zaterdag 2 februari 2019 - Wetstraat
camera closecorrect Verwijs ds2 facebook gplus nextprevshare twitter video

De afwezigheid van sociale media zette in de jaren 90 een rem op het ongebreidelde cynisme dat de bosbrossers overvalt.  Fred Debrock

AnalyseLeiden de klimaatmarsen tot een omslag of wordt het straks business as usual? De timing is gelukkig, maar dat biedt geen garantie op een ambitieuze ‘klimaatregering’.

Als de Wetstraat kreunt door het volk

Brussel De Belgische geschiedenis kent heel wat hervormingen die zonder een grote mobilisatie niet of pas veel later doorgevoerd zouden zijn. Denk maar aan het algemeen stemrecht, of de sociale wetgeving. Ook de Witte Mars zette tijdens de jaren negentig (even) een turbo op de reorganisatie van politie en justitie.

Maar het kan tegenvallen. De jongste jaren liep het vakbondsprotest te pletter op een ‘Oost-Indisch dove’ regering. Net als Charles Michel temden eerder Jean-Luc Dehaene, Wilfried Martens en Gaston Eyskens stevige sociale oprispingen. Zelfs de legendarische antirakettenbetogingen – met 400.000 manifestanten in 1983 – haalden niets uit. De regering verwelkomde het nucleaire tuig, het ligt nog steeds in Kleine Brogel.

Voor de eindafrekening van het klimaatprotest blijft het te vroeg. De timing is alvast gelukkig. Over enkele maanden kan de burger zijn boosheid kwijt in het stemhokje. Maar er blijven talloze variabelen hangen. Wie weet, piekt het groene thema te snel. De campagne blijft een long and winding road. Migratie of sociaaleconomische uitdagingen duiken vroeg of laat op. En wordt een eventuele ecologische overwinning vertaald in een ambitieuze ‘klimaatregering’?

Zodra concrete maatregelen op­duiken, verdwijnt de consensus als sneeuw voor de zon – vooral bij de mandatarissen

Het klimaatthema gaat nooit meer weg. Dat blijft een groot verschil met de commotie van de jaren tachtig. Het rakettenthema overleefde de val van de Berlijnse Muur en de implosie van de USSR niet. Maar klimaat en raketten hadden alvast een ding gemeen: het doembeeld over het einde der tijden. Gaat het nu om smeltende poolkappen, hittegolven en wervelwinden, toen vreesde de jonge generatie een apocalyptische overlevingstocht doorheen radioactieve vlakten.

Gezichtsbedrog

Haast niemand weet nog dat de Witte Mars – 300.000 manifestanten in 1996 – begon met protesterende scholieren. Zij kwamen op straat na het spaghetti-arrest dat onderzoeksrechter Jean-Marc Connerotte van het onderzoek naar kindermoordenaar Marc ­Dutroux haalde. Gaat het bij de klimaatbetogingen om een sluipende, zichzelf versterkende opbouw, de Witte Mars was een emotionele explosie over het falende veiligheidsapparaat. Daarop entte zich een onbestemde wrevel over de heersende politieke zeden.

Justitie en politie etaleerden een gebrek aan empathie, met vervreemding tot gevolg. De dramatiek – vier dode kinderen – leidde regelrecht naar een geforceerde eensgezindheid. Iedereen besefte dat politie en justitie aan hervormingen toe waren. Maar de unanimiteit over de doelstelling spoort zelden met een vergelijk over de meest passende route. De nasleep van de Witte Mars werd een momentum vol gezichtsbedrog. Veel gebeurde, weinig veranderde.

Het klimaatthema gaat nooit meer weg. Dat blijft een groot verschil met de commotie van de jaren tachtig. belga

De afwezigheid van sociale media zette in de jaren 90 een rem op het ongebreidelde cynisme dat vandaag de bosbrossers en hun leidster Anuna De Wever bombardeert. Toch reageren de politici deels erg gelijklopend. Zij zien de manifestanten als een goedkeuring voor het pad dat ze wilden inslaan. Of ze treuren over het gebrek aan kennis dat aan de dag wordt gelegd. Steevast volgt een haast pathetische opsomming van de genomen maatregelen.

Politici worstelen met onverwachte uitingen van volksprotest, zeker als ze worden verzinnebeeld door adolescenten of refereren aan kinderen. De plotse sense of urgency doet hen freaken. Het vloekt met de parmantige weg via ontwerpen, commissies en stemmingen. De politieke molens malen traag. Het voelt aan als een anachronisme in een tijd waarin pakjes dezelfde dag moeten worden geleverd. Quick fixes zijn een luchtkasteel. Twintig jaar na de Witte Mars blijft justitie ‘een bouwwerf in permanente surplace’, zei advocaat Walter Van Steenbrugge op Radio 1.

Wat is het pijnlijkst?

Ook met het klimaatbeleid zijn de regeringen nog decennia zoet. Bovendien verdwijnt de ogenschijnlijke consensus als sneeuw voor de zon, zodra concrete maatregelen opduiken – zeker bij de mandatarissen, maar wellicht ook bij de jonge betogers zelf. Het verleidde de socioloog Mark Elchardus in De Morgen tot een provocerende vraag. Wat is nu het pijnlijkst: de gevolgen van de opwarming of de gevolgen van de maatregelen die de opwarming moeten tegengaan?

Politici worstelen met onverwachte uitingen van volks­protest, zeker door adolescenten. De sense of urgen­cy doet hen freaken

Twee factoren speelden in de kaart van de Witte Mars en het klimaatprotest. Steevast konden ze op veel media-aandacht rekenen, waarbij positivisme de boventoon voert. Critici vervallen dan steeds in het verwijt dat journalisten zich (te) activistisch opstellen. Bij de klimaatmarsen komt het samenroepen van onderuit, veelal vanop de speelplaats van de school. Als mobiliserende kracht namen de media bij de Witte Mars het voortouw.

Daarbij hebben manifestanten nood aan een woordvoerder, een charismatische figuur die de overheersende gedachte verpersoonlijkt en als een kompas het engagement richting geeft. In De machtwacht, de politieke podcast van De Standaard, vergelijkt professor Stefaan Walgrave Anuna De Wever met Paul Marchal, de vader van de vermoorde An. Maar een referentie aan Gino Russo, de charismatische vader van de vermoorde Melissa, had evengoed ­gekund.

Steeds gaan stemmen op om de volkswoede te interpreteren als een breuklijn voor een nieuwe politieke partij. Twintig jaar geleden droomde onder meer Bert Anciaux van een nieuwe formatie die de weg naar de politieke vernieuwing zou ademen. Vandaag zien waarnemers ruimte voor een blauwgroene partij waar groenen minder rood zijn en blauwen meer groen. Voor de eeuwwisseling werd het een complete flop, maar misschien vergaat het de zogeheten ‘blauwgroene as’ straks beter.

 

Beluister de podcast over de straatprotesten op www.standaard.be/machtwacht

Ook de Witte Mars – 300.000 manifestanten in 1996 – begon met protesterende scholieren. hh

Sport
  1. Nadal helpt Spanje aan plaats in kwartfinales Davis Cup, titelverdediger Kroatië uitgeschakeld
  2. Belgische voetbalbond riskeert sanctie omdat Boyata per ongeluk even met truitje van Batshuayi speelde
  3. Steve Darcis kan niet stunten tegen Nick Kyrgios, België moet achtervolgen in cruciaal duel tegen Australië
  4. Nederland uitgeschakeld op Davis Cup na thriller tegen Groot-Brittannië
  5. Wie anders? Mathieu van der Poel is Nederlands wielrenner van het jaar
  6. Racing Genk haalt techniektrainer die De Bruyne en Origi kneedde terug naar Limburg
  7. Sven Kramer staat een maand aan de kant met rugproblemen
  8. José Mourinho zet meteen de toon bij Tottenham: “Wat ik kan beloven? Passie”
  9. Omstreden forfait van Canada in Davis Cup mogelijk slecht nieuws voor België, Djokovic haalt uit: “Dit bevalt me niet”
  10. Goed nieuws voor verzamelaars: Panini maakt extra dik Belgisch feestalbum
  11. Steve Darcis opent tegen Nick Kyrgios: wat staat er op het spel voor België in de Davis Cup?
  12. Duitsland verrast Argentinië in groepsfase Davis Cup
  13. Feyenoord stelt Frank Arnesen een maand na zijn ontslag bij Anderlecht aan als nieuwe technisch directeur
  14. Spaanse pers furieus op Gareth Bale die EK-kwalificatie viert met opvallende vlag: “Hij lacht Real uit”
  15. Ex-wereldkampioen Sebastien Ogier verlaat Citroën, Franse constructeur laat WK Rally in 2020 schieten
  16. Wat we al weten over Euro 2020
  17. Ferrari: "Dramatische crash tussen beide rijders gebeurde gelukkig nu"
  18. Brit Steve Cummings zet punt achter wielerloopbaan
  19. Spanje klopt Rusland na laat dubbelspel in Davis Cup, Nadal betreurt nachtelijke wedstrijden
  20. LeBron James loodst Lakers met historische statistieken naar winst met Venus Williams als cheerleader

De podcasts van
De Standaard