Thyssen wijst Ryanair terecht, maar kan niet ingrijpen
Ryanair moet zo snel mogelijk het Belgische arbeidsrecht toepassen. Foto: reuters

Ryanair moet het Belgische arbeidsrecht toepassen. ‘Niet over twee jaar, maar morgen’, zegt de Europese Commissie. De lagekostenmaatschappij wordt almaar verder in de hoek gedrumd. ‘Onze interne markt is geen jungle.’

‘Over het arbeidsrecht valt niet te onderhandelen. Dat recht moet worden toegepast. Niet over twee jaar, maar morgen.’ Dat zei Europees Commissaris voor Sociale Zaken Marianne Thyssen (CD&V) vandaag op een persconferentie. Ze reageert daarmee op de boodschap van de lagenkostenmaatschappij dat ze in 2020 het Belgische arbeidsrecht zal toepassen voor de Belgische werknemers.

Vandaag geldt nog altijd het Ierse arbeidsrecht, zegt Ryanair, met het argument dat zijn vliegtuigen onder Ierse vlag vliegen. Een argumentatie die twee jaar geleden al door het Europees Hof van Justitie aan flarden werd geschoten. Toch heeft het bedrijf zijn beleid nog altijd niet aangepast. Het leidde tot een bewogen jaar met tal van conflicten met vakbonden over heel Europa.

Thyssen wijst Ryanair terecht, maar kan niet ingrijpen
Foto: epa

‘Ryanair is een mooi voorbeeld van het potentieel van de Europese interne markt’, zegt Thyssen. ‘Maar in die markt gelden regels. Het is hier geen jungle.’ De Commissaris verwelkomt de intentie van Ryanair om aan tafel te gaan zitten. ‘Dat is een goede start’, zegt ze. ‘Maar over arbeidsrecht valt niet te onderhandelen. Dat is bestaand recht.’

Machteloos

De Commissaris heeft een duidelijk mening over het sociale conflict, maar staat eigenlijk machteloos. Het is immers aan de lidstaten om de toepassing van het nationale arbeidsrecht af te dwingen. Europa heeft in dit conflict niets te zeggen. ‘In België is de arbeidsauditeur daarmee bezig, en minister van werk Kris Peeters (partijgenoot van Thyssen, red.) heeft er al over samengezeten met zijn Europese collega’s, om te vermijden dat landen niet tegen elkaar worden uitgespeeld.’

Dat Thyssen zich toch laat horen, ook al kan het niet tussenkomen, komt doordat de vakbonden keer op keer roepen dat Europa moet ingrijpen. ‘Na de conflicten in de zomer, en met de komende staking van 28 september, werden we door hen aangesproken’, zegt ze. ‘En er zijn ook ministers die zeggen dat Europa het maar moet oplossen. We worden door iedereen aangesproken. Dus willen we duidelijk maken wat we kunnen en wat we niet kunnen.’

Thyssen lanceerde in de schoot van de Europese Commissie al het voorstel tot oprichting van een Europese Arbeidsautoriteit, die zou kunnen bemiddelen bij pan-Europese arbeidsconflicten. Maar die instantie is er nog lang niet.

Commissaris Bulc nuanceert

Ook Violeta Bulc, Europees Commissaris voor Transport die naast Thyssen aan tafel zat, wijst op de verplichtingen van elke luchtvaartspeler. ‘Wie heerser is in de lucht, heeft ook verantwoordelijkheden op de grond’, stelde ze. En dat er qua arbeidsrechten geen compromissen mogelijk zijn.

Toch klinkt ze opvallend minder combattief dan haar Belgische collega. Zo stelt ze dat er over werkomstandigheden bij de luchtvaartmaatschappij wel veel wordt gezegd, ‘maar er zijn zelden harde bewijzen voor’. Waarop een buitenlandse journaliste vroeg of de vele getuigenissen van Ryanair-personeel dan niet als bewijs gelden. ‘Ik vlieg vaak, en ik hoor veel verhalen’, antwoordde Bulc. ‘Ik zeg dan altijd dat ze hun getuigenis per mail naar mij moeten sturen. Ik heb nog niet veel van die mails gekregen.’

Volgens Bulc moet een onderzoek naar de werkomstandigheden in de Europese luchtvaart het debat objectiveren. Ook weigert ze Ryanair zelf met de vinger te wijzen, omdat ze ‘geen bedrijf wil viseren’. De Commissaris stelde ook tweemaal hoe belangrijk de luchtvaartsector is voor de Europese economie, en dat lidstaten een onderhandelde oplossing in het conflict moeten nastreven. ‘Want we moeten ook de competitiviteit van de Europese luchtvaartbedrijven beschermen.’

In de hoek gedrongen

Intussen wordt Ryanair niettemin almaar dieper in een hoek geduwd. De kentering startte eigenlijk twee jaar geleden al, toen het Europees Hof voor Justitie stelde dat voor Ryanair-medewerkers het arbeidsrecht van toepassing is van het land waar ze hun dagtaak beginnen en eindigen, en niet van het land onder wiens vlag Ryanair vliegt. ‘Een bres in de Ierse dam’, kopte De Standaard toen.

Dit jaar begonnen vakbonden in heel Europa zich te organiseren omdat Ryanair weigerde zich naar de wet te schikken. Tal van stakingsacties leidden tot een bewogen 2018. Op 28 september volgt de volgende pan-Europese staking, en vakbonden dreigen één dag per maand te staken tot Ryanair over de brug komt.

Voeg daar de morele vingertik van Europa aan toe, en Ryanair kan amper nog een kant uit. Vandaar de mededeling om aan tafel te gaan zitten en de belofte om het Belgische arbeidsrecht te erkennen vanaf 2020.

Die toegeving leidt intussen wel tot een scheur in het vakbondsfront. De socialistische en liberale vakbonden, die sowieso niet geraadpleegd werden bij het plannen van de staking van 28 september, ‘verwelkomen de aankondiging van de directie van Ryanair’ en zien die als een grote stap vooruit. Maar het christelijke ACV en zijn Franstalige tegenhanger CNE, die zich al geruime tijd nadrukkelijk op het thema profileren, zeggen dat het voorstel ‘niet genoeg’ is, al gaat het de goede kant op. Voor hen gaat de staking van 28 september gewoon door. Ryanair gaat nog altijd een hete herfst tegemoet.