Ook ‘De ochtend’ tegen betaling op locatie
De VRT-toren Foto: belga

‘De ochtend’ op Radio 1, een programma van de VRT-nieuwdienst, zendt soms live uit op locatie bij evenementen en vraagt de organisatoren van die evenementen bij te dragen in de kosten. Volgens de VRT brengt dat de journalistieke onafhankelijkheid niet in het gedrang.

Dat verschillende radioprogramma’s van de VRT geld vragen om op locatie uit te zenden, zoals eerder deze week bleek, stuitte al op enig onbegrip, ook in de politieke wereld. De VRT suste toen dat het tot de taak van de openbare omroep behoort ‘buiten te komen’ en ‘contact te hebben met het publiek’, dat het ging om ‘coproducties’ waarbij de onkosten werden gedeeld, en dat programma’s zoals De madammen op Radio 2, Culture club op Radio 1 of Pompidou op Klara geen programma’s van de VRT-nieuwsdienst zijn, waardoor de journalistieke deontologie van de openbare omroep niet in het gedrang kwam.

Vandaag schrijft De Morgen dat ook voor De ochtend op Radio 1 deze praktijk gangbaar is. Het voorbije jaar ging dat programma al minstens drie keer live van op locatie, waarbij de organisatoren van het evenement in kwestie bijdroegen aan de productionele kosten.

De VRT reageert

VRT-woordvoerder Bob Vermeir licht zelf de voorbeelden toe. ‘In juni is bij de start van het stadsfestival Antwerpen Barok 2018, een live-uitzending gemaakt vanuit het MAS in Antwerpen. In 2017 was er een live-uitzending vanuit de Boekentoren in Gent, naar aanleiding van de 200ste verjaardag van de Universiteit Gent. in 2017, dag op dag 25 jaar, na de sluiting van de mijn in Zolder, was er een live-uitzending met politici Zuhal Demir en Meryame Kitir, die getuigden over hun vaders die in de mijnen werkten.’

De ochtend is een programma van de nieuwsdienst, maar de journalistieke onafhankelijkheid komt volgens Vermeir nooit in het gedrang. ‘We willen hierover zeer formeel zijn: De Ochtend wordt in volledige autonomie gemaakt door de nieuwsdienst, die nooit afspraken maakt met derden over de inhoud van die programma’s. De nieuwsdienst werkt met gescheiden budgetten en ploegen en is zelfs niet op de hoogte van een eventuele doorrekening van productiekosten.’

‘Het is belangrijk om de manier waarop de VRT werkt goed te begrijpen’, vervolgt Vermeir. ‘De rol van onze radionetten is om in Vlaanderen aanwezig te zijn waar dingen gebeuren die er toe doen. Daarom zetten zenders zoals Radio 1 soms partnerships op met lokale organisaties om die aanwezigheid mogelijk te maken. Radio 1 verzorgt dan de productionele ondersteuning en omkadering van zo’n uitzending op locatie met publiek. Radio 1 staat daarbij telkens in voor de techniek, de muzikale omkadering, artiesten, het decor en de ontvangst van het publiek. De rol van onze nieuwsdienst is steeds om aan onafhankelijke en kritische journalistiek te doen binnen onze programma’s.’

In De Morgen geven de betrokken organisatoren aan dat dat klopt, ‘al kan je er natuurlijk wel van uitgaan dat je evenement aan bod komt als je zo’n live-uitzending hebt.’

Vermeir: ‘De Ochtend zou sowieso die dag uitgebreid aandacht besteed hebben aan de aangehaalde evenementen. Het is dankzij Radio 1 en door de uitzending op locatie met omkadering en live muziek dat het evenement meer impact kreeg en voor een grotere beleving zorgde in Vlaanderen. Ik herhaal: de nieuwsdienst is dus op geen enkele manier betrokken bij de overeenkomst rond de middelen voor de productie.’

De buitenwereld reageert

Pol Deltour, nationaal secretaris van de beroepsvereniging van journalisten (VVJ) vindt dat wat makkelijk. ‘Ik heb de indruk dat de VRT in dit dossier nog in de ontkenningsfase zit’, zegt hij. ‘Het is niet omdat een praktijk al jaren aan de gang is en niet strikt onwettelijk is, dat ze niet laakbaar is. Ze doen dit wat makkelijk af als “delen in de kosten”, maar elke vorm van journalistiek kost geld. De kranten vragen toch ook geen geld om een journalist naar een persconferentie te sturen?’

‘Ook al is de deontologie niet echt in gevaar’, vindt Deltour, ‘je wekt hiermee minstens de indruk dat het wel zo is. Je komt snel op een hellend vlak terecht. De openbare omroep moet altijd de beste leerling van de klas zijn, en dat is hier duidelijk niet het geval.’

Ook ‘De ochtend’ tegen betaling op locatie
Katia Segers Foto: pn

De politieke reacties zijn eerder gematigd. ‘Ik weiger te geloven dat de VRT-nieuwsdienst een loopje zou nemen met de journalistieke deontologie’, zegt Katia Segers, mediaspecialist van SP.A. ‘En ook veel andere media zitten in de grijze zone door samenwerkingsverbanden op te zetten met externe partners. Dat is al jaren het geval. Maar het blijft natuurlijk zo dat de VRT een voorbeeldfunctie heeft, er moet dus volledige transparantie komen over de praktijk.’

Bart Caron (Groen), de voorzitter van de mediacommissie in het Vlaams Parlement, is niet helemaal verbaasd. ‘Ik zou het jammer vinden mochten radioprogramma’s, ook die van de nieuwsdienst, niet meer van op locatie uitzenden. De aangehaalde voorbeelden stoten mij niet zo tegen de borst. Als het nodig is om productiekosten met de organisatoren te delen om die live-uitzending te kunnen maken, vind ik dat geen probleem. De voorwaarde is dan wel dat er volledige transparantie over is en dat het reële productiekosten zijn en geen verkapte vorm van inkomsten. Bovendien moet er honderd procent redactionele vrijheid zijn en moet de keuze om vanop locatie uit te zenden puur journalistiek zijn. Daarom pleit ik voor een beter systeem waarbij de VRT transparant rapporteert over dit soort evenementen en hoe ze tot stand gekomen zijn. Bovendien moet het om culturele of artistieke evenementen gaan, nooit commerciële zoals bouw- of autobeurzen.’

Net daarom maakt Caron zich nog meer zorgen over Radio 2. ‘Ik heb intussen verschillende voorbeelden van correspondentie in mijn mailbox gekregen tussen programmamakers van de VRT en partners waar ze mee samenwerken. In sommige daarvan wordt door de VRT een totaalpakket aangeboden. Redactionele aandacht en reclamespotjes voor het evenement of de organisatie maken ook deel uit van de deal. Dan spreken we niet meer over productiekosten. Veel kan volgens mij opgelost worden met een transparante communicatie. Als erover gecommuniceerd moet worden, is de kans kleiner dat ze over de schreef gaan. Bovendien is het dan ook duidelijk voor de luisteraar.’

Ook ‘De ochtend’ tegen betaling op locatie
Wilfried Vandaele. Foto: belga

‘Er moet ook transparantie komen over wat er precies met die inkomsten gebeurt’, voegt Wilfried Vandaele (N-VA) daaraan toe. ‘Is dat een vestzak-broekzakoperatie? Wordt er winst gemaakt? Worden die inkomsten dan geboekt als reclame-inkomsten via de reclameregie VAR, zoals het hoort? De VRT is een plafond opgelegd inzake reclame-inkomsten, ik hoop niet dat ze dit soort technieken gebruikt om die regel te omzeilen.’

Vandaele interpelleert daarover binnenkort minister van Media Sven Gatz. Die heeft al een onderzoek aangekondigd, en wil liever niet meer reageren tot hij alle informatie van de VRT heeft gekregen.