‘Boven de 5 micrometer heb je te maken met druppels en die heeft het coronavirus nodig om te overleven en te verplaatsen’, zegt Hans Helsen (29), sales & support engineer voor ­Envi­control en de man die onze test uitvoerde. ‘Als je die druppels bij het uitademen kunt tegenhouden, dan zit je al vrij goed. Niet per se voor jezelf, maar wel om anderen te beschermen.’ De meeste dichtgeweven stoffen houden dat soort grotere uitgaande druppels uit de mond en de neus tegen.

Welk masker beschermt het beste? En wíé beschermt het?
‘Ook bij gebreide sjaals geldt: iets is beter dan niets, als het maar anderen beschermt. Meestal zijn ze wel geen goed idee omdat er grote gaten in kunnen zitten.’

2. We beschermen de ander

Net daarom is zelfs een sjaal dragen in principe al voldoende om anderen een grote dienst te bewijzen. ‘Sommige zelfgemaakte mondmaskers zijn niet meer dan een lapje om eigen spuug tegen te houden, maar dat is al voldoende om anderen te beschermen’, zegt Helsen.

Welk masker beschermt het beste? En wíé beschermt het?
Een chirurgisch mondmasker uit een apotheek in de Kempen. ‘De meeste chirurgische mondmaskers scoren rond de 65 procent en halen daarmee de FFP1-norm.

De zelfgemaakte mondmaskers of sjaals beschermen weliswaar amper jezelf. Ook dat blijkt duidelijk uit de test. Ze filteren wel de grootste deeltjes uit de lucht, maar ook niet veel meer dan dat. Bovendien ­laten de meeste maskers, ook de chirurgische, aan de zijkanten nog altijd lucht door. ‘En zodra er een lek is, filteren ze ­eigenlijk niets meer. Je kunt dus beter een masker kopen dat goed past dan een masker dat zegt dat het goed filtert’, zegt Helsen. ‘Met andere woorden: al die maskers voorkomen vooral dat je de ander besmet, maar zelf loop je nog altijd risico om ­besmet te worden.’

Alleen het ziekenhuismondmasker en het (betere) chirurgische mondmasker ­halen de filtratiegraad van een professioneel FFP1-masker. De maskers voor de ­medische sector worden bovendien ook nog eens biologisch getest op de over­levingsgraad van virussen. ‘Die dienen dus wel echt als persoonlijk beschermings­materiaal’, zegt Helsen. Ook al houden zelfs die FFP-maskers niet noodzakelijk ­alle mogelijke virussen tegen.

Welk masker beschermt het beste? En wíé beschermt het?
Een Chinees KN95-mondmasker uit het ziekenhuis. ‘Heel goed, het benadert de FFP3-norm. Ik zie het vrij vaak in labo’s en ziekenhuizen, omdat het vrij goedkoop is en toch goed werkt.’

Let op: er bestaan ook FFP-maskers met een ventiel. Die zijn hoe dan ook nog voorbehouden voor de medische sector. Ze houden ook vooral druppels tegen die je zou kunnen inademen. De uitgeademde lucht krijgt meer vrije baan. Met zulke maskers beschermt u dus amper de ander.

3. Groot verschil tussen binnen en buiten

Het labo van Envicontrol was bij deze test de referentieruimte, waarbij er ongeveer 120 partikels per kubieke centimeter in de lucht hangen. ‘Dat zijn laboratorium­omstandigheden met heel zuivere lucht’, benadrukt Helsen. ‘In een huis ligt het aantal partikels veel hoger, zeker als er ook nog tapijt ligt en als je niet vaak de ramen openzet.’

Welk masker beschermt het beste? En wíé beschermt het?
De gratis mondmaskers van de overheid. ‘Ik had dit verwacht, ik voelde het direct aan de stof. Het houdt wel de grootste partikels tegen, maar het is geen masker om over naar huis te schrijven.’

De boodschap? Zeker in afgesloten binnenruimtes of vergaderzalen hangen er bijzonder veel partikels en dus ook gevaren in de lucht. ‘Alleen als je een heel goede afzuiging hebt, zoals hier in het labo, dan is het nog deels te verantwoorden om zonder mondmasker rond te lopen. Maar zowel in binnen- als buitenlucht blijft de afstandsregel het allerbelangrijkste.’

Welk masker beschermt het beste? En wíé beschermt het?
‘Een zelfgemaakt masker houdt wel iets tegen, maar niet veel. Sommige zijn niet meer dan lapjes om het eigen spuug te stoppen. Dat doe je dan ook om anderen te beschermen.’

Nog los van corona hangt er binnen wel wat gevaar in de lucht waarvan we ons niet altijd bewust zijn, zegt Helsen. ‘Er is natuurlijk asbest, maar op meubels ­meten we bijvoorbeeld soms formaldehyde (een kankerverwekkende stof, red.). Zelfs door frieten te bakken komen er veel schadelijke deeltjes vrij. En door de kerosine-uitstoot, die ultrafijne deeltjes de lucht in stuurt, is het dan weer bijzonder ongezond om naast een vliegveld te wonen.’

4. Het ene masker is het andere niet

Het ene masker is het andere niet, zoveel is wel duidelijk. Zelfs tussen de zogenaamde chirurgische maskers bestaat soms een stevig kwaliteitsverschil. Het ziekenhuismondmasker van Chinese makelij scoort dan weer verrassend goed.

Welk masker beschermt het beste? En wíé beschermt het?
Mondmaskers gemaakt door gedetineerden. ‘Een enkelvoudig doekje’, noemt Helsen het, maar het resultaat kon slechter.

‘Het is niet omdat het van Chinese ­makelij is dat het slecht is’, zegt Helsen. ‘China is groot, voor elke goeie fabriek zijn er ook minder goeie. Vooraf goed testen is dus de boodschap. Zeker als de overheid, een ziekenhuis of een groot bedrijf iets aankoopt.’

5. Minstens één maand testen

Het gratis mondmasker van de overheid, waar veel discussie over was, is dan ook geen schoolvoorbeeld van een goed beredeneerde aankoop. ‘Ik kan niet oordelen over de tests die de overheid deed voor ze die mondmaskers aankochten. Maar wie grote aanbestedingen doet, monitort vaak minstens een maand lang alle soortgelijke producten van concurrenten. Zelfs als er maar een paar procent verschil is, moet dat verklaard kunnen worden. Die beslissing is nu door de overheid wel heel snel genomen.’

Welk masker beschermt het beste? En wíé beschermt het?
Een zelfgemaakt masker met filter van de overheid. ‘Helpt vrij goed, al is het niet te ­vergelijken met een medisch mondmasker. Het haalt de grootste partikels uit de lucht.’

Alle Belgen met FFP3-maskers laten rondlopen om zichzelf te beschermen, was natuurlijk vrijwel onmogelijk omdat het medische personeel absoluut voorrang moet krijgen. ‘De overheid is dus wellicht voor de goedkope oplossing gegaan door iedereen “spuuglapjes” te laten opzetten’, zegt Helsen. ‘Maar,’ benadrukt hij, ‘aan­gezien er nu weinig incentives zijn om het masker te dragen, zou het logischer zijn dat de overheid dat dan ook verplicht zou maken op openbare plaatsen, zoals ook in Duitsland al gebeurt.’

Welk masker beschermt het beste? En wíé beschermt het?
Chirurgisch mondmasker uit Brusselse apotheek. Ondanks 3 extra tests – voor de zekerheid – scoort dit masker niet zo goed. ‘Duidelijk een ander merk, van mindere kwaliteit.’