Heeft Vlaanderen straks nog wel een literaire prijs?
Foto: Belga
Het was een overwinning met een nasmaak. Jeroen Olyslaegers had zijn Fintro Literatuurprijs nog maar net beet, of het gonsde al dat hij meteen ook de laatste winnaar zou zijn. Maar geen nood: er is vervanging op komst.

Heeft Vlaanderen straks nog een literaire prijs? Niemand durft garanderen of de opvolger van de Fintro Literatuurprijs nog een vakjury krijgt. Wel dat er een jaar lang een boekencampagne op tv komt, gedragen door VRT-ambas­sadeurs, en dat onder de naam: de VRT Leestrofee.

Dat kan een reden tot vreugde zijn en een tot tandengeknars.  Want met een shortlist op elke VRT-zender, afgestemd op diens specifieke kijkpubliek, komt er een lang aangehouden aandacht rond lezen en boeken. Meer cultuur op de openbare omroep dus. En dat is een verzuchting die de jongste jaren steeds luider klonk. Een beetje cultuurliefhebber kan niet anders dan daar blij verguld mee zijn.
De weg die daarvoor ingeslagen wordt, verloopt via enthousiaste schermgezichten die hun passie kunnen doorgeven. De formule heeft potentieel om een innige interactie met de kijker aan te gaan. Maar als een publieksjury het straks overneemt, houdt de enige klassieke literatuurprijs van Vlaanderen wel op te bestaan. Dat is een verschraling van het literaire landschap. Een publieksjury zal andere types schrijvers bekronen.

Gekke ideeën
Tenzij het zo’n vaart niet loopt. De opvolger van de Fintro Literatuurprijs, die de opvolger was van de Gouden Boekenuil, die de opvolger was van de Gouden Uil, is momenteel nog volop voorwerp van een brainstorm. ‘De gekste ideeën eerst’, zegt Ruud Hendrickx van VRT-Taal, dat het project trekt. De plannen kunnen in de loop van de volgende maanden nog aardig worden bijgestuurd. Geen van de drie betrokken partijen – VRT, Boek.be en sponsor Fintro – durft te zeggen dat de vakjury op de schop gaat. ‘Met een vakjury? Wat mij betreft wel’, zegt VRT-cultuurmanager Chantal Pattyn.

Zowel sponsor Fintro als de boekenvakkers van Boek.be hebben met het nieuwe initiatief een verbreding van hun bereik voor ogen. Dat is niet verbazingwekkend. Een sponsor wil zichtbaarheid en een behartiger van het boekenvak wil de verkoop aanzwengelen. Het had misschien meer verbazing kunnen wekken dat een boekenorganisatie al die tijd een literaire prijs aan het organiseren was. Is dat haar taak? Bof, zo was er tenminste een prijs.

‘Het is de bedoeling de aandacht voor lezen en voor boeken uit te breiden’, zegt André Vandorpe, directeur van Boek.be. ‘En in het verlengde daarvan: meer boeken te verkopen. We willen zo veel mogelijk genres bij een zo breed mogelijk publiek promoten. Daarom bespelen we nu alle VRT-zenders die elk hun eigen doelgroep met hun eigen interesses hebben.’

Breed publiek
Voor de bankiers van Fintro hoort het bij hun missie om maatschappelijk verantwoord naar buiten te komen. ‘Ons doel is leesbevordering voor een zo breed mogelijk publiek’, zegt marketingmanager Ann Moenaert. ‘Niet alleen voor een selecte literaire club. We willen mensen een duwtje in de rug geven om goesting te krijgen in lezen en in boeken.’
Volgens Moenaert gaat dus elke VRT-zender een jaar lang rond boeken werken. ‘Elke zender heeft zijn eigen profiel. Zo kunnen we een breed palet bereiken, gaande van mensen die nog niet lezen tot de literatuurliefhebbers. Aan alle onderwerpen uit tv-programma’s kunnen boeken gelinkt worden: financiële thema’s, sport, geschiedenis, kinderen. Het publiek van elke zender zal enkele boektitels naar voor schuiven. Zo komt er per zender een shortlist. Finaal wordt één boek laureaat. Onze financiële input blijft ongewijzigd, een geldprijs is er niet.’

Dat laatste wordt bevestigd door VRT-cultuurmanager Chantal Pattyn. ‘Aan het eind van de rit volgt een bekroning. Zoals we het nu zien, hangt daar geen geldprijs aan vast. Zo’n trofee gaat met marketing gepaard, maar het belangrijkste is dat onze programma’s een hoge kwaliteit hebben.’

Daarnaast streeft de VRT een dynamiek rond lezen na. ‘Alle leeftijdsgroepen, van kinderen tot senioren, willen we aanspreken. Je kunt niet het breedst uitgedragen tv-programma maken en alleen met een vakjury werken. Daarom betrekken we er veel van onze VRT-ambassadeurs bij. Dat zijn gezichtsbepalende figuren van hier in huis die verwoede lezers zijn. Wie dat worden, moeten we nog bekijken. Het hangt er ook van af welke boeken we zullen lezen.’