camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

Astrid Panis’ opa staat centraal in haar boek ‘Slapende tijgers’ (uitg. Cossee). Jimmy Kets

Astrid Panis (46) kreeg als kind de liefde voor taal via haar opa

‘Knipsels als dagboek van de wereld’

Toen ze haar opa recensies uit De Standaard in boeken zag stoppen, wist ze: ik word schrijfster. En dat werd ze ook, onlangs, op haar 46ste.

Van onze redacteur 

‘De tijger sliep diep. Opa bladerde door De Standaard en verzamelde belangrijke stukken voor zijn archief.’

Zo staat het op pagina 92 van ‘Slapende Tijgers’, de debuutroman van Astrid Panis. 46 is ze. En eindelijk is ze het nu officieel, schrijfster. Ze wilde het altijd al zijn, vertelt ze. Al zo lang ze het zich kan herinneren. En daarvoor was haar opa cruciaal. De opa die model stond voor de opa in haar boek.

‘Gustaaf heette hij. Maar de mensen noemden hem Staf. En ik zei: “Opa van de Tijgerstraat”. Want daar woonde hij. In de Tijgerstraat in Gent. Hij was een bijzondere man. Altijd keurig in het pak. Das. Strikje. Dikke hoornen bril. Zelfs zijn zakdoeken waren bijzonder. Die leken altijd vers gestreken uit zijn broekzak te komen. Dat was magisch. Geen idee hoe hij dat deed. Ze roken naar lavendelwater.’

‘Het geschreven woord was een belangrijke kwestie voor mijn opa. Taal was iets wat je kon bezitten of ontberen, een middel tot emancipatie’  

‘En hij was altijd — altijd — aan het lezen. Doorgaans in De Standaard. De hele dag was hij met de krant op stap. Trein op, trein af – hij reisde voor de vakbond het hele land rond. En als hij ze helemaal uitgelezen had, bladerde hij er nog een keer door, aan zijn bureau in zijn studeerkamer. Een heerlijke plek was dat. De deurknop was van porselein. Er stond een roosje op. Ik zie het nog zo voor me. Er was een houten vloer die heel hard kraakte. Dikke tapijten. En overal boeken, souvenirs en snuisterijen. Van die oude pennen, ook, met een inktpot. Uren zat hij daar.’

Koffie en peperkoek

Uren zat Astrid Panis daar ook. Er heerste een gewijde stilte, herinnert ze zich. Ze mocht niets aanraken. Behalve potlood en tekenpapier. En soms, voorzichtig, de tikmachine. Vaak zat ze gewoon te kijken. Naar de man die daar over zijn krant gebogen zat, in de kamer die naar koffie en peperkoek geurde. En waar uiteindelijk de schaar werd boven gehaald. ‘Dat was het laatste wat mijn opa met de krant deed. Verknippen. Artikels die hem interesseerden bewaarde hij in een map. De krant als een soort dagboek van de wereld.’

‘Op zolder lag een enveloppe met kranten die hij had bijgehouden van de geboortedagen van zijn kleinkinderen. “Wat die dag geschiedde volgens De Standaard”, had hij erop geschreven. Hij stopte ook knipsels in zijn boeken, als een soort van bladwijzers. Recensies. Nieuwsberichten. Of gewoon artikels die er op de een of andere manier verband mee hielden.’

Hoedje van papier en letters: zo wordt een mens lezer. rr

Ze toont een vergeelde foto. Twee is ze – amper. Ze zit in een hoge stoel en doet alsof ze de krant leest. Precies zoals ze dat die bijzondere man dag in, dag uit ziet doen. Op een andere foto heeft hij een hoed voor haar gevouwen. Van papier en letters. Zo wordt een mens lezer. En later schrijver van een roman waarin een opa een krant leest. En een imaginaire tijger voedt met personages uit de wereldliteratuur.

Zelf voedde hij zich met zinnen, vertelt ze. ‘Ik vond in een oud woordenboek van hem een papiertje: “Woorden en wendingenarchief”. Daarop schreef hij woorden en zinnen uit de krant over. Zinnen als: “Er vallen beslist enkele kritische kanttekeningen te maken.” Ik zie het zo voor me, hoe hij die dan gewoon overnam als hij zelf een tekst moest schrijven. Want dat deed hij ook.’

‘Het geschreven woord was een belangrijke kwestie voor mijn opa. Taal was iets wat je kon ambieren. Iets wat je kon bezitten, of ontberen. Een middel tot emancipatie. Iets wat je met respect moest behandelen, ook. Dat leerde hij onder meer uit de krant. Dat leerde hij mij.’

dS Video - dS100 - Het verhaal van Astrid Panis.

Astrid Panis, Slapende tijgers, uitg. Cossee

Niet te missen

De podcasts van De Standaard