Outsider Wessel te Gussinklo wint Bookspot Literatuurprijs
Wessel te Gussinklo Foto: Jimmy Kets

Ouderdomsdeken Wessel te Gussinklo wint de Bookspot Literatuurprijs voor fictie. Sjeng Scheijens boek over de Russische avant-garde kaapt de allereerste Bookspot-prijs voor non-fictie weg.

De Bookspot Literatuurprijs, formerly known als achtereenvolgens de Ako- en de ECI-Literatuurprijs, reikt dit jaar voor het eerst twee prijzen uit, voor fictie en non-fictie. De prijzen werden gisteren bekendgemaakt tijdens een feestelijke avond in de Centrale Bibliotheek van Den Haag. Met zes op de tien genomineerden waren vrouwelijke auteurs goed vertegenwoordigd op beide shortlists. Maar het waren mannelijke schrijvers die in de prijzen vielen.

In de categorie fictie koos de jury voor De hoogstapelaar van oudgediende Wessel te Gussinklo. Het hoofdpersonage van dat boek, Ewout Meyster, is voor doorgewinterde Te Gussinklo-lezers een oude bekende. Hij voerde hem al eerder op in De verboden tuin (1986) en het veelgeprezen De opdracht (1995). In het jongste boek is Ewout zeventien en onuitstaanbaar. Hij beschouwt zichzelf als een leidersfiguur en gedraagt zich navenant. Brutaal zwaait hij de plak over een groepje naïeve vrienden. Maar hoe stoer hij ook vanbuiten is, vanbinnen is hij depressief – labiele, hoog­gestemde hoofdpersonages zijn het handelsmerk van Te Gussinklo. Alles wat Ewout doet, staat in het teken van macht en status: mensen moeten naar hem opkijken. Elk woord, elk gebaar is daarop gericht. Spontaniteit is hem volkomen vreemd.

Outsider Wessel te Gussinklo wint Bookspot Literatuurprijs
Wessel te Gussinklo Foto: Jimmy Kets

Hoe gruwelijk vermoeiend dat is, maakt Te Gussinklo op een virtuoze manier voelbaar. Hij kruipt in Ewouts overspannen hoofd en evoceert zijn malende brein in een monomane, obsessieve, lichtjes archaïsch klinkende monoloog, tragisch en komisch tegelijk. ‘Wessel te Gussinklo, een schrijver met vooral een select Nederlands kennerspubliek, zou niet misstaan op het palmares van de Bookspot-prijs’, schreef Peter Jacobs in zijn recensie. ‘Hij verdient een ruimere bekendheid, ook al zijn zijn romans compromisloze literatuur.’

Dat grote podium wordt de schrijver, die de jongste jaren een tweede adem heeft gevonden, nu dus gegund. De 78-jarige Te Gussinklo was de oudste in het rijtje genomineerden. Hij haalde het van Peter Buwalda, Manon Uphoff, Marente de Moor en Nicolien Mizee. Buwalda’s Otmars zonen kreeg eerder de Bookspot Lezersprijs, goed voor 10.000 euro.

Revolutionaire kunstenaars

Maar de Bookspot-jury mocht gisteren twee mensen blij maken. De allereerste prijs voor non-fictie ging naar de slavist Sjeng Scheijen voor De avant-gardisten. De Russische revolutie in de kunst 1917-1935 (Prometheus). In dat boek beschrijft Scheijen hoe Russische avant-gardekunstenaars als Kazimir Malevitsj, Vsevolod Meyerhold en Marc Chagall zich enthousiast achter de Russische revolutie schaarden vanuit het ideaal dat kunst in alle aspecten van het leven aanwezig moet zijn. De bolsjewieken drukten hen aan de borst en benoemden hen tot ‘officieren van de kunst’. Maar het verbond tussen de idealistische, vrijheidslievende kunstenaars met autoritaire politici als Lenin en Stalin moest wel tragisch aflopen: ze werden door het Sovjetregime monddood gemaakt of vernietigd. Scheijen brengt hun verhalen weer tot leven. ‘Wie wil begrijpen hoe de paradoxen van de Russische avant-garde tot vandaag invloed hebben op de manier waarop wij naar de verhouding tussen kunst en politiek kijken, moet dit boek lezen. Het is tegelijk verhelderend en verontrustend’ schreef een enthousiaste Johan de Boose in deze krant. De avant-gardisten haalde eerder ook de shortlist van de Libris Geschiedenis Prijs.

Beide laureaten kregen een prijzengeld van 50.000 euro mee naar huis.