Diplomatieke hoogspanning: zwarte lijst EU sneuvelt door Saudische lobby
Europees Commissaris Vera Jourova: 'Ik wil er graag even aan herinneren dat deze regels er gekomen zijn na de aanslag op de Bataclan' Foto: epa
Doen de Europese lidstaten er alles aan om nieuwe aanslagen te voorkomen of zetten ze liever hun zakenrelaties uit de wind? Ze kiezen vandaag voor het tweede.

Hoogspanning in Europese ­diplomatieke kringen. Zal Europa Saudi-Arabië brandmerken als risicoland voor terrorismefinanciering? Als het aan de Europese Commissie en het Europees Parlement ligt, wel. Maar de lidstaten, die de vraag vandaag moeten beantwoorden, willen de Saudi’s niet voor het hoofd stoten. Ze weigeren de zwarte lijst goed te keuren waarop Saudi-Arabië prijkt.

Europees Commissaris Vera Jourova zette de zaken in het Europees Parlement op scherp. ‘Ik wil er graag even aan herinneren dat deze regels er gekomen zijn na de aanslag op de Bataclan, waarbij tientallen onschuldige jongeren om het leven zijn gekomen.’ Ze vroeg de steun van de parlementsleden in het gevecht met de lidstaten. Maar die laatsten blijven dwarsliggen. ‘Een triest moment in de Europese politiek. De Commissie doet haar werk, maar door power politics wordt de zwarte lijst verzwakt’, zegt Johan Langerock, de fiscaal specialist van Oxfam.

Het is de eerste keer dat de nieuwe lijst werd opgesteld volgens de nieuwe, strengere criteria. ‘Die zijn nodig om te voorkomen dat zwart geld zijn weg vindt naar ons ­financiële systeem. Zwart geld is de levensader van georganiseerde misdaad en terrorisme’, zei Jourova toen ze de lijst vorige maand bekendmaakte. Europese banken zijn verplicht om extra zware controles uit te voeren bij transacties met landen die ­erop staan.

Charlie Hebdo

Het gaat om 23 landen. Daarbij Saudi-Arabië en vier Amerikaanse gebiedsdelen, waaronder Puerto Rico en de Amerikaanse Maagdeneilanden. De dag na de bekend­making protesteerden zowel Saudi-Arabië als de VS tegen de lijst. Achter de schermen begonnen ze een diplomatiek offensief om de lijst aan te passen. De Saudische koning Salman stuurde hoogstpersoonlijk een brief naar alle Europese hoofdsteden.

Verscheidene lidstaten bleken daar ­gevoelig voor te zijn. Het protest werd geleid door Groot-Brittannië en Frankrijk. In Saudi-Arabië zijn namelijk meerdere Britse banken actief en Riyad is ook een goede klant van heel wat Europese defensiebedrijven. Tijdens de Europees-Arabische top in Sharm el-Sheikh zou de Saudische regering Europese ambassadeurs over de kwestie hebben benaderd. Volgens de Financial Times dreigde Riyad met ‘ernstige negatieve gevolgen’ voor de handelsrelaties. Veel landen willen ook de relaties met de Verenigde Staten niet in gevaar brengen.

‘Ik ben heel erg verbaasd dat de lidstaten dit afwijzen’, reageert Judith Sargentini, Europees Parlementslid van de groene fractie. ‘Lidstaten zoals Frankrijk hebben zelf aangedrongen op strengere wetgeving na de aanslagen op Charlie Hebdo en de Bataclan.’ Bij die aanslagen door moslimfundamentalisten vielen 146 doden.

Politieke koehandel 

Vorige week vrijdag raakte bekend dat België als enige lidstaat een neutrale positie innam. Maar zodra bleek dat ons land alleen stond, heeft de regering-Michel alsnog haar kar gekeerd. Alle 28 landen dringen nu aan op een aanpassing van de zwarte lijst, bevestigt het kabinet van minister van Binnenlandse Zaken Pieter De Crem (CD&V). ‘Het concrete gevolg is dat de lidstaten dus aan de Commissie vragen om met een nieuw voorstel te komen.’ 

Volgens uitgelekte documenten zouden de lidstaten de ‘niet-transparante en niet-geloofwaardige procedure’ in vraag stellen, omdat de betrokken landen zelf onvoldoende geraadpleegd zouden zijn. Maar de antiwitwasrichtlijn hebben ze zelf mee goed­gekeurd. Sargentini: ‘Willen we criminaliteit en terrorisme bestrijden of niet? De Commissie doet wat gedaan moet worden, en daar zijn we in het parlement heel blij mee. Dat de lidstaten nu dwarsliggen, daar heb ik heel weinig begrip voor.’

Hoe het verder moet als Jourova terug naar af gestuurd wordt, is onduidelijk. Ze heeft dinsdag duidelijk gemaakt dat dit voor haar een principiële kwestie is en dat ze niet wil terugkomen op beloften die aan de Europeanen gemaakt zijn. Sargentini: ‘De bedoeling van de nieuwe wetgeving was juist om politieke koehandel te voorkomen. Ik zie niet hoe je dit kunt oplossen en tegelijk de criteria strikt kunt blijven toepassen.’