Schrijver zoekt volgelingen: Arnon Grunberg sticht een religie
Foto: dS Weekblad
Na meer dan een dozijn romans vindt Arnon Grunberg het tijd om een religie te beginnen. Op rondreis door Amerika informeert hij bij diverse gemeenschappen hoe je dat juist doet. ‘En passant kan ik al volgelingen verzamelen.’

Vier weken lang vertelt Grunberg over zijn ervaringen bij het beginnen van een nieuwe religie. Zaterdag begint het eerste deel van zijn tocht, in de woestijn van Arizona. Hieronder leest u alvast een voorproefje.

In Amerika speelt religie een andere rol dan in Europa. Maar hoe anders? En over welk Amerika hebben we het? Toen ik een jaar  of tien geleden een wapendealer in North ­Carolina interviewde – onderzoek voor een roman – zei hij dat mensen zonder wapens slaven waren. Zijn huis stond vol met wapens, zoals het huis van een Italiaans-Argentijnse vriendin van me, overtuigd katholiek, vol staat met heiligenbeeldjes. Hij geloofde in wapens met het vuur van de ware gelovige, en hij was er ook van overtuigd dat ze voor verlossing zouden zorgen. Waar geloof opduikt, is verlossing nooit ver weg.

Heeft religie God nodig of mogen bijvoorbeeld ufo’s, wapens en kennis als vervang-goden gelden? Hoe dan ook lijkt het me hoogmoed dat wij onszelf werkelijk bevrijd zouden hebben van alle geloofssystemen, al beweren we atheïst of agnosticus te zijn. Zelfs de zekerheid dat je je moet bevrijden van geloofssystemen lijkt me twijfelachtig.

Wittgenstein schreef dat mensen naar waarheid verlangen, ook als die waarheid niet goed voor hen is. Het verlangen naar waarheid zou het geloof ondermijnen, leerde ik op de middelbare school. Mij lijkt geloof juist te ontspruiten aan precies dát verlangen, naar waarheid. Geloof is een poging een einde te maken aan knagende onzekerheid, aan dat wat weleens nihilisme wordt genoemd, het bevragen en onderzoeken van alle zekerheden. Ik gebruik hier religie en geloof door elkaar, maar religie is slechts een georganiseerde vorm van geloof, zoals de sportschool en de trainer aldaar georganiseerde vormen van sport zijn – je kunt ook zelfstandig door het park rennen.

Mijn Amerikaans Zion

Aangezien geloof bestaat bij de gratie van verhalen, zijn schrijvers de aangewezen personen om een nieuwe religie te beginnen. Met dat besef begon het. Ik wilde niet geloven, ik wilde geloofd worden. Misschien is dat verlangen, het verlangen van de leugenaar, het begin van de literatuur. Met het voordeel dat literatuur betrekkelijk risicovrij is. Mensen kunnen zeggen: ‘Het was slecht.’ Zolang er ‘fictie’ op staat, zal de schrijver niet snel voor leugenaar worden uitgemaakt. Een eigen religie beginnen leek me de juiste volgende stap – de ambitie dient toe te nemen – nadat ik meer dan een dozijn romans had geschreven. Waar kon ik dat beter doen dan in Amerika?

Het is daar vrij makkelijk een religie erkend te krijgen en er zijn illustere voorgangers te vinden, zoals Joseph Smith, de grondlegger van The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, oftewel de mormonen. Smith meende onder meer een Amerikaans Zion in de staat Utah te moeten vestigen, hij schreef ook een aanvulling op de Bijbel getiteld The Book of Mormon. Sinds mijn emigratie naar Amerika, toen ik voor het eerst hoorde dat Utah voor sommigen een Amerikaans Zion was, voelde ik de behoefte daar zelf ook een stukje heilig land te vinden, bijvoorbeeld in North Dakota.

Verleden herfst – ik trakteerde mezelf op visioenen – besloot ik dat het tijd was voor mijn Amerikaanse Zion, ik zou door Amerika trekken en diverse kerken en geloofsgemeenschappen aandoen om te informeren hoe je dat doet, een eigen geloof beginnen. En welke eigenschappen moet je hebben als religieus leider? En passant zou ik volgelingen kunnen verzamelen.

Hoe het Arnon Grunberg verder gaat in de woestijn van Arizona, op zoek naar inspiratie voor zijn eigen religie, leest u zaterdag in dS Weekblad en op standaard.be.

'Het was me bekend dat de kerk waar ik ben een hekel heeft aan Joden en homo’s en hoewel ik vermoedelijk meer Jood ben dan homo wil ik best als Joodse homo door het leven gaan. Zekerheidshalve heb ik me voorgedaan als heteroseksuele christen.'