camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

Preventie covid-19

Wordt ventileren het nieuwe handenwassen?

Een goede luchtverversing kan het coronavirus binnenskamers de pas afsnijden, zegt de Hoge Gezondheidsraad. Nochtans is er geen bewijs dat het virus via omgevingslucht overgedragen wordt.

dinsdag 2 juni 2020 om 0.00 uur

Binnen sporten doe je maar beter in een goed geventileerde ruimte. Buiten sporten is nog beter. Caspar Huurdeman/hh

Zet de ramen open! In de strijd tegen de verspreiding van het nieuwe coronavirus klinkt dat advies steeds vaker en luider. Misschien beschermt ventileren zelfs beter dan handenwassen tegen een besmetting met het coronavirus, chargeerde de Duitse hoofdviroloog Christian Drosten vorige week in een interview op de Duitse radio.

De hypothese dat het sars-CoV-2-virus, dat wereldwijd al 6 miljoen mensen heeft aangestoken en bijna 400.000 gedood, zich door de lucht kan verspreiden via zogeheten ‘aerosolen’ (virusnevels), gaat in tegen de gangbare opinie. Tot dusver namen ­virologen aan dat het coronavirus in de ­eerste plaats overgedragen wordt via vochtdruppels van hoestende, niezende of vochtig pratende virusdragers. Op die aanname is de anderhalvemeterregel geënt: wie die afstand aanhoudt, loopt weinig of geen ­risico op besmetting, omdat de meeste hoest- en niesdruppels relatief zwaar zijn en door hun gewicht binnen anderhalve meter op de grond vallen. Dat hebben laboratoriumexperimenten met (onbesmette) druppels meermaals uitgewezen.

De tweede besmettingsroute waarvan ­virologen uitgaan, is direct contact: het ­virus steekt mensen aan die oppervlakken aanraken waarop kort daarvoor hoest- of niesdruppels terechtgekomen zijn. Vandaar de aanbeveling om in de elleboog te hoesten of te niezen, geen handen te schudden en regelmatig de handen te wassen.

Nevel van kleine druppels

Maar sommige virologen beginnen zich af te vragen of er niet nog een derde besmettingsroute is: via de lucht. Want wat ­gebeurt er met kleinere hoest- of nies­druppeltjes, , die niet zwaar genoeg zijn om meteen op de grond te vallen, maar als een nevel in de lucht blijven hangen? Zo’n ­nevel kan minutenlang rondzweven in ruimtes die niet of slecht geventileerd worden, wezen simulaties uit. Na het aanzetten van een mechanisch ventilatiesysteem verdween de helft van de druppeltjes in 2,5 minuten uit de lucht, rapporteerde de groep van Daniel Bonn aan de universiteit van Amsterdam vorige week in The Lancet Respiratory Medicine. In een kamer waarin ook een raam en een deur openstonden, was het aantal druppeltjes zelfs al na 30 seconden gehalveerd, tien keer zo snel als in de kamer zonder ventilatie. Niet on­belangrijk, zei Bonn in een interview op de Nederlandse televisie, als je bedenkt dat deze druppeltjes klein genoeg zijn om bij inademing diep in de longen terecht te komen. Daar kunnen ze de mensen misschien wel zwaarder ziek maken dan de grotere druppels, die in de keel blijven ­steken.

Grote druppels die het virus bevatten, vallen op korte afstand naar beneden. Kleinere en dus lichtere druppels kunnen diep in de longen binnendringen

Misschien. Want tot dusver is nooit ­bewezen dat het coronavirus zich via virusnevels verspreidt – bij het Amsterdamse onderzoek waren geen zieken betrokken. Wel hebben Chinese studies uitgewezen dat virusnevels enige tijd kunnen blijven hangen in ziekenhuiskamers waar covid-patiënten worden verpleegd. En in laboratoriumstudies is aangetoond dat het sars-CoV-2-virus in dergelijke nevels tot drie uur lang in leven blijft. Maar of het virus in ­die nevels nog besmettelijk is, is nooit bewezen. Ook blijft onopgehelderd hoeveel ­virusdeeltjes mensen moeten inademen om effectief ziek te worden.

‘Het is nog helemaal niet helder of het nieuwe coronavirus door virusnevels overgedragen wordt’, zegt Philomena Bluyssen, hoogleraar Binnenmilieu aan de Tech­nische Universiteit Delft, aan de telefoon. Van bijvoorbeeld mazelen, waterpokken en griep is wél bewezen dat die route een rol speelt in de verspreiding ervan. ‘Maar we vermoeden dat het kán, omdat het de enige logische route is voor enkele besmettingshaarden die op geen andere manier te verklaren zijn’. Bluyssen verwijst onder meer naar een koorrepetitie van 2,5 uur lang in de Amerikaanse staat Washington. Van de 61 aanwezige koorleden, van wie één hevig hoestte en naderhand covid-19 bleek te hebben, raakten er 32 besmet. Drie van hen kwamen in het ziekenhuis ­terecht, twee mensen overleden. ‘En na een diner in een restaurant in China raakten meerdere gasten aangestoken, ook al hadden ze de afstandsregels gerespecteerd. Mogelijk doordat de airconditioning het ­virus door de gelagzaal verspreid had’, zegt Bluyssen. ‘Maar we kunnen dat vermoeden niet hardmaken.’

Om mogelijke virusnevels te vermijden geven sportscholen buiten les Paulien van de Loo

Ook Marion Koopmans, hoogleraar viro­logie aan het Rotterdamse Erasmus MC, waarschuwt dat we niet te snel verbanden moeten leggen. ‘Het is een uiterst complex vraagstuk’, zegt ze in de Nederlandse krant Trouw. ‘Het is heel lastig om individuele besmettingsroutes vast te stellen of uit te sluiten. In zo’n restaurant lopen veel mensen rond, waardoor die anderhalve meter niet altijd vol te houden is. Of neem dat cruiseschip, de Diamond Princess. Het grote aantal besmettingen moest door het ventilatiesysteem zijn veroorzaakt. Toen men het goed uitzocht, bleek toch de bulk bij het banket besmet.’

Niettemin adviseerde de Belgische Hoge Gezondheidsraad (HGR) vrijdag nog om binnenruimtes voortaan goed te ventileren en systemen voor airconditioning zodanig af te stellen, dat de binnenlucht niet voortdurend wordt gerecycleerd, maar maximaal verse lucht in het systeem gevoerd wordt. Het advies is vooral gericht op de scholen en de bedrijven die na de lockdown heropen. Volgens de HGR ‘zijn er ­wetenschappelijke artikels die het hebben over gevallen waarin het virus via dit soort installaties is overgedragen’.

Welke artikels dat zijn, vermeldt het ­advies niet – een verzoek van De Standaard om opheldering bleef gisteren onbeantwoord.

Frettenexperiment

Aan de TU Delft begint onder leiding van Philomena Bluyssen binnenkort een onderzoek om uit te pluizen hoe machinaal ventileren de kans op besmetting kan verminderen, als bewezen zou worden dat het coronavirus via deze route mensen ziek kan maken. Want ook dat is nog lang niet helder. ‘Op welke manier haal je het risico het meest naar beneden?’, zegt Bluyssen. ‘Hoeveel moet je ventileren, en bij welke temperatuur en luchtvochtigheid? Blaas je de lucht van onderen naar boven, of beter omgekeerd?’ Ook dat onderzoek zal zonder echt virus worden gevoerd. ‘Dat risico kunnen we uiteraard niet lopen.’

In een kamer met ventilatie waar ook een raam en een deur openstaan, is het aantal druppels tien keer zo snel gehalveerd als in een kamer zonder ventilatie

Bewijzen dat het coronavirus mensen via de lucht besmet, wordt moeilijk, denkt hoogleraar natuurkunde Daniel Bonn. ‘Collega’s van het Erasmus MC in Rotterdam hebben aangetoond dat fretten via ­deze route besmet kunnen raken. Alleen is het moeilijk zo’n frettenexperiment met mensen over te doen. Dat zou betekenen dat je gezonde mensen ziek probeert te maken, en dat mag niet.’

De podcasts van De Standaard