Hoe de Turks-Nederlandse rel in één weekend escaleerde
Turkse betogers op zaterdag in Rotterdam. Foto: AFP

Turkije zou Nederland willen aanklagen voor de VN, de OVSE en de Raad van Europa voor schending van de rechten van het diplomatiek personeel. Hoe nam een relletje over een verkiezingsbijeenkomst zo’n proporties aan?

• Turks minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Cavusoglu wil op zaterdag 11 maart een campagnebijeenkomst bijwonen in Rotterdam. Dat is echter tegen de zin van de Nederlandse regering. ‘De Nederlandse publieke ruimte is niet de plek voor politieke campagnes van andere landen’, verklaart Nederlands premier Mark Rutte op zaterdag 4 maart.

• Op maandag komt het formeel verzoek van de Turkse regering om mee te werken aan een bezoek van Cavusoglu. Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken laat ‘op hoog ambtelijk niveau’ weten aan Ankara niet van het bezoek gediend te zijn en wijst het verzoek af.

• Cavusoglu maakt vrijdag echter duidelijk nog steeds van plan te zijn naar Rotterdam af te reizen, ondanks het afhaken van verschillende zaalverhuurders in Rotterdam. Volgens zijn Nederlandse collega Bert Koenders is een verbod juridisch onmogelijk, ‘maar wij beschikken over instrumenten om Cavusoglu te beletten campagne te voeren op publieke plaatsen’, waarschuwde burgemeester Ahmed Aboutaleb.

• Afgelopen zaterdag escaleert de diplomatieke discussie dan volledig. Cavusoglu dreigt met zware politieke en economische sancties als zijn bezoek wordt gedwarsboomd. Na een oproep aan Turkse Nederlanders om massaal deel te nemen aan een publieke manifestatie met de Turkse minister, beslist de Nederlandse regering dat de openbare orde in gevaar is. De landingsrechten voor het vliegtuig van Cavusoglu worden ingetrokken.

• ‘De Nederlanders zijn nazisten en fascisten’, reageert Turks president Recep Tayyip Erdogan. Hij dreigt ermee Nederlandse diplomaten het land uit te zetten en vluchten uit Nederland te weren. ‘Nederland laat zich niet chanteren’, meldt Rutte op zijn beurt. De Nederlandse regering probeerde de Turken er naar eigen zeggen nog van te overtuigen om de meeting met Cavusoglu kleiner en besloten te maken, maar stopte met onderhandelen nadat Ankara publiekelijk dreigde met sancties.

• Als een ander Turks regeringslid, minister van Familiezaken Fatma Betül Sayan Kaya, met de wagen vanuit Duitsland in Nederland aankomt om te spreken in Rotterdam, wordt ook zij tegengehouden. Sayan Kaya blijft urenlang in haar wagen zitten, om uiteindelijk vloekend en scheldend uit te stappen. Daarop wordt ze onder politiebegeleiding terug naar Duitsland gebracht.

• Daarop breken zaterdagavond rellen uit in Rotterdam met Turkse manifestanten. De Nederlandse politie treedt hard op: verschillende betogers raken gewond, zeker één man wordt gebeten door een politiehond. Turkije eist een onderzoek.

• Erdogan verwijt Nederland zondag zich te gedragen ‘als een bananenrepubliek’. Hij eist dat de Europese instanties sancties opleggen. Rutten belooft dan weer ‘te de-escaleren waar kan’. ‘Minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders en ik zijn vanaf begin vorige week constant mee bezig geweest.’

Maandagochtend eist de Nederlandse vicepremier Lodewijk Asscher op zijn beurt Turkse verontschuldigingen voor de beschuldigingen van nazisme en fascisme. ‘Anders blijven de verhoudingen stroef.’

• Nederland past maandag ook het reisadvies aan voor landgenoten in Turkije. ‘Sinds 11 maart 2017 zijn er diplomatieke spanningen tussen Turkije en Nederland. Wees in heel Turkije alert en mijd samenscholingen en drukke plaatsen.’

• De Turkse vicepremier Numan Kurtulmus schort maandagavond alle onderhandelingen tussen beide landen op het hoogste politieke niveau op. De Nederlandse ambassadeur is niet meer welkom in Turkije, net als alle Nederlandse diplomatieke vluchten naar het land.

• De Turkse president Recep Tayyip Erdogan laat weten dat hij naar het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) in Straatsburg wil stappen tegen Nederland. ‘Nederland zal rekenschap moeten afleggen’, aldus Erdogan.

Dinsdagochtend meldt de Turkse krant Hürriyet dat Erdogan ook naar de Verenigde Naties, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) en de Raad van Europa wil stappen. Volgens Ankara heeft Nederland het Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer. geschonden door minister Sayan Kaya de toegang tot het Turkse consulaat te ontzeggen. Dat verdrag waarborgt de rechten en bescherming van diplomatiek personeel.

• President Erdogan verwijst in een nieuwe uithaal naar de Nederlandse betrokkenheid bij de massamoord in Srebrenica in de jaren 90: 'We kennen hun verdorven karakter van de manier waarop ze er 8.000 Bosnische moslims afmaakten.' Rutte spreekt in een reactie van 'walgelijke geschiedsvervalsing'. 'Toch moeten er op enig moment gesprekken gaan plaatsvinden', beseft de Nederlands premier.