'In mei kon niemand weten dat er een probleem was'
Foto: Paul Bolsius
Het Federaal Agentschap voor de Veiligheid (FAVV) van de voedselketen komt eindelijk met cijfers. Maar niet iedereen is overtuigd. 'De eerste fipronilbesmetting in ons land is al midden mei vastgesteld door een privébedrijf', zegt Europees Parlementslid Bart Staes (Groen). 'Niemand wist dat er toen een probleem was', reageert het voedselagentschap.

Staes klaagt aan dat België anderhalve maand gewacht heeft om onze buurlanden in te lichten over de besmetting. 'Het eerste rapport dateert van 15 mei, maar begin juni wist het voedselagentschap zéker dat er een probleem was. Pas op 20 juli werden de andere lidstaten op de hoogte gebracht. Een dag later werd er aanvullende info verstrekt en vanaf 27 juli zijn er vragen gekomen van Duitsland en Nederland', zegt Staes in De Ochtend op Radio 1.

'Ze hadden veel sneller moeten handelen, er is anderhalve maand verloren gegaan. De trage Belgische reactie heeft geleid tot een vorm van paniek bij de andere lidstaten. In de Europese Unie moeten lidstaten elkaar snel inlichten en handelen. Het probleem is al langer aan de orde, er zijn nu meldingen van bedrijven die dit product kochten van sjoemelaars in het voorjaar.' 

'Op 15 mei kon niemand in België weten dat er een probleem was', reageert Katrien Stragier, woordvoerder bij het voedselagentschap in De Ochtend op Radio 1. 'Op die datum is een staal genomen, op twee juni hebben we dan onze eigen analyses gedaan. Daar werden niet dezelfde waarden vastgesteld.' Stragier belooft dat er morgen meer duidelijkheid komt. 'We werken aan een chronologie, die we morgen zullen voorstellen in de commissie', zegt Stragier. 

'Het bedrijf dat op 2 juni bij ons melding heeft gedaan, nam op 15 mei het allereerste staal. Dat gebeurde tijdens een standaardcontrole in het eigen controlesysteem met het oog op verdere analyse door een laboratorium', zegt Stragier. 'Pas toen het bedrijf de resultaten ontving, wist het dat er fipronil in de eieren aanwezig was. Bedrijven zijn verplicht om ons dat zo snel mogelijk te melden en op 2 juni zijn wij op de hoogte gebracht.'

Regels

Volgens Staes zijn de regels duidelijk. 'Bij een besmetting hoger dan 0,005 mg/kg mogen de eieren niet in de handel worden gebracht, of moeten ze uit de handel genomen worden. Als iemand toch een besmet ei gegeten heeft, ligt de limiet voor de volksgezondheid op 0,009 mg/kg. Het FAVV spreekt van 0,72 mg/kg, maar dat is voor een persoon die 80 kilogram weegt, wat met een kind?', vraagt Staes.

Bovendien was er in dat eerste rapport op 15 mei sprake van een besmetting tussen 0,0031 en 1,2 mg/kg.

Het voedselagentschap ontkent dat het geweten 

Resultaten

Maandag heeft het Federaal Agentschap voor de veiligheid van de voedselketen (FAVV) eindelijk de testresultaten van de mogelijk besmette bedrijven bekendgemaakt. Er blijven nog 51 bedrijven, waarvan 22 met legkippen, gesloten. De andere zijn opfok- en vermeerderingsbedrijven binnen de pluimveesector.

‘Geen enkel geanalyseerd monster wijst op een gevaar voor de volksgezondheid’, klinkt het in een persbericht. ‘De hoogste waarde die we terugvonden, was 0,092 milligram fipronil per kilogram eieren. Dat is minder dan de 0,72 mg/kg eieren die de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) hanteert en waar ook wij ons op baseren.’

Dat plan van de EFSA houdt rekening met de voedingsgewoonten van alle  Europeanen. In de lidstaat met de hoogste consumptie eet een kind van 8,7 kilogram bijvoorbeeld twee eieren van 108 gram per dag. Volgens het FAVV is dat een worstcasescenario. ‘In België eten we immers veel minder eieren. Onze fipronil-waarden zouden dus zelfs hoger mogen zijn.’

Maar niet iedereen is tevreden met dat antwoord. Professor toxicologie Jan Tytgat (KU Leuven) erkent dat Europa die richtlijn hanteert, maar vindt dat onverantwoord. ‘In mijn vorige communicatie ging ik ervan uit dat zowel het FAVV als minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD) verwees naar 0,005 milligram per kilogram eieren. Die hoeveelheid verwijst het wettelijk toegestane maximale restgehalte van een stof in of op een levensmiddel.’

De slechtste waarde (0,092 mg/kg) die werd teruggevonden, ligt nog altijd bijna twintig keer hoger dan dat restgehalte. Of de stof nu schadelijk is of niet, de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) klasseerde fipronil als ‘matig gevaarlijk pesticide’. Kortom, de verwarring blijft. 

Gerechtelijk onderzoek

Ook de gesloten houding van het FAVV blijft vragen oproepen. FAVV-topman Herman Diricks bleef zich gisteravond in Terzake verschuilen achter het gerechtelijk onderzoek van het parket van Antwerpen.

Opmerkelijk: datzelfde parket stuurde op 2 augustus een mail naar journalisten. Daarin zegt het dat het geen vragen meer zal beantwoorden rond de fraudezaak. ‘Wat betreft specifieke vragen aangaande de voedselveiligheid moet u zich richten tot het FAVV’, aldus die e-mail.

Het is logisch dat het parket niet wil communiceren over gegevens uit het onderzoek, maar de e-mail doet toch sterk vermoeden dat de voedselveiligheid geen onderwerp uitmaakt van het fraudeonderzoek. Dat zou meteen verklaren waarom de Nederlandse autoriteiten – ondanks een eigen strafonderzoek – wel transparant communiceerden over de voedselveiligheid.
‘Wij hebben gecommuniceerd op het moment dat er effectief voldoende informatie was die de consument kon interesseren’, besloot Dirickx. ‘Het is niet dat we absoluut niet wilden communiceren.’