Kilometerheffing vergroent vrachtwagenpark in sneltempo
Themabeeld Foto: belga
De kilometerheffing voor vrachtwagens vergroent het goederentransport over de Belgische wegen. Maar een verschuiving naar spoor of waterweg kwam er amper.

65 procent van de vrachtwagenkilometers op de Belgische snelwegen wordt afgelegd met een motor die aan de meest milieuvriendelijke  uitstootnormen voldoet. Drie jaar geleden was dat aandeel nog maar 29 procent. Dat tonen data van Viapass, gebaseerd op de toestellen die iedere vrachtwagen aan boord moet hebben om de kilometerheffing te bepalen. 

Die heffing wordt door de sector van transportbedrijven, maar ook door academici en milieuverenigingen, als de voornaamste stimulans gezien voor die snelle vergroening van het vrachtwagenpark. De tarieven bevoordelen immers de meest milieuvriendelijke voertuigen. Zo bedragen ze voor een motor die onder Euronorm 0 valt, tot 0,2 euro per afgelegde kilometer, maar voor vracht­wagens met de nieuwste Euronorm 6 tot slechts 0,13 euro.

Het lijken beperkte verschillen, maar ‘voor bedrijven die met elk van hun tientallen of zelfs honderden vrachtwagens meer dan 100.000 kilometer per jaar afleggen, maken enkele centen meer of minder wel veel verschil’, zegt Lode Verkinderen van Transport en Logistiek Vlaanderen (TLV). Dat stimuleert hen om hun vrachtwagens sneller te vervangen, of buitenlandse bedrijven om met hun groenste voertuigen naar België te komen. De trend zet zich ook door in andere landen met gelijkaardige systemen.

NOx-uitstoot
Maar wat is de concrete, te verwachten impact van die verschuiving? Aangezien de groei van het aantal Euro 6-vrachtwagens vooral ten koste van Euro 5-motoren gaat, zal die zich vooral manifesteren in de uitstoot van stikstofoxiden (NOx) – veel minder in die van CO2 of fijn stof.

Stikstofdioxide, een van die stikstofoxiden, veroorzaakt ziektes en kost in heel Europa naar schatting 78.000 levens per jaar. Bij Euro 5 was de grenswaarde voor de NOx-uitstoot nog 2 gram per kilowattuur, bij Euro 6 slechts 0,4 gram. In theorie stoten die laatste motoren dus  vijf keer minder van het schadelijke gas uit.

Tussen 2006 en 2016 is de NOx-uitstoot door vrachtverkeer op de weg alvast afgenomen van 47.000 naar 23.000 ton, tonen data van de Vlaamse Milieumaatschappij. Daarmee is het nog altijd de tweede grootste NOx-bron in Vlaanderen, na personenwagens. Voor de periode na 2016, na invoering van de kilometerheffing, zijn nog geen data beschikbaar.

Switch naar spoor of waterweg
De uitstoot – en ook de file – zou alleszins nog sneller afnemen bij een verschuiving van het goederentransport van de weg naar het spoor of de binnenvaart. Zo’n modal shift heeft de kilometerheffing voorlopig amper op gang doen komen. ‘De financiële stimulans die ervan uit gaat, is daartoe onvoldoende’, zegt Cathy Macharis van het Mobi-instituut van de Vrije Universiteit Brussel. ‘Maar vooral gebrek aan flexibiliteit van spoor en waterweg staan een omschakeling in de weg.’

Intussen is er wel een verschuiving van het zware vrachtverkeer naar lichte bestelwagens, die vrijgesteld zijn van heffing. Hun aantal groeit aan een tempo dat drie keer hoger ligt dan bij de vrachtwagens. Ook de groei van de e-commerce heeft daar aandeel in. Binnen  de overheidsdiensten leeft alvast het idee voor de invoering van een specifieke kilometerheffing voor lichte bestelwagens – nu een algemene kilometerheffing door de ontslagnemende Vlaamse regering on hold is gezet.