Fotografie

Dit is de meest iconische
Belgische foto 

10 januari 2020Bart Dobbelaere, Wim Lecluyse

Met ruime meerderheid koos u deze foto genomen vlak na de aanslag van 22 maart 2016 tot de meest iconische foto uit onze geschiedenis. Ook de foto van de Bende van Nijvel en, opvallend toch, die van Dirk Frimout beroerden u.

Tijdens de kerstvakantie vond u op onze website 22 beelden. We vroegen u de foto te kiezen die voor u het meest beklijvende beeld toonde. De vraag was geïnspireerd door wat de Nederlander Rutger van der Hoeven onlangs deed met foto’s uit de wereldgeschiedenis. En ook daar werd een beeld gekozen van een aanslag: 9/11, de seconde voor het vliegtuig zich in de tweede WTC-toren in New York boort.

Foto: Belga

U koos het beeld van stewardess Nidhi Chaphekar van Jet Airways, helemaal uitgeteld op een bankje in de inkomhall van onze luchthaven. Ze is bedekt door een laagje stof. Haar bloes is opengescheurd. Ze heeft meer verwondingen dan deze foto laat vermoeden: brandwonden in het gezicht, op de rug, de armen, benen en buik. Naast haar een vrouw, Stefanie De Loof, die haar moeder probeert te bellen om te zeggen dat ze okay is – ondanks de wonde aan haar hoofd. Deze vrouw, die werkt voor Artsen zonder Grenzen, heeft net Nidhi Chaphekar proberen te helpen.

Nidhi Chapekar werd ook internationaal hét gezicht van de aanslag.

De foto kreeg 17 procent van uw uitgebrachte stemmen. Ruim meer dan de foto van de Bende van Nijvel (11,6 procent) en het beeld van de eerste Belg in de ruimte: Dirk Frimout.

Net zoals 9/11 een keerpunt was, schreven vele lezers ons dat de aanslagen in Brussel ook voor hen een keerpunt betekenden. Lezer Alain Vande Walle verwoordde het zo: ‘Deze aanslag, en uiteraard ook de andere, betekenen een ommekeer voor de samenleving. Voor de aanslagen leefden we als god in Frankrijk, zorgeloos, de wereld te rijk... Na de aanslagen stond het leger op straat, controles, camera's, in feite een beperkte staat van oorlog. Ik denk dat veel mensen wakker geworden zijn met een kater, in een andere wereld.’ Erwin Matthys had hetzelfde gevoel bij het beeld. ‘Het gevoel dat een verre oorlog plots aan je voordeur staat. Wakker worden met het besef hoe fragiel onze vrede is. Een berusting die de laatste jaren al meermaals doorprikt is.’

Maar, hoe hard het ook is, het beeld blijft bij ons omdat het meer toont dan de verwoesting van een aanslag op het hart van ons land. We zien iemand die kan melden dat ze ok is en ook de andere vrouw, hoe gepijnigd haar blik ook is, leeft nog.

Geert De Muynck schreef ons: ‘Het beeld bevat zowel de vergankelijkheid als de levenswil van de mens, de gevolgen van het kwade in de mens als het altruïsme van de medemens.’ Maar voor andere lezers is de foto ook zo aangrijpend omdat ze de aanslag heel persoonlijk hebben meegemaakt. Zo vertelde Anne Taeymans ons : ‘Mijn dochter, met haar 6 maanden oude baby, was op 22 maart aan het inchecken aan balie 4 voor een vlucht naar New York. Toen de eerste bom ontplofte zag ze een mensenmassa op zich afkomen en heeft alles aan de balie achtergelaten (ze droeg haar baby in een draagzak op haar lichaam) en is weggevlucht, niet naar de uitgang maar richting security en ze is ergens onder één of andere toog gaan schuilen. Ze was min of meer veilig toen de tweede bom ontplofte. Elke keer als ik die foto zie krijg ik de tranen in mijn ogen en denk ik dat ik ook mijn dochter en kleinzoon had kunnen verliezen.’

Foto: Belga

Dat u bij veel foto’s een eigen verhaal hebt, liet u ons vaak weten. Zeker bij het beeld van de brand van de Innovation.

Edwin Perry: ‘Toen ik van school kwam, hoorde ik thuis wat er in de Innovation was gebeurd. Een zus van mij (18 jaar) werkte in de Bon Marché, gescheiden door een smal straatje van de Innovation. Op de radio hoorden wij hoe erg de brand was. Men verwachtte vele doden. Geen gsm. Wij waren allen ongerust. Uren later is zij dan toch thuis geraakt. Zij heeft in de Bon Marché nog helpen kinderen uit de crèche te halen.’

Of Anne Tierens: ‘Ik was tien jaar en ging in Brussel naar school. Wij mochten van de nonnetjes die dag via een trapladder op het dak van de school kruipen om naar de brand te kijken. De Innovation was voor mij het paradijs dat in brand stond.’ En Nicole De Rycke vertelt: ‘Ons eerste tv toestel was een feit! Heel de buurt kwam kijken naar Schipper naast Mathilde en naar het nieuws. De beelden van de brand in de innovation herinner ik mij levendig. Een tijdsbeeld. Hoe de tv de wereld binnenbracht, hoe mijn wereld, die toen niet verder reikte dan de fietsrit naar de lagere school in vredig Ursel, uitgebreid werd tot Brussel.’

Foto: GVA

Ook het beeld van de opening van de Kennedytunnel bracht bij enkele lezers persoonlijke herinneringen boven. Viviane Verhavert: ‘Ik herinner mij de verwondering, het gevoel deel uit te maken van iets groots, de toekomst, een grenzeloos Europa, de wereld. Piepjong was ik maar ik kan mij nog feilloos dat argeloze gevoel van geloof en hoop voor de geest halen.’

En Tina Jo Kamphuijs herinnert zich hoe ze ‘fier als een gieter als 12-jarig meisje samen met de klasgenoten door de nieuwe tunnel’ stapte.

Foto: GVA

Maar terug naar de rangschikking. Als tweede meest iconische foto uit de reeks koos u de foto van de Bende van Nijvel. U vindt de foto vaak exemplarisch voor wat er fout gaat in ons land, een gevoel dat de foto van Marc Dutroux trouwens ook oproept bij veel lezers.

Over de Bende schreef Frits Coenen: ‘De foto is iconisch voor België omdat ze het wantrouwen van “de Belg” voor de overheidsinstellingen in het algemeen en politiek en politie in het bijzonder, weergeeft. Meer dan 30 jaar na de aanslagen en hypotheses dat de politiek betrokken was, dat de rijkswacht een Staat in de Staat was of dat het om de destabilisering van het land ging, is vandaag nog altijd niet duidelijk wat de motieven van de Bende van Nijvel waren en wie de bendeleden waren of hun opdrachtgevers. Het blijft een niet-verwerkt trauma voor België en meer dan de andere foto’s uit de reeks zal deze foto blijven terugkeren zolang de Bende van Nijvel geen gezicht krijgt.’

Tegelijkertijd hangt de foto vast aan de angst die velen van ons toen voelden. Enid Zwerts stond, net als andere lezers ook stil bij de foto zelf. ‘Eigenlijk staat er niets op de foto. En dat maakt het net zo speciaal. Het is gewoon een supermarkt met rijkswachters voor. Op basis van de foto weet je niet wat er gebeurd is. Ik herinner me het beeld. Het zit vastgeroest in mijn hoofd: ik was 12 jaar en die avond was het verjaardagsfeestje voor mijn zus. We zaten rond de kleine zwart-wit tv toen het nieuws binnenkwam. Paniek alom, volwassenen die begonnen te roepen en jammeren. Ik denk dat ik die avond voor het eerst de impact van de Bende begreep.’

Foto: Belga

Nog een erg aangrijpende moment uit onze geschiedenis, vond u de foto van Lumumba. ‘Niet de prettigste foto uit de Belgische geschiedenis, maar wel één die we niet uit de weg kunnen gaan’ , zo schrijft de familie Seynhaeve-Renard.

Isabelle Van Vreckem vult aan: ‘Lumumba had dé man kunnen zijn met een visie voor Congo en de wil om te investeren in een inclusieve economie, in ontwikkeling, onderwijs, gezondheidszorg. Congo had een voortrekker kunnen zijn in Afrika. Uit respect voor de Belgen met Congolese roots stem ik op deze foto.’ Laurens De Vos staat stil bij de foto zelf: ‘De kracht van deze foto ligt in de blik van Lumumba. Hij weet wat hem te wachten staat. Sterker dan de angst in zijn ogen is de j’accuse, recht in de lens, gericht aan een hele natie, aan een koning.’

Foto: Belga

Zullen we eindigen op een vrolijkere noot? Dirk Frimouts beeltenis kreeg op twee na de meeste stemmen. Meer dan het portret van Marc Dutroux. Paul Malisse schreef ons: 'Een "kleine" Belg bereikt grootse dingen...die onze leefwereld beïnvloeden. Een voorbeeld voor velen : waar een wil is, is een weg. Een inspiratie.''

Foto: Isopix

Ook Sandra Kim gaf u een goed gevoel. En waar de foto van het studentenprotest in Leuven velen van u doet mijmeren over het einde van België of het begin van een zelfstandig Vlaanderen, doet Sandra Kim u mijmeren over België. Kim Daenens schreef: ‘Meest iconische foto voor België. De enige Belgische inzending dat het Eurosong wint. Een te jong meisje met Italiaanse roots: dus regels omzeilend en getuigend van onze multiculturele samenleving. Vlaanderen mag het dan economisch beter doen maar de opmerkelijke prestaties komen meestal van Wallonië waardoor Vlamingen zich dan toch even Belg voelen. Zo blijft België nog even bestaan.’

De volledige lijst:

1. Aanslagen 11 maart
17,5% - Foto: Belga
2. Bende van Nijvel
11,6% - Foto: GVA
3. Dirk Frimout de ruimte in
7,7% - Foto: Belga
4. De zaak Dutroux
7,5% - Foto: Belga
5. Herald of Free Enterprise kapseist
6,6% - Foto: AFP
6. Studentenprotest Leuven
6,0% - Foto: Photonews
7. Merckx grijpt naast zesde tourzege
5,3% - Foto: Belga
8. Brand in de Innovation
5,2% - Foto: Belga
9. Lumumba gevangengenomen
5,2% - Foto: Belga
10. Arrestatie Patrick Haemers
4,4% - Foto: Photonews
11. Sandra Kim wint Songfestival
3,7% - Foto: Isopix
12. Opening Kennedytunnel
3,0% - Foto: GVA
13. Sylvia Kristel en Hugo Claus
2,9 % - Foto: Paul Van den Abeele
14. Dehaene op de rodeo
2,8% - Foto: Photonews
15. Rode Duivels keren terug uit Mexico
2,3% - Foto: Photonews
16. Blauwhelmen gedood in Rwanda
2,2% - Foto: Belga
17. Claude Criquielion verliest wereldtitel
1,7% - Foto: Photonews
18. Treinramp Buizingen
1,3% - Foto: Belga
19. Zwarte zondag
1,2% - Foto: Photonews
20. Tindemans neemt ontslag
1,0% - Foto: Jean Guyaux
21. Overlijden Albert I
0,7% - Foto: Photonews
22. Verhofstadt en Neyts
0,4% - Foto: Eric Peustjens