zaterdag 15 december 2018 - Binnenland
camera closecorrect Verwijs ds2 facebook gplus nextprevshare twitter video

Luxemburg zet de deur open

‘Cannabis zal vroeg of laat legaal worden’

Als allereerste Europese land wil Luxemburg gereguleerd cannabis aanbieden. ‘Ook de andere landen binnen de Unie moeten een beleid in die richting onderzoeken’, zegt de Nederlandse criminoloog Cyrille Fijnaut. Andere experts waarschuwen dan weer voor te radicale veranderingen.

Cannabis in cijfers

Lees verder onderaan

 Getty Images

Brussel‘Dit is echt een doorbraak.’ De Nederlandse expert drugsbeleid Cyrille Fijnaut (Universiteit Tilburg, ex-KU Leuven) is behoorlijk enthousiast, nu Luxemburg beslist heeft om cannabis te legaliseren. Nadat een petitie voor een Kamerdebat in één dag tijd 4.500 handtekeningen had gekregen, besliste de regering van de liberale premier Xavier Bettel om de gereguleerde verkoop van cannabis voor recreatief gebruik op te nemen in de beleidsverklaring. Hoe dat moet gebeuren, wordt de komende jaren onderzocht.

‘Luxemburg gaat met andere woorden de productie en verkoop van cannabis organiseren’, zegt Fijnaut. ‘Nederland gaat experimenteren met legale wietteelt, maar Luxemburg zet voor het eerst echt de stap. Daarmee zitten we op een breekpunt in Europa. De Europese Unie moet nu bekijken binnen welke grenzen zo’n ­legaal cannabisbeleid kan. Maar ik denk dat daar niet aan te ontkomen is.’

Volgens Fijnaut zijn de geesten in Europa daarvoor aan het rijpen. ‘In een aantal landen wordt het medische gebruik van cannabis al wettelijk geregeld’, zegt hij. Onder meer Groot-Brittannië, ­Nederland, Oostenrijk, Spanje en Tsjechië voorzien legaal gebruik van medicinale cannabis en ook in ons land zijn geneesmiddelen met actieve bestanddelen van cannabis sinds 2015 legaal. ‘Ook in de Verenigde Staten was die medicinale cannabis het glijmiddel richting recreatief gebruik. Het leidde tot een normalisering van het fenomeen. Zo werkt het nu ook in Luxemburg.’

‘In de Verenigde Staten was medicinale cannabis het glijmiddel naar ­recreatief gebruik. Zo werkt het nu ook in Luxemburg’ Cyrille Fijnaut Expert drugsbeleid Universiteit Tilburg

‘De Europese Commissie stelde vorig jaar voor het eerst dat we het gebruik, de productie en de distributie van cannabis moeten onderzoeken. Je voelt dat er een opening komt in Brussel.’ Een Europese aanpak is belangrijk om drugstoerisme te vermijden.

Naar de psycholoog,
niet naar de rechter

Cannabis is verboden in België, maar door een ministeriële richtlijn geldt sinds 2005 de laagste vervolgingsprioriteit voor persoonlijk gebruik. Meerderjarigen die maximaal drie gram cannabis of één geteelde plant in hun bezit hebben – zonder verzwarende omstandigheden of verstoring van de openbare orde – krijgen alleen een vereenvoudigd proces-verbaal. Sinds Bart De Wever burgemeester van Antwerpen is, wordt cannabisbezit daar echter wel weer beboet.

De meeste Belgische experts zijn het erover eens dat strafrechtelijke vervolging van cannabis­gebruikers niet werkt en dat er nu te veel onduidelijkheid heerst. ‘Dat het in het ene arrondissement mag en in het andere niet, is niet goed voor de rechtszekerheid’, bevestigt advocaat Walter Van Steenbrugge. ‘Ik ben geen voorstander van het repressieve beleid rond druggebruik. Drugs, dus ook cannabis, moeten strafbaar blijven, maar in plaats van gebruikers een gevangenisstraf te geven, zou ik ze een behandeling opleggen.’

‘Regulering laat ons toe om meer grip te krijgen op het fenomeen, dat nu gedomineerd wordt door criminelen’ Tom Decorte  Criminoloog UGent

Ook het Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs (VAD) pleit voor een ander beleid. ‘Wij zien veel in het voorbeeld van Portugal’, zegt directeur Marijs Geirnaert. Daar werd alle drugsbezit voor persoonlijk gebruik in 2001 gedecriminaliseerd. Opgepakte gebruikers komen er heel snel voor een gezondheidscommissie met daarin een juridische expert, maar ook dokters, sociale werkers en psychologen. Die kunnen een boete opleggen, maar focussen vooral op de vraag of een behandeling nodig is.

‘Het Portugese systeem draait rond de omgang met individuele gebruikers. In die zin lijkt het op het (gedoog)beleid in Nederland en België’, stelt Fijnaut. ‘Het is een halfwassen maatregel. We moeten nu doorstoten naar legalisering en regulering.’

Net als een pintje

‘Regulering laat ons toe om meer grip te krijgen op het fenomeen dat nu gedomineerd wordt door criminelen’, zegt professor criminologie Tom Decorte (UGent). ‘Door een legalisering kan de overheid bepalen wie de cannabis produceert en distribueert en aan wie onder welke omstandigheden verkocht mag worden. Bovendien kan de staat dan kwaliteitseisen opstellen.’

‘Als je bier drinkt, neem je ook een gereguleerde drug’, legt toxicoloog Jan Tytgat (KU Leuven) uit. ‘Je weet dat er ethanol in zit en geen methanol, waar je blind van wordt. Je weet ook dat je nog mag rijden als je één pintje drinkt. Zo’n garantie kun je ook invoeren voor cannabis, waardoor mensen geen joints met pesticiden of bacteriën meer roken of met te veel tetrahydrocannabinol (THC).’

Precies de stijging van de hoeveelheid THC, het belangrijkste psycho­actieve bestanddeel van cannabis, leidt de laatste jaren tot meer verslavingen en ­psychoses.

Regulering is geen wondermiddel, waarschuwt Decorte. ‘Maar de overheid zal dan wel veel meer middelen hebben om gebruik te ontraden en misbruik te bestrijden. Zo kan ze accijnzen heffen om de producten “duur” genoeg te maken en dus minder toegan­kelijk.’

Tegenstanders vrezen dat legaliseren gelijk staat aan commercialiseren. ‘We mogen geen te radicale stappen zetten’, waarschuwt criminologe Letizia Paoli (KU Leuven). ‘Ik wil niet naar een model zoals dat van sommige Amerikaanse staten, waar grote bedrijven zo veel mogelijk cannabis proberen te verkopen en waar koekjes met een hoog THC-gehalte op de markt komen.’

Alleen via de club

Paoli en Fijnaut pleiten er daarom voor om cannabis in eerste ­instantie te verdelen via cannabis social clubs (CSC’s), niet-commerciële verenigingen waarbinnen volwassen en geregistreerde gebruikers samen cannabis kweken en delen voor eigen gebruik.

In Uruguay, dat als eerste land recreatieve cannabis legaliseerde in 2013, wordt al met dergelijke clubs gewerkt. Geregistreerde ­gebruikers kunnen er ook terecht bij een vijftiental apotheken, die bevoorraad worden door vergunde bedrijven. ‘Vanuit gezondheidsperspectief is zo’n overheidsmonopolie nog beter, maar dat is niet verenigbaar met de ­huidige VN-verdragen en EU-wetgeving’, zegt Paoli.

‘Een legalisering zal niet alle problemen meteen oplossen’, waarschuwt Damien Versele, ­directeur van De Sleutel in Gent. ‘Zal een geregulariseerd systeem zoveel goedkoper zijn? En zal dat een zwarte markt kunnen verhinderen?’ Hij vreest dat problematische gebruikers, die nu via politie en justitie de weg naar de hulpverlening vinden, van de radar zullen verdwijnen.

‘Er moet inderdaad zwaarder ingezet worden op preventie. Maar als cannabis maatschappelijk toegelaten wordt, welke kracht gaat daar dan nog van uit?’, vraagt Versele zich af. ‘Welk argument heb ik dan nog om tegen mijn zoon van 16 jaar te zeggen: “Je mag het niet gebruiken, maar over twee jaar wel”?’

Ook Van Steenbrugge vreest dat het ontradingseffect wegvalt bij legalisering. ‘Steeds meer mensen zoeken een vluchtweg voor hun stress en problemen. In zo’n maatschappij gaan we het gebruik van cannabis toch niet faciliteren?’

Niet op politie agenda

‘Mag cannabisgebruik geen vrije keuze zijn? Ik drink graag een glas wijn, moeten we dat dan ook maar verbieden?’, vraagt huisarts Patrik Vankrunkelsven zich af. ‘Zo kom je in een samenleving terecht waar niets meer mag. In zo’n wereld wil ik niet leven.’

Toen hij parlementslid was, probeerde Vankrunkelsven het cannabisbeleid op de politieke agenda te krijgen. ‘Maar er is zoveel negatieve beeldvorming rond cannabis, dat politici er zich niet aan willen verbranden.’

‘Nu horen we toch dat er binnen de politieke wereld openheid is om dit te bespreken’, stelt Tino Ruyters, directeur van de ­Antwerpse Free Clinic, die drugsverslaafden behandelt. Samen met onder anderen Tom Decorte pleit hij via de beweging Smart on Drugs voor een parlementaire ­onderzoekscommissie die een ­gereguleerd aanbod van roesmiddelen moet onderzoeken. Te beginnen met softdrugs als cannabis. ‘Maar het heeft ook tientallen jaren geduurd om abortus uit het strafrecht te halen. Ook dat hebben we aangepakt met een sterke regulering.’

SP.A, die in 2014 onder druk van de jongerenafdeling nog pleitte voor de legalisering van cannabis, toont zich alvast bereid om over het onderwerp te debatteren in het parlement. Ook Groen pleit voor een kritische evaluatie van het huidige cannabis­beleid.

Op het kabinet van minister van Justitie Geens (CD&V) valt te horen dat de minister ‘op dit moment geen vragende partij is voor legalisering of decriminalisering van ­cannabis’. Ondertussen heeft de Algemene Cel Drugsbeleid een studie besteld naar het drugsbeleid van de afgelopen tien jaar. ­Minister van Volksgezondheid De Block (Open VLD) verwacht dat die over twee jaar beschikbaar zal zijn.

Cannabis in cijfers

- 14 procent van de Vlamingen tussen 15 en 64 jaar experimenteerde in 2013 met cannabis.

- 4 procent gebruikte de drug het jaar ervoor, 2 procent in de laatste 30 dagen.

- 12,3 procent van de leerlingen secundair onderwijs gebruikte in het schooljaar 2015-2016 cannabis, tegenover 11,8 procent in 2007-2008. Het aantal leerlingen dat wekelijks tot dagelijks gebruikt, daalde in die periode van 2,9 naar 2,2 procent.

- 24 procent van de Vlaamse studenten verklaarde in 2017 dat ze het afgelopen jaar cannabis gebruikt hadden. 1 procent deed dat dagelijks.

- 33,5 procent van de behandelingen in de Vlaamse revalidatiecentra voor verslavingszorg draait rond cannabisgebruik.

Binnenland
  1. Gevangenisvleugel met strengste regime van het land gaat dicht
  2. Puigdemont: 'Belgische justitie beslist, ik zal dat respecteren'
  3. Spoor kampte met informaticaprobleem: verkeer grondig verstoord
  4. Belgen opgepakt die Syriëstrijdsters wilden bevrijden uit kampen
  5. Klimaatactivist: ‘Agent spoot traangas van dichtbij op mij’
  6. Inburgering blijft gratis in Brussels Gewest
  7. Video Verzorger over haai die soortgenoot opeet: ‘In twintig jaar tijd nooit meegemaakt’
  8. Ben Weyts: ‘Ongehoord dat sportende kinderen misbruikt worden voor militaire propaganda’
  9. Video 'Vuilste huis van Gent' eindelijk leeggemaakt
  10. Regering-Michel verlaagt belastingen, regio’s en gemeenten krijgen rekening
  11. Jambon: ‘Het schone aan onze job is dat vandaag niemand tevreden is’
  12. Franstalige vakbond niet welkom op ondernemingsraad Brussels Airlines
  13. Video 'Op de Brusselse politie kan je altijd rekenen, vraag maar aan die van Extinction Rebellion'
  14. Wat is de nieuwe functie van Kris Peeters eigenlijk?
  15. Video Jambon slaat bal mis over speerpunt in regeerakkoord
  16. Brusselse politie start onderzoek naar incident met motor in garage naast hoofdcommissariaat
  17. Video 'Een score voor Jan Jambon? - Eén op tien, voor de moeite': en toen kwam Jambon binnen
  18. Filip en Mathilde voor het eerst met ‘koninklijke’ trein op staatsbezoek
  19. Storm houdt lelijk huis in Koksijde
  20. Bart Vertenten eist 130.000 euro schadevergoeding van voetbalbond
Sport
  1. EK-KWALIFICATIES. Spanje verzekert zich dankzij late gelijkmaker in Zweden van EURO 2020
  2. Oostende moet in openingsmatch Champions League zijn meerdere erkennen in Straatsburg
  3. Kimmer Coppejans maakt het Andy Murray moeilijk, maar kan niet stunten op European Open
  4. Belgische U21 boekt eindelijk eerste zege van kwalificatiecampagne
  5. Wilmots en Iran leiden eerste nederlaag in kwalificaties WK 2022
  6. Steve Darcis verliest laatste match op Belgische bodem: “Teleurgesteld om op deze manier te eindigen”
  7. Turkije niet opgezet met onderzoek naar militaire groet: “UEFA werkt met twee maten en gewichten”
  8. UEFA opent onderzoek naar Bulgarije én Engeland na match ontsierd door racisme
  9. Jumbo-Visma breekt met ploegleider Nico Verhoeven
  10. Gasquet, eindwinnaar in 2016, struikelt in eerste ronde van European Open in Antwerpen
  11. Anderlecht komt er vanaf met maximumboete én stevige berisping voor dubbele rol Vincent Kompany: “Onvoldoende respect voor de regels”
  12. Nederlander Piotr Havik wint Sluitingsprijs Putte-Kapellen, de Belgische afsluiter van het profseizoen
  13. Jasper Philipsen, enige Belg aanwezig op Tourpresentatie, moest even slikken: “Niet meteen veel goesting”
  14. Bulgaarse bondsvoorzitter stapt dan toch op na racisme-rel tegen Engeland, spelers en bondscoach minimaliseren de feiten
  15. Wat levert gouden medaille Nina Derwael financieel op?
  16. Deze 20 toptalenten maken kans op Golden Boy Award, geen enkele Belg werd genomineerd
  17. Kirsten Flipkens stoot door naar tweede ronde in Moskou
  18. Enric Mas is kopman in laatste wedstrijd voor Deceuninck-Quick.Step
  19. Dit is het rittenschema van de Tour de France 2020: “Geen Tour voor rouleurs, maar voor klimmers”, aldus Tourbaas Christian Prudhomme
  20. Nederlandse voetbalfans krijgen uitleg van VAR via schermen

De podcasts van
De Standaard