Langdurig zieken keren amper terug naar werkvloer
Foto: Dolph Cantrijn/pn
Zeven op de tien zieke werknemers worden definitief arbeidsongeschikt verklaard bij hun huidige bedrijf.

De federale regering zet zwaar in op re-integratietrajecten om langdurige zieken weer naar werk te begeleiden (DS 3 oktober). Maar wat blijkt: 71 procent van de langdurig zieken die via hun bedrijf in zo’n re-integratietraject willen stappen, worden door de bedrijfsarts definitief arbeidsongeschikt verklaard. Dat is het resultaat van een rondvraag van de christelijke vakbond ACV bij de externe preventiediensten (zie grafiek). Hun bedrijfsartsen moeten in samenwerking met de zieke werknemers op zoek gaan naar aangepast werk, maar veel succes levert dat voorlopig niet op.

Volgens de vakbonden is de wil er wel bij de langdurig zieken. In de eerste jaarhelft namen de preventiediensten al 5.017 beslissingen en registreerden ze in totaal al 5.408 aanvragen voor re-integratietrajecten. In 66 procent van de gevallen kwam de aanvraag van de werknemer zelf, in 24 procent van de werkgever en voor 10 procent op aandringen van de arts van de mutualiteit.

‘Langdurig zieken komen zich spontaan aandienen’, zegt ACV-expert Herman Fonck. ‘Alleen zijn er heel wat gevallen waarin de werkgever hen liever kwijt dan rijk is.’ De christelijke vakbond verklaart het hoge aantal afwijzingen door de druk die bedrijven op de bedrijfsartsen zetten om sneller iemand definitief arbeidsongeschikt te verklaren. ‘Want dat geeft hen alle opties om de werknemer wegens “medische overmacht” en dus zonder vergoeding, te ontslaan.’

Uitzichtloze situatie

Bij de werkgevers klinkt een heel ander geluid. ‘Het is niet omdat ze zelf vragen om een traject op te starten, dat ze ook opnieuw aan het werk willen. Sommige werknemers dringen zélf aan op de definitieve arbeidsongeschiktheid’, zegt Kris De Meester, adviseur bij werkgeversorganisatie VBO.

Ook bij Mensura, de grootste externe preventiedienst, nuanceren ze de boodschap van de vakbond. ‘Het zijn vaak mensen in een uitzichtloze situatie die vragen om vrij te komen op de arbeidsmarkt’, zegt algemeen directeur Gretel Schrijvers.

In dat geval gaat het om werknemers die zelf geen ontslag willen nemen omdat ze hun werkloosheidsuitkering dreigen te verliezen. Door zich arbeidsongeschikt te laten verklaren, krijgen ze de mogelijkheid om het contract gemakkelijk te beëindigen en terug te vallen op een werkloosheidsuitkering.

In beide scenario’s, zowel in dat van het ACV als dat van het VBO, wordt het systeem in elk geval niet gebruikt waarvoor het bedoeld was: de mensen weer aan het werk krijgen.

De Block: ‘Kan een goede zaak zijn’

Toch maakt minister van Sociale Zaken Maggie De Block (Open VLD) zich geen zorgen, integendeel. ‘Deze situatie kan een goede zaak zijn voor de betrokken werknemers’, reageert het kabinet. ‘Iemand met een burn-out bijvoorbeeld kan een terugkeer naar het oude bedrijf absoluut niet zien zitten. Hij kan dan arbeidsongeschikt worden verklaard voor dat ene bedrijf, maar niet voor de andere firma’s. Dat is helemaal niet negatief. In dat geval neemt de mutualiteit het re-integratietraject over, waardoor de werknemer elders aan de slag kan. Daarbij kan bijvoorbeeld ook de VDAB geraadpleegd worden.’

De mutualiteiten krijgen veel werk op de plank, want in amper 9 procent van de aanvragen oordeelt de bedrijfsarts nu dat iemand binnen het bedrijf opnieuw in dezelfde job aan de slag kan. 12,5 procent krijgt groen licht om “aangepast werk” te doen binnen het bedrijf.

Op dat vlak doen de bedrijven nog altijd te weinig inspanningen, zegt het ACV. ‘Iemand die geen rechtstaand werk meer aankan, wordt al snel afgeschreven. Terwijl het in grote ondernemingen toch mogelijk moet zijn om hen bureauwerk te geven, of met de heftruck te laten rijden’, zegt Fonck. Het VBO geeft toe dat er ‘nog veel koudwatervrees’ is bij de bedrijven, ‘maar het merendeel van de bedrijven is te klein om veel flexibiliteit te verwachten’, zegt De Meester. ‘Voor hen is net niet evident om in aangepast werk te voorzien.’