Oostenrijk maakt ruk naar rechts en kijkt naar oosten
Sebastian Kurz Foto: afp
De conservatieve ÖVP is de grote winnaar, de weg naar een rechts-radicaal kabinet ligt open. Dat kan de verhoudingen binnen Europa veranderen.

In Oostenrijk ligt de weg open voor een regering met extreemrechts. De conservatieve ÖVP,  met aan het hoofd de jonge Sebastian Kurz, kwam gisteravond als winnaar uit de bus met 31,6 procent van de stemmen. De populistische Vrijheidspartij FPÖ van Heinz-Christian Strache (26 procent) eindigde nipt derde, na  de sociaaldemocratische SPÖ (26,9 procent), die het zo beter doet dan verwacht. Grote verliezers zijn de groenen, die vorig jaar nog de president leverden, maar nu naar alle waarschijnlijkheid de kiesdrempel niet halen. Een deel van de stemmen was gisteravond nog niet geteld. 

Dat de conservatieven nog verder zullen regeren met de sociaaldemocraten lijkt onwaarschijnlijk. Kurz trok in mei zelf de stekker uit de regering van ÖVP en SPÖ. Tijdens de daaropvolgende campagne werd er flink met modder gegooid tussen de twee partijen, die meer dan veertig jaar samen het land regeerden. De SPÖ huurde zelfs een Israëlische consultant in om via Facebook een lastercampagne op te zetten tegen Kurz, met filmpjes die zogezegd door extreemrechts waren gemaakt. 

Daarmee maakt de  rechts-populistische FPÖ een grote kans de coalitiepartner voor de partij van Kurz te worden. Inhoudelijk houdt dat steek. Kurz profileerde zich de voorbije jaren sterk op thema’s als migratie, asiel en identiteit. Zo sterk dat hij de afgelopen maanden heel wat kiezers van de FPÖ afsnoepte en de zieltogende conservatieve partij wist te reanimeren.
De nieuwe rechtse regering kan grote gevolgen hebben voor de positie van Oostenrijk binnen Europa. Van Strache is bekend dat hij op goede voet staat met Rusland en de sancties tegen dat land zou willen milderen. Hij wil ook toenadering zoeken tot de Visegrad-landen: Polen, Tsjechië, Slovakije en Hongarije, allemaal met een conservatieve regering,  sceptisch tegenover Europa en afkerig om vluchtelingen op te nemen. Ook een adviseur van de ÖVP liet al optekenen  dat Oostenrijk ‘moet accepteren dat het een Centraal-Europees en geen West-Europees land is’. 

Neonazi
‘Oostenrijk staat economisch wel sterker dan die landen. Maar het lijkt er toch op dat een ruk naar rechts ook een ruk naar het oosten zal betekenen’, zegt Dirk Rochtus, docent internationale politiek en Duitse geschiedenis aan de KU Leuven. Kurz zei eerder al dat hij geen ambitie heeft om een formeel bondgenootschap te sluiten met de Visegrad-landen, maar dat Europa zo weinig mogelijk regels moet opleggen, en Oostenrijk zelf over zijn grenzen moet kunnen beslissen. De Weense politiek analist Thomas Hofer ziet Kurz wel toenadering zoeken tot de Visegrad-landen, maar zonder openlijke vijandigheid tegenover Europa.

In de tweede helft van 2018 wordt Oostenrijk, dat altijd een pro-Europese koers aanhield, voorzitter van de Europese Raad. Rochtus verwacht dat daar de nieuwe lijn al duidelijk zal worden. ‘Geruggensteund door de Visegrad-landen zullen de Oostenrijkers zich sterk voelen staan.’ 

Met de goede score van de FPÖ zou radicaal-rechts dus opnieuw in de Oostenrijkse regering kunnen komen. In zijn jonge jaren zat de nu 48-jarige Strache zelfs in de neonazi-scene, al distantieerde hij zich van dat verleden. ‘In Duitsland zou zo iemand geen kans maken, maar in Oostenrijk is men coulanter in die dingen’, zegt  Rochtus. ‘In de campagne heeft hij zich ook vrij gematigd opgesteld, omdat Kurz al zulke strenge standpunten innam, dat ze moeilijk te overtroeven waren.’  In 2000 werd nog in heel Europa verontwaardigd gereageerd toen de FPÖ van Jörg Haider in de regering belandde (denk aan de ski-boycot van Louis Michel), in 2017 maakt het al minder los.