camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

De ongewenste neveneffecten van het groeipakket

Hoe Vlaams kindergeld ook bij smokkelaars kan belanden

De strengere kinderbijslag voor asielzoekers, zoals beslist in het Vlaamse regeerakkoord, geldt niet voor niet-begeleide minderjarigen. Zij blijven kinder­geld ontvangen vanaf het begin van hun asiel­procedure. Wordt dat verstandig besteed? ‘We moeten een lijn trekken voor er een schandaal uitbreekt.’

Vragen bij schooltoeslag voor niet-begeleide minderjarigen
Lees verder onderaan

Van onze correspondent
‘Ont-vlucht 2015 > 2019’ 

David Lowyck maakt zich zorgen. Hij is directeur van Minor-Ndako, een vzw die niet-begeleide minderjarige vluchtelingen begeleidt. Sinds de vluchtelingencrisis van 2015 merkt hij hoe de druk op zijn jongeren toeneemt om geld op te sturen naar huis. ‘Zeker Afghaanse jongeren hebben vaak geen keuze’, zegt Lowyck. ‘Dan vertellen ze dat hun moeder in het ziekenhuis ligt. Maar datzelfde verhaal komt iets te frequent voor om altijd waar te zijn. Sommige jongeren zijn gewoon eerlijk en zeggen dat hun familie de smokkelaar nog moet betalen.’

Meestal zijn die minderjarigen door hun gezin vooruitgestuurd, in de hoop dat zij hun familie via gezinshereniging kunnen laten overkomen. ‘Zij komen ook vaker uit armere gezinnen, die niet anders konden dan een schuld aan te gaan bij de smokkelaar. Eenmaal de jongere hier is, moet die zo snel mogelijk worden afbetaald.’

Davud Mirza weet hoeveel druk dat op de schouders van die jongeren legt. Tien jaar geleden vluchtte hij zelf van Afghanistan naar België. Vandaag is hij Belg en sociaal werker. ‘Ik ken jongeren die na vier, vijf jaar nog altijd hun smokkelaar afbetalen’, zegt hij.

‘Als de jongere ineens 3.000 euro op zijn ­rekening krijgt, is de verleiding groot om dat meteen uit te geven’ Wim Bonny  coördinator-voogd Rode Kruis

‘Elke maand dat je niet betaalt, zegt de smokkelaar: waar blijft mijn geld? De netwerken van de smokkelaars zijn zo wijdverspreid, dat ze tot in België reiken. Sociaal werkers onderschatten hoeveel stress dat bij die jongere veroorzaakt. Ik ken jonge gasten die overdag ziek van school wegblijven, maar een hele nacht voor 25 euro in een nachtwinkel gaan werken om hun schulden toch maar te kunnen afbetalen. Soms lenen ze geld uit onder elkaar om elkaar uit de nood te helpen. 100 euro hier, 200 euro daar. Omdat ze geen uitweg zien.’

‘Ook kinderen die nog niet oud genoeg zijn om een vakantiejob te doen, vergaren zo 400 of 500 euro cash’, stelt Lowyck vast. ‘Dat steeds jongere kinderen erop staan om geld naar huis te sturen, is nieuw voor ons. Het illustreert hun wanhoop.’

Verantwoordelijkheid van de voogd

Het risico bestaat al langer dat niet-begeleide minderjarige vreem­delingen het geld van hun vakantiejob, schooltoelage of start- en stagebonus van de VDAB naar hun familie opsturen. ‘Maar met het Vlaamse groeipakket wordt het onderwerp op scherp gezet’, zegt David Lowyck.

‘Als wij jongeren verbieden om geld op te sturen, bestaat het risico dat het hulp­verleningstraject ontaardt en dat ze het toch verzen­den, in het geheim’ David Lowyck Directeur Minor-Ndako

Dat groeipakket is het gevolg van de regionalisering en hervorming van de kinderbijslag. Het ­bevat zowel de vroegere kinderbijslag als de school­­toelage. Nieuw is ook dat niet langer de ouder, maar het kind het recht op deze bedragen opent. Een ministerieel besluit van de vorige Vlaamse minister van Welzijn, Jo Vandeurzen (CD&V), regelde dat voor de groep van niet-begeleide minderjarigen een ‘attest van immatriculatie’ volstaat om het groei­pakket te krijgen. In de praktijk betekent dat: vanaf de asielprocedure.

Het gaat om een maandelijks bedrag van 163,20 euro aan kinderbijslag, mogelijk aangevuld met een sociale toeslag, een zorgtoeslag en een wezentoeslag. Daarbovenop komt de jaarlijkse schooltoeslag, die voor een zelfstandig student in het middelbaar 3.268 euro bedraagt en voor een leerling in het stelsel van leren en werken 537 euro.

Het groeipakket wordt automatisch toegekend en op een persoonlijke rekening van de niet-begeleide minderjarige gestort. Die rekening wordt door zijn voogd beheerd. Elke niet-begeleide minderjarige vreemdeling krijgt een voogd tot hij achttien is.

‘Ik ken jonge gasten die ziek van school wegblijven, maar voor 25 euro een hele nacht in een winkel werken om hun schulden te kunnen afbetalen’

Davud Mirza Sociaal werker

Tot vandaag viel er voor de voogd vaak niet zo veel geld te beheren. De meeste niet-begeleide minderjarige vreemdelingen in een opvangcentrum hebben niets, op wat zakgeld na. Omdat de opvang alle schoolkosten betaalt, vonden veel voogden het vroeger ook niet nodig om de oude schooltoelage aan te vragen. Veel jongeren hadden niet eens een rekening. Met het groeipakket krijgt de voogd er dus een grote verantwoordelijkheid bij.

Het probleem is dat niet alle voogden daar even nauw op toezien. Veel van hen zijn vrijwilligers, die een of twee minderjarigen begeleiden. Nu de eerste bedragen zijn uitbetaald, zijn er al ongelukken gebeurd. Een hulpverlener geeft de voorbeelden van twee Afghaanse jongeren: de ene zond zijn volledige studietoelage naar Afghanistan, de andere verstuurde honderden euro’s aan kinderbijslag zodra hij het geld had ontvangen. Beide jongeren waren erin geslaagd het geld op hun zichtrekening te laten toekomen.

 Rhonald Blommestijn

Trouwen in Pakistan

Het staat een voogd ook altijd vrij om met zijn jongere te onderhandelen over de hoeveelheid spaargeld waarover hij kan beschikken. Neem het voorbeeld van een jonge Afghaan die 800 euro wil om naar Pakistan te vliegen en daar te trouwen. De ene voogd staat dat toe, de andere niet.

‘Het is een goed principe om alle inkomsten van een jongere op een spaarrekening te zetten. Een derde kan hij in overleg ­besteden, de rest blijft staan’, zegt Wim Bonny, coördinator-voogd bij het Rode Kruis. Samen met de Dienst Voogdij werkt hij aan richtlijnen voor voogden die in de loop van oktober zullen worden verspreid. Niets te vroeg, want de eerste groeipakketten zijn al gestort.

Bonny: ‘Met de uitbetaling van het groeipakket kan het geen kwaad om enkele gezonde principes nog eens op te lijsten. Alles ­samen gaat het best om veel geld dat deze jongeren krijgen. Zo is het belangrijk dat de voogd de schooltoeslag – die in één keer wordt uitgekeerd – meteen op de spaar­rekening van de jongere laat storten. Want als die ineens 3.000 euro op zijn zichtrekening krijgt, is de verleiding natuurlijk groot om dat geld meteen uit te geven.’

‘Het is de realiteit dat het groeipakket tegemoetkomt aan veel van de behoeften en noden van de jongeren. Door het mandaat waarmee ze naar Europa komen, bestaat de kans zeker dat ze ook geld naar hun familie willen opsturen. Het blijft onze taak om het geld in alle openheid te ­beheren, samen met de jongere.’

Zaak in tweedehandsauto’s

Volgens David Lowyck van ­Minor-Ndako zijn er ook veel voogden die zulke beslissingen over­laten aan de voorziening waar de jongere verblijft, omdat zij hem het best kennen en al veel uitgaven (zoals voor school) betalen.

‘Er zijn voogden die absoluut niet willen dat hun pupil geld naar zijn familie opstuurt’, zegt Lowyck. ‘Er zijn er die daarover met de familie in overleg gaan. Er zijn ook voogden die het geld zelf overschrijven. En dan zijn er nog voogden die onze raad vragen of de beslissing aan ons laten.’

Hoe gaat Minor-Ndako daarmee om? ‘Onze regel is dat geld alleen mag worden opgestuurd naar de familie en dat het traceerbaar moet zijn’, zegt hij. ‘We zullen bijvoorbeeld nooit toelaten dat een jongere direct geld geeft aan een smokkelaar, omdat het strafbaar is om een misdrijf te helpen realiseren. Maar kunnen wij ons tussen de jongere en zijn familie plaatsen als we vermoeden dat de familie het geld aan een smokkelaar zal geven?’

‘Ik geef daar een pedagogisch antwoord op: als hulpverleners zien wij hoe jongeren lijden onder de stress als ze weten dat de smokkelaar hun familie onder druk zet. Als wij hen verbieden om geld op te sturen, bestaat het risico dat het hulpverlenings­traject ontaardt en dat ze het geld toch in het geheim verzenden. We gaan dan liever met de jongere en zijn familie in gesprek om duidelijk te maken wat haalbaar is en wat niet. Soms hebben families een totaal onrealistisch beeld van wat hier ­financieel mogelijk is.’

‘Het gaat ook om meer dan de smokkelaar’, benadrukt Lowyck. ‘Jongeren doen echt wat ze kunnen om hun familie te helpen. Zo hadden we een Syrische jongen die geld wilde opsturen naar zijn familie in Turkije om een zaak in tweedehands­auto’s te beginnen.’

‘Veel jongeren gebruiken hun geld ook om hun familie te laten overkomen. Dat is hun goed recht. Het is hun geld. De procedure voor gezinshereniging is heel duur. Maar soms heeft de buitenwereld er weinig begrip voor.’

 Rhonald Blommestijn

Flatscreens en drugs

Voogden zien voorts ook jongeren die hun geld zo snel mogelijk willen uitgeven aan kleren en gadgets, zoals dure laptops, smartphones of een flatscreen. Zelf maakt Lowyck zich zorgen over de jongeren met een drugs­verslaving. ‘Vaak is drugs­gebruik een manier om hun trauma’s te vergeten. Maar het laatste wat je wilt, is dat zij hun groeipakket gebruiken om hun verslaving te financieren.’

Het brengt Lowyck bij het belang van budget­beheer en -begeleiding. ‘De filosofie achter het groei­pakket is nobel. Het kan het armoede­risico bij deze groep verkleinen en opent heel wat mogelijkheden. Wie het geld spaart, kan het gebruiken om zijn huur­waarborg te betalen wanneer hij op eigen benen komt te staan, dat moet dan niet meer van het OCMW komen. Maar dan moeten we als sector wel de juiste middelen hebben om het geld te beheren.’

Hij pleit ervoor om de inkomsten van de jongere te storten op een rekening van de voorziening waar ze verblijven. Vervolgens kan de voorziening het leefgeld van de jongere op een afname­rekening zetten. ‘Zokun je hun uitgaven perfect volgen. Het vraagt tijd om deze jongeren met geld te leren omgaan’, zegt Lowyck.

Volgens Peter Jan Bogaert, woordvoerder Jeugdhulp van het agentschap Opgroeien, besteden voorzieningen al aandacht aan budget­beheer. Maar Lowyck mist een globale visie. ‘Met Minor-Ndako kunnen wij het perfect regelen dat niets van het groei­pakket naar het buitenland gaat. Maar als andere voorzieningen daar geen punt van maken, doet dat meteen de ronde onder de jongeren. En hoe zullen de centra van Fedasil hiermee omgaan? Voor hen wordt budget­beheer een totaal nieuwe opdracht.’

Fedasil zegt dat het hierin geen rol kan en zal spelen. ‘We zullen er toch over moeten praten’, zegt Lowyck. ‘Het mag geen taboe zijn. We moeten duidelijke lijnen trekken voor er een schandaal uitbreekt.’

Lees alle stukken van dit correspondentschap op standaard.be/ontvlucht

Vragen bij schooltoeslag voor niet-begeleide minderjarigen

Waarom krijgen niet-begeleide minderjarigen een schooltoeslag als hun voorziening al alle schoolkosten betaalt? ‘Eigenlijk is dit een vorm van dubbele financiering.’

Brussel Niet-begeleide minderjarige vreemdelingen in Vlaanderen hebben recht op een schooltoeslag, ook wanneer ze nog in de asielprocedure zitten. Voor een zelfstandige student in het middelbaar onderwijs bedraagt die toeslag 3.268,73 euro, voor wie in het stelsel van leren en werken zit 537,45 euro.

‘Vroeger konden deze jongeren ook al een schooltoelage krijgen wanneer ze een attest van immatriculatie hadden’, zegt Peter Jan Bogaert, woordvoerder Jeugdhulp van het agentschap Opgroeien. ‘Maar het was de verantwoordelijkheid van de voogd om die aan te vragen. Sommige voogden deden dat, andere niet.’ Als onderdeel van het groeipakket wordt ook de schooltoelage automatisch toegekend, zodat geen enkele jongere dit recht verliest.

In tegenstelling tot de gezinsbijslag maakt het voor de schooltoeslag niet uit of de jongere in een centrum van Fedasil of in de Vlaamse jeugdhulp zit. Alle jongeren krijgen deze toeslag volledig en in één keer op hun persoonlijke rekening, die door hun voogd wordt beheerd.

‘We krijgen mails van begeleiders die bezorgd zijn dat jongeren zulke grote toeslagen krijgen’, zeggen Hedwige De Biourge en Karl De Winne van de cel Minderjarigen van Fedasil. ‘Alle kosten die ze voor school moeten maken, worden al door ons betaald. Waarom moeten ze dan nog een schooltoeslag krijgen?’

Ook voorzieningen in de Vlaamse jeugdhulp stellen zich die vraag. ‘Als vzw worden wij gesubsidieerd om die kosten te dekken’, zegt David Lowyck van Minor-Ndako. ‘Als jongeren dure messen voor hun koksopleiding of een bus-of treinabonnement nodig hebben, dan betalen wij dat. Dan vraag ik mij af: waarvoor zullen ze dat geld wel gebruiken?’

‘Wij lieten nooit een schooltoelage voor deze jongeren aanvragen, omdat al hun studiekosten toch door ons betaald werden’, zegt ook Jan Bots van Wingerdbloei. ‘Eigenlijk is dit een vorm van dubbele financiering. Maar wij zijn niet van plan om gemaakte uitgaven bij de jongeren te recupereren. Ze kunnen er maar wel bij varen door dit bedrag te sparen.’

Ook Minor-Ndako is niet van plan schoolkosten aan de jongeren te factureren. ‘Als je in een leefgroep ruzie wilt, dan moet je dat vooral doen’, zegt Lowyck.

Fedasil bekijkt wel of en welke schoolkosten het nog zelf zal betalen, en waarschuwt voor nog een gevaar. ‘Veel jongeren willen graag geld opsturen naar hun familie. Misschien zullen ze daarvoor een deel van de schooltoeslag gebruiken. Als ze te vaak onwettig afwezig zijn op school, moeten ze de studietoelage volledig terugbetalen. Zullen ze dat geld nog hebben?’

Sport
  1. Tampa Bay staat op één zege van eindwinst in Stanley Cup
  2. Pacquiao en McGregor maken zich op voor “episch boksduel” in Midden-Oosten
  3. Uitgesloten Verdasco “verontwaardigd” nadat organisatie Roland Garros nieuwe coronatest weigert
  4. Antwerp klopt Kortrijk ondanks zwakke eerste helft
  5. Obiri (3.000m) en Kipyegon (800m) imponeren met beste tijden van seizoen op Diamond League in Doha
  6. Geen Nieuw-Zeeland, wel Ivoorkust voor de Rode Duivels: “Een perfecte sparringpartner”
  7. Jeugdproduct Marco Kana (18) verlengt tot 2025 bij Anderlecht, dat afscheid neemt van clubdokter
  8. Liefst zeven positieve coronagevallen in F1-bubbel voor GP van Rusland
  9. Youngster Jackson Page houdt Luca Brecel uit achtste finales European Masters snooker
  10. Ben Broeders sluit seizoen af met vijfde plaats op Diamond League in Doha
  11. Antonio Candreva verlaat Inter voor Sampdoria
  12. Francky Dury voor clash met Standard: “Ik denk wel dat mijn spelers begrepen hebben dat het anders moet”
  13. Wout van Aert ‘kon niet beter’ op WK tijdrijden
  14. Atlético Madrid legt Luis Suarez voor twee jaar vast: deze keer geen tranen, wel een duim
  15. Van Aert pakt zilver op WK tijdrijden
  16. Eden Hazard staat dicht bij rentree bij Real Madrid: “Geen last meer van enkel, het is een kwestie van een beetje tijd”
  17. Ook wereldbeker veldrijden in Besançon gaat niet door: “Het cyclocross-seizoen wacht een paar moeilijke maanden”

De podcasts van De Standaard