‘Nieuwe asielwet brengt rechten vluchtelingen in het gedrang’
Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken Foto: REUTERS

Met een lijvige wet wil staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) de Belgische asielwetgeving beter afstemmen op de Europese richtlijnen. Zijn ontwerp wordt vandaag besproken in de commissie Binnenlandse Zaken van de Kamer, maar vanuit middenveldorganisaties klinkt al kritiek op het voorstel én op de werkwijze van de staatssecretaris.

Vier organisaties – Vluchtelingenwerk Vlaanderen, Amnesty International, Ciré en de Ligue des Droits de l’Homme – laten weten dat verschillende nieuwe regels ‘een grote achteruitgang betekenen in de rechten van mensen op de vlucht’. ‘Dit ontwerp focust meer op mogelijke misbruiken door asielzoekers dan op hun rechten’, zegt Eef Heylighen van Vluchtelingenwerk Vlaanderen.

Zo zou de wet het mogelijk maken om asielzoekers op te sluiten tijdens hun procedure. Redenen daarvoor zouden bijvoorbeeld een gebrek aan medewerking tijdens het onderzoek of ‘een risico op onderduiken’ zijn. Maar volgens de vier organisaties zijn de definities van die begrippen te ruim, waardoor veel mensen erdoor kunnen worden getroffen. Zo zouden heel wat asielzoekers die een meervoudige asielaanvraag indienen, beschouwd kunnen worden als mensen die ‘een risico op onderduiken vormen’, zeggen de organisaties.

Verder hebben zij ook vragen bij de mogelijkheid om asielzoekers het land uit te zetten nog voor hun beroepsprocedure afgehandeld is. Dat zou het geval zijn voor mensen die meerdere aanvragen indienen, wat kan als zij nieuwe informatie voorleggen. Wie daarna nog eens in beroep gaat, zou tijdens die procedure al gedwongen kunnen worden het land te verlaten. ‘Daardoor dreigen asielzoekers teruggestuurd te worden naar een land waar ze mogelijk gevaar lopen. En dat is in strijd met het Europees internationaal recht’, zegt Heylighen.

400 pagina’s

Het was de bedoeling dat enkele organisaties vandaag hun mening zouden geven over het wetsontwerp in de commissie. Maar zij beslisten gisteren om hun kat te sturen naar de vergadering. De reden? Een gebrek aan tijd om het 400 pagina’s tellende rapport grondig te bestuderen. ‘Deze consultatie komt neer op een loutere formaliteit, om niet te zeggen een schijnvertoning’, zeggen de organisaties. ‘Wij weigeren daarom op deze uitnodiging in te gaan.’

Eerder gaf ook het Hoog Commissariaat voor Vluchtelingen van de Verenigde Naties (UNHCR) al aan niet te zullen deelnemen aan de hoorzittingen. ‘Het is een belangrijk dossier. Wij willen dus graag toelichting komen geven, maar wij kunnen die complexe materie niet doornemen in drie dagen. Dat is totaal onredelijk’, zegt Vanessa Saenen. Ze vraagt zich af waarom een ontwerp waar al twee jaar aan gewerkt wordt om ‘vijf voor twaalf’ aan de middenveldorganisaties bezorgd werd. ‘Toch is het niet de eerste keer dat dit gebeurt. Het lijkt bijna de standaardwerkwijze te worden.’

‘Misverstanden’

‘Ja, de staatssecretaris is hier te laat aan begonnen’, zegt Kamerlid Nahima Lanjri van coalitiepartner CD&V. ‘Deze wet had eigenlijk al een jaar geleden goedgekeurd moeten zijn.’ Maar Lanjri verdedigt het wetsontwerp wel, dat volgens haar minder ver gaat dan wat Europa toelaat. De kritiek doet ze grotendeels af als ‘misverstanden’. ‘Mensen in detentie plaatsen kan vandaag ook al, maar ze opsluiten om te vermijden dat ze zouden onderduiken, kan alleen als dat risico acuut is.’

Staatssecretaris Francken is hoegenaamd niet onder de indruk van de kritiek van de organisaties. Mensen het land uitzetten zal volgens woordvoerster Katrien Jansseune alleen gebeuren in situaties waar procedures misbruikt worden om een vertrek uit te stellen.

‘Daarnaast zijn de experts van bijvoorbeeld de Dienst Vreemdelingenzaken al geconsulteerd. Er is ook nog wat vertrouwen nodig in onze instanties. De organisaties die nog inspraak wensen zijn dinsdag wel welkom in de commissie, maar we moeten ook niet overdrijven met het hierbij betrekken van ngo's.’