Spanje was gewaarschuwd dat er een aanslag kon plaatsvinden in Barcelona, meldden Spaanse media. Toch kon een bestelwagen op de Ramblas nog 13 mensen, onder wie één Belgische vrouw, doodrijden en er zeker honderd verwonden.

De aanslag op de Ramblas werd gisteravond al opgeëist door IS. Volgens de krant El Periodico had de CIA twee maanden geleden de Catalaanse regering al gewaarschuwd voor een aanslag in Barcelona tijdens het toeristische seizoen. De Amerikaanse inlichtingendienst zou daarbij nadrukkelijk naar de Ramblas, hét toeristische centrum van de Catalaanse hoofdstad, verwezen hebben.

Maar ook Spanje zelf had allicht vermoedens dat er iets op til was. De jihadistische dreiging is er niet nieuw. Op 11 maart 2004 vielen er in Madrid bijna 200 doden en 2.000 gewonden bij twee gecoördineerde bomaanslagen op pendeltreinen, die gepleegd werden door een terreurcel van Al-Qaeda. Sindsdien pakten de veiligheidsdiensten bij tientallen operaties meer dan 700 mensen op vanwege hun banden met het jihadisme, zowel in Spanje zelf als in het buitenland.

Dreiging verdubbeld

Volgens het recentste terrorismerapport van het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken was de dreiging van jihadistische groeperingen in Spanje vorig jaar verdubbeld tegenover 2015. Concreet onderschepten de politie- en inlichtingendiensten 43 bedreigende boodschappen van organisaties zoals Al-Qaeda en IS. In een aantal gevallen ging het om bedreigingen die rechtstreeks tegen Spanje gericht waren, in andere gevallen werden meer algemene bewoordingen gebruikt.

Vooral verontrustend was dat zeker IS zijn propaganda en video’s via netwerken zoals Telegram en Twitter regelmatig ook in het Spaans begon te versturen. Er werd onder meer allusie gemaakt op de ‘bevrijding van Al-Andalus’, het vroegere Arabische gebied op het Iberisch schiereiland. Dat past in de ideologie van IS om alle gebieden die ooit islamitisch waren, te heroveren.

Maar niet alle bedreigingen hadden zo’n historische achtergrond: er waren ook concrete dreigementen met vergelding voor de Spaanse betrokkenheid bij de alliantie tegen IS in Irak.

Spanje kende ook het probleem van de Syriëgangers, die vaak vertrokken via de Spaanse enclaves Ceuta en Melilla in Noord-Afrika, zij het in mindere mate dan bijvoorbeeld Frankrijk. Barcelona was een van de belangrijkste centra van de radicalisering, blijkt uit gegevens van de veiligheidsdiensten.

Zware nederlagen

Sinds IS in Syrië en Irak zware militaire nederlagen lijdt, heeft het zijn aanhangers herhaaldelijk opgeroepen om, waar ze kunnen, ‘niet-gelovigen’ te doden met auto’s, vrachtwagens en messen. Na Nice, Berlijn, Stockholm, Parijs en Londen was het nu de beurt aan Barcelona om het slachtoffer te worden van zo’n aanslag.

Sinds de aanslag in Nice nemen veel steden voorzorgen om te voorkomen dat wagens of vrachtwagens nog zomaar straten of pleinen kunnen oprijden waar veel mensen bijeen zijn, door bijvoorbeeld betonblokken te plaatsen. Hoe dat wel nog kon op de zeer drukke Ramblas, is niet duidelijk.