Verborgen schetsen van <I>Maagd op de rotsen</I> gevonden
Ook Maria staat op de schetsen anders afgebeeld dan in het uiteindelijke schilderij. Foto: The National Gallery

Onderzoekers van The National Gallery in Londen hebben verborgen schetsen gevonden van Maagd op de rotsen, een van de bekendste schilderijen van Leonardo da Vinci.

De verborgen schetsen van het schilderij dat in The National Gallery hangt, laten zien dat Da Vinci aanvankelijk een andere compositie voor ogen had. De aartsengel Uriël en de baby, Jezus, stonden eerst hoger op het schilderij. Daarnaast zouden ze elkaar inniger omhelzen dan op het uiteindelijke werk, en zou Uriël Jezus ook aankijken. ‘Waarom Leonardo van de eerste compositie afstapte, blijft een mysterie’, zegt een woordvoerder van het museum.

Röntgenstraal

Behalve een afwijkende compositie ontdekten de onderzoekers ook handafdrukken op het schilderij. Die zijn waarschijnlijk van een assistent, maar zouden ook van Da Vinci zelf kunnen zijn. In de middeleeuwen werd de grondverf met de handen platgestreken op het paneel om een effen laag van ongeveer dezelfde dikte te creëren.

De schetsen werden blootgelegd door middel van macroröntgenfluorescentie-spectrometrie (MA-XRF). Dat is een techniek om verborgen tekeningen te onthullen zonder het schilderij aan te tasten. Daarnaast werd ook gebruikgemaakt van infraroodstralen en hyperspectrale beeldvorming om de schetsen te onthullen.

MA-XRF werd een aantal jaar geleden ontdekt door onderzoekers van de Universiteit van Delft. De techniek houdt in dat het oppervlak van een schilderij bestraald wordt met een röntgenstraal. Bepaalde metalen als zink, ijzer en koper zullen daardoor oplichten. Omdat de schetsen werden gemaakt met een materiaal dat zink bevat, lichten ze op en worden ze zichtbaar.

Vier kamers

Onderzoekers herbekeken het schilderij omdat het centraal staat in de tentoonstelling Leonardo. Experience a masterpiece, die loopt van 9 november tot 12 januari volgend jaar. Het is dit jaar 500 jaar geleden dat Da Vinci stierf.

De tentoonstelling wil bezoekers het schilderij op verschillende manieren laten ontdekken. ‘Bezoekers krijgen de mogelijkheid om Leonardo Da Vinci’s creatieve proces te volgen’, vertelt Gabriele Finaldi, de directeur van het museum aan Trafalgar Square.

Bezoekers worden door vier kamers geleid. In de eerste worden ‘Leonardo’s hersenen’ voorgesteld. Daar kan het publiek de gedachten van Da Vinci volgen net voor hij begint aan het schilderij. De tweede kamer heet ‘De studio’. Daar is te zien hoe het schilderij werd geschilderd en kun je de verdwenen compositie ontdekken. De derde kamer heet ‘Het licht- en schaduwexperiment’ en de vierde kamer, ‘De denkbeeldige kapel’, laat het schilderij zien in zijn originele setting.

De Maagd op de rotsen van The National Gallery is niet de enige versie van het schilderij van Da Vinci. Een aantal jaar voor hij dit werk maakte, schilderde hij al een versie die nu in het Louvre hangt. Het schilderij van het Louvre kent enkele verschillen met dat in The National Gallery. Zo wijst de engel in het schilderij in het Louvre naar de kleine Johannes de Doper.