camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

De correspondenten

Apartheid

Onze samenleving wordt in ijltempo superdivers. Kennen we onze buren nog? Of leven we feitelijk apart? Politici streven naar een inclusieve samenleving, maar daar zullen we zelf de lijm voor moeten leveren. Kunnen en willen we dat? Journalist Marjan Justaert duikt onder in haar eigen Vilvoorde. Vlaams op papier, veelkleurig van vizier. Vandaag: artistiek talent ingezet als educatief instrument

Latifs grappen helpen Erhans moeder Nederlands spreken

Cultuur met een gekleurde C

De acteurs van Theater A tot Z: Peter Schoenaerts, Lennaert Maes, Latif Aït en Els Vertongen Gert Verbelen

‘Salaam Aleikum. Goeiedag!’ Theater van A tot Z richt zich specifiek op anderstaligen. Het is soms vechten voor erkenning in ‘het culturele wereldje’, maar allerminst voor publiek. Zeker niet in Vilvoorde.

Lennaert

‘Enthousiaste respons is fantastisch’
Lees verder onderaan

Juan Carlos

‘Rustiger en goedkoper dan Brussel’
Lees verder onderaan

Joshua

‘We begrijpen elkaars grapjes’
Lees verder onderaan

Ergun en Sunaina

‘Gewoon theater niet te volgen’
Lees verder onderaan

VilvoordeIn een superdiverse maatschappij is taal soms meer een twistappel dan een troef. Terwijl de naschoolse lessen Turks in Gent controverse uitlokken, toont Vilvoorde zich hypergevoelig voor de kennis en het gebruik van het Nederlands. Burgemeester Hans Bonte (SP.A) heeft nooit verborgen dat hij voorstander is van een verplichte taaltest voor het verwerven van een sociale woning of het bekomen van een horeca­vergunning. Aan de meeste scholen hangt een grote banner met de melding dat er Nederlands gesproken wordt.

Cultuur is een belangrijk vehikel om dat taalprobleem op te lossen, beseft ook de stad. Sinds een tijdje is er het project ‘cultuur voor iedereen’, met bijzondere aandacht voor kinderen die maatschappelijk kwetsbaar en/of – dikwijls is het ‘en’ – van vreemde origine zijn. Los van de stad is Theater van A tot Z daar al langer mee bezig. Het is geen toeval dat hun producties in Vilvoorde een groot publiek trekken. Terwijl reguliere gezelschappen alle moeite van de wereld hebben om wat kleur in de zaal te krijgen, vult het Theater van A tot Z moeiteloos de zitjes en het gat in de markt.

Al meer dan 20.000 mensen in het hele land hebben de voorstelling Lachland gezien, ook voor de zestigste opvoering zit de zaal in cultuurcentrum Het Bolwerk in Vilvoorde behoorlijk vol. Humor is de rode draad. De revue is nog geen half uur bezig of het begint te dagen: comedian Latif Aït is de absolute publiekslieveling. Zijn eerste woord op de bühne is ‘Salaam Aleikum’ en meteen gaat de zaal uit zijn dak. De rest van de show is in het eenvoudig Nederlands. Voor een Nederlandstalige toeschouwer zijn de grappen soms belegen of flauw, maar even vaak zijn de sketches gelaagd en is er ruimte voor zelfspot. Het doet er eigenlijk ook niet toe: dit is geen voorstelling voor blanke Vlamingen maar voor anderstaligen. En zíj lachen wel. Keihard.

Te educatief

‘Ik vind dat we ook op de scène moeten streven naar een afspiegeling van de maatschappij’ Peter Schoenaerts  Theater A tot Z

Theater van A tot Z – tot voor kort ‘Fast Forward’ – werkt voor sociaal cultureel kwetsbare doelgroepen en wordt geleid door Vilvoordenaar Peter Schoenaerts. Hij schrijft, regisseert, acteert, organiseert. ‘Toen ik rond het jaar 2000 met Fast Forward begon, was er werkelijk niks voor anderstaligen’, vertelt hij. ‘Van in het begin bleek ons aanbod een schot in de roos. Al snel sprong vzw “de Rand” op de kar en de trein was vertrokken.’ Cursisten van het volwassenenonderwijs – CVO of Basiseducatie –, nieuwkomers uit de OKAN-klassen, erg gekleurde scholen: Theater van A tot Z kan putten uit een groeiend doelpubliek.

De culturele centra gingen evenwel niet meteen voor de bijl. ‘Programmatoren aarzelden omdat we niet in een hokje te stoppen waren’, blikt de Vilvoordenaar terug. ‘Ze vonden het te educatief en dus per definitie niet artistiek genoeg. Maar waarom kan het niet en-en zijn? Onze teksten zijn eenvoudig, maar onze belichting en omkadering zijn professioneel. Ik noem het artistiek, maar laagdrempelig. Intussen zijn er velen voor de bijl gegaan.’ Vechten voor erkenning hoeft niet meer, aldus Schoenaerts. ‘Onze zalen zitten toch altijd vol.’

Ook medespeelster Els Vertongen, die in het dagelijkse leven Nederlands geeft aan anderstaligen, ergert zich aan het hokjesdenken in ‘het wereldje’. ‘Het is niet omdat je voor anderstaligen speelt, dat het niet goed moet zijn. De fout die mensen dikwijls maken, is dat ze ervan uitgaan dat anderstaligen dom zijn omdat hun Nederlands niet goed is. Maar er zitten ingenieurs en dokters tussen. Toen ik in mijn klas eens polste naar de scholingsgraad, bleek ik zelf de laagst geschoolde.’

Racistische buurman

‘Dit is geen voorstelling voor blanke Vlamingen, maar voor anderstaligen.’ Gert Verbelen

Tot 2015 speelde het gezelschap met blanke acteurs voor een gekleurd publiek. Schoenaerts: ‘Dat was niet meer houdbaar, het dreigde te paternalistisch te worden. Ik vind dat we ook op de scène moeten streven naar een afspiegeling van de maatschappij.’ Vandaag staat Latif op het podium, tijdens de vorige productie Gelukkig Zijn was het een Syrische vluchteling die de show stal. De man is intussen verhuisd – hij had last van racistische buren, zegt Schoenaerts – heeft al twee kortfilms op zijn palmares en werkt als theatertechnicus.

Latif Aït draait al een tijdje mee in het comedycircuit, Lachland is zijn eerste ervaring met anderstaligen als publiek. ‘Aan de ene kant sta ik op het podium tussen de mensen die wél Nederlandstalig zijn, aan de andere kant zien de mensen ook “een van hen”. Ik kan de schakel zijn.’

Je moet er wel staan, vervolgt hij. ‘Want ons publiek is kritisch. Als het slecht is, komen ze niet terug. Maar van de mensen die vandaag gekomen zijn, durf ik 100 procent zeker zeggen dat ze ooit terugkomen. Je merkt dat aan de reacties, mails en Facebook­berichten, en aan de ambiance.’ Nigel Williams is vorig jaar komen kijken, vult Peter Schoenaerts aan. ‘En hij zei: “Het is perfect voor een anderstalig publiek.”’

Latifs goeie vriend Erhan Demirci – ook een comedian – zit in de zaal. ‘De interactie met het publiek is heel anders dan bij stand-up, hier zijn de mensen veel enthousiaster. Weet je, mijn moeder heeft dit stuk al drie keer gezien, zij vindt het echt ge-wel-dig.’

Lennaert

‘Enthousiaste respons is fantastisch’

Lennaert Maes is de frontman van Lenny en de Wespen en van Lennaert & de Bonski’s, een trio dat muzikale shows in elkaar bokst voor wie Nederlands leert. Via Peter Schoenaerts kwam hij bij Theater van A tot Z terecht. ‘Onze zalen zitten vol, de mensen zijn enorm blij dat ze kunnen meedoen. Sommigen zijn nog maar enkele weken in België, maar dat doet er niet doe. Die ­enthousiaste respons is een fantastisch cadeau. Het maakt je zo content.’

‘Het gros van het publiek kent onze theatercultuur ­totaal niet’, voegt Lennaert eraan toe. ‘Idealiter is theater voor anderstaligen een opstapje naar meer.’

Juan Carlos

‘Rustiger en goedkoper dan Brussel’

‘Ik heb negen jaar in Brussel gewoond. Daar praatte ik vooral Engels met de mensen’, zegt de Spaanse Juan Carlos. Hij leerde er zijn vrouw kennen, een Vlaamse. Een jaar geleden verhuisde het koppel naar Peutie, een deelgemeente van Vilvoorde. ‘We wonen op een woonerf, een beetje geïsoleerd. Het is véél rustiger dan Brussel en vooral goed­koper. Dat was de doorslaggevende reden waarom we hier zijn komen wonen. Met de buren hebben we eigenlijk geen contact.’ Zijn vrouw protesteert: er is een Facebookgroep en om de zes maanden is er een buurtfeest. Zo is er toch wel een ‘burengevoel’, zegt ze.

Joshua

‘We begrijpen elkaars grapjes’

‘Ik ben geboren in Angola, op 3-jarige leeftijd ben ik naar België gekomen. Ik heb altijd Frans gesproken, maar nu ik in Vilvoorde woon, vind ik dat ik Nederlands moet kunnen. Het is geen gemakkelijke taal, maar het is wel leuk dat we nu ook eens naar het theater gaan’, stelt de 32-jarige Joshua. Het is zijn eerste keer in Het Bolwerk, en bij uitbreiding in een cultureel centrum. Hij lacht graag, is duidelijk de grapjas van de klas. ‘Ik ben blij dat de voorstelling over humor gaat. Ik hou van humor en van de mix van stijlen. Waar ook de roots liggen van de mensen die ik tegenkom, we begrijpen elkaars grapjes wel.’

Ergun en Sunaina

‘Gewoon theater niet te volgen’

Ergun komt uit Turkije, Sunaina uit Afghanistan. Samen volgen ze Nederlandse les aan het Centrum voor Volwassenenonderwijs. Na amper 2,5 jaar heeft brandveiligheids- en preventieadviseur Ergun geen lessen meer nodig. ‘Mijn vrouw is Belgische, eigenlijk leer ik thuis ook Nederlands. Maar ik vind de groep zo plezant.’ Sunaina werkt bij Caterpillar in Grimbergen. Voor haar is het de eerste keer dat ze naar het theater komt. ‘Vroeger ging ik weleens naar de film, maar gewoon theater kan ik niet volgen. Nog niet.’ Ze wonen allebei graag in Vilvoorde, maar: ‘De mensen zijn hier gereserveerder. Minder open.’

De podcasts van De Standaard