camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

Het heeft enige tijd geduurd voordat het MSK deze collectie weghaalde. rr

De imagoschade na Toporovski is groot

Het MSK heeft alle deontologische codes en de regels van het gezond verstand geschonden, stellen museumdirecteurs. Zij kunnen en willen niet meer zwijgen.

In alle persaandacht voor de affaire-Toporovski is de stem van de museums in Vlaanderen (te) lang afwezig geweest. Het was onze hoop en verwachting dat de onafhankelijke commissie-Leysen alle ruimte zou krijgen om de werkwijze, integriteit en zorgvuldigheid van handelen van het MSK en de museumdirecteur te onderzoeken. Zowel de verzamelaar als de Stad Gent en collega Catherine de Zegher hebben deze commissie gefnuikt alvorens die zelfs maar aan haar werk kon beginnen. Dat is voor ons een onacceptabele stap.

In een persoffensief van de Stad Gent en het museum van de afgelopen dagen wast men opnieuw de handen in onschuld. Meer nog: de museumdirectie werpt zich op als museaal geweten dat de Vlaamse musea kan helpen om lessen te trekken uit wat gebeurd is en zo onze ‘museumpraktijk sterker en beter te kunnen maken’.

Wij kunnen en willen nu niet meer zwijgen, want dit is de wereld op zijn kop. Het MSK heeft in de afgelopen maanden op flagrante wijze alle deontologische codes en de regels van het gezond verstand geschonden. Men is in zee gegaan met een verzamelaar die men niet kende, met een collectie ‘too good to be true’ in een domein, Russische avant-garde uit de eerste decennia van de twintigste eeuw, waar het museum niet in gespecialiseerd is en waarvan internationaal bekend is dat zowel authenticiteit als herkomst zeer problematisch kan zijn.

Geloofwaardigheid van de hele museumsector is in het geding

Het heeft er alle schijn van dat de museumdirectie signalen en zorgen, die intern en extern wel degelijk zijn geuit over de betrouwbaarheid van zowel de verzamelaar als diens verzameling, bewust heeft genegeerd. Het heeft er ook alle schijn van dat het voorbereidende onderzoek ondermaats en onvoldoende zorgvuldig is geweest, de commissie-Leysen had juist hierover meer duidelijkheid kunnen geven.

Zaal sluiten

Nadat het museum heropende met een integratie van de collectie-Toporovski in de nieuwe presentatie, namen de twijfels over de authenticiteit toe en werd er door collega’s steeds meer over gesproken. De directie deed niets met die signalen, medewerkers mochten hier niet meer met buitenstaanders over spreken. Midden januari werd in meerdere media wereldwijd een open brief gepubliceerd waarin een tiental internationale experts hun ernstige twijfels uitten over de authenticiteit van de getoonde werken.

Naar alle museale normen is er dan maar één juiste handelwijze: zaal sluiten, werken naar depot, een grondig onderzoek naar de authenticiteit met hulp van externe experts en bij enige twijfel het verbreken van de banden met de verzamelaar. De museumdirectie – hoewel van meerdere kanten anders geadviseerd – deed precies het tegenovergestelde, liet de werken op zaal, sprak een blind vertrouwen uit in de verzamelaar en betwistte openlijk de integriteit van de briefschrijvers en alle anderen die openlijk twijfelden. Daarmee tastte het MSK op ernstige wijze de geloofwaardigheid van het museum aan, iets dat tot onze grote spijt ook afstraalt op de andere musea in Vlaanderen.

Pas twee weken later verdween, onder grote druk van media-aandacht wereldwijd, de collectie uit de zaal. Of de werken uit de collectie Toporovski al dan niet authentiek zijn, daar spreken we ons niet over uit en is ook niet meer van belang. Wat voor ons telt, is de geloofwaardigheid en integriteit van het museum. Door de handelwijze van het MSK en zijn directie, door het compleet gebrek aan transparantie en door de weigering verantwoording af te leggen en verantwoordelijkheid te nemen, is de geloofwaardigheid van de hele museumsector en het vertrouwen in de professionaliteit van al onze medewerkers in het geding. Ook de samenwerking met privé-verzamelaars – al meer dan 150 jaar overal ter wereld een belangrijke en vruchtbare museumpraktijk – wordt ten onrechte in een kwaad daglicht gesteld.

Nieuwe commissie

De imagoschade is groot, wat Catherine de Zegher en het stadsbestuur in de pers ook mogen zeggen. En het treft niet alleen het MSK, maar de geloofwaardigheid en reputatie van onze musea en erfgoedinstellingen is in het geding – in Vlaanderen en internationaal, in de pers, bij vakgenoten en het brede publiek. Wij ondervinden dat dagelijks in onze contacten. En dat raakt ons diep.

Wij zijn overtuigd van de intrinsieke kwaliteit, professionaliteit én integriteit van de sector in de volle breedte. Het is juist daarom dat wij ons nadrukkelijk distantiëren van de wijze waarop het MSK gehandeld heeft en nog handelt in deze kwestie.

Het Gentse museum en de medewerkers die nu verweesd en monddood zijn, zijn ons echter dierbaar. Wij vragen het Gents stadsbestuur dan ook alle noodzakelijke stappen te nemen om het vertrouwen in het MSK te herstellen. Daarbij hoort zeker het opnieuw in het leven roepen van een onafhankelijke, liefst internationaal samengestelde, commissie met dezelfde opdracht als de commissie-Leysen – een commissie die dit keer ongehinderd en zonder voorwaarden haar werk kan verrichten. Externe doorlichting lijkt ons onontbeerlijk en ‘lessons learned’ kunnen de hele sector alleen maar ten goede komen. Een maximale transparantie en verantwoording afleggen aan publiek, pers en collega’s is een absolute noodzaak.

Het zwijgen mag niet langer duren.

Patrick Allegaert (artistiek en beleidsadviseur Museum Dr. Guislain, Gent), Peter Bary (algemeen directeur M Museum, Leuven), Till-Holger Borchert (directeur Musea Brugge), Peter Carpreau (conservator M Museum, Leuven), Bart De Baere (algemeen en artistiek directeur M HKA, Antwerpen), Hubert De Witte (zakelijk directeur Musea Brugge), Marc Jacobs (directeur FARO, Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed), Hilde Schoefs (conservator Openluchtmuseum Bokrijk), Manfred Sellink (directeur Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen), Sergio Servellón (directeur FeliXart Museum, Drogenbos, voorzitter ICOM-Vlaanderen), Ben van Beneden (directeur Rubenshuis, Antwerpen), Véronique Van de Kerckhof (directeur Rubenianum, Antwerpen),Phillip Van den Bossche (directeur Mu.ZEE, Oostende), Dieter Van Keirsbilck (zakelijk directeur M HKA, Antwerpen), Olga Van Oost (sectorcoördinator musea FARO, Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed), Sara Weyns (directeur Middelheimmuseum, Antwerpen).

Al deze ondertekenaars zijn werkzaam in de Vlaamse museum- en erfgoedwereld en actief in het Vlaams Museum Overleg, een informeel overlegplatform van de Vlaamse musea. Zij ondertekenen in eigen naam.

De podcasts van
De Standaard