Wat doet u in het dagelijkse leven? ‘Ik bedenk ruimteschepen.’ Wetenschapper en kunstenaar Angelo Vermeulen neemt afstand van de aarde om onze toekomst vorm te geven. dS Weekblad sprak met hem over ruimte-kolonisatie, genetisch gemanipuleerde astronauten en waarom zijn werk geen escapisme maar idealisme is.

Zaterdag leest u in dS Weekblad een interview met Angelo Vermeulen, doctor in de biologie, kunstenaar, TED Senior Fellow en space systems researcher. Hieronder leest u alvast een voorproefje. 

Dankzij Biomodd, één van zijn sociaal en cultureel geëngageerde kunstprojecten, kwam Vermeulen in contact met het Europees Ruimtevaartagentschap ESA. Met een groep mensen die hij ervoor niet kende, bouwt hij over de hele wereld siencefictionachtige maar functionerende installaties die computers met planten verbinden. Zo worden bijvoorbeeld algen gebruikt om de computerprocessors te koelen zodat die sneller werken, terwijl de warmte die de computers afgeven, wordt ingezet om ideale groeicondities voor de planten te creëren. Er passeert ook al eens een occasionele vis, en gamers gaan helemaal los met computergames die ook het ecosysteem beïnvloeden.

Biomodd trok de aandacht van professor Max Mergeay, een van de oprichters van ESA’s MELiSSA-project, waarin onderzoekers een kringloop met recyclage van menselijk afval ontwerpen voor ruimtereizen. Sindsdien staat Vermeulens naam vet omcirkeld in het contactenboekje van ESA. En heeft u al gehoord van Breakthrough Starshot? De eerste interstellaire missie van de mensheid, onbemand weliswaar. ‘De vroegere NASA-baas Pete Worden leidt dat project, Stephen Hawking en Mark Zuckerberg steunen het. Worden heeft me gevraagd om te gaan samenwerken als mijn doctoraat (zijn tweede al, red.) af is. Het zou een droom zijn die in vervulling gaat.’

Star Trek Wars

Angelo Vermeulen kent geen grenzen. Niet tussen mensen, niet tussen kunst en wetenschap, niet tussen levende en levenloze materie. Bij hem draait alles om verbindingen maken tussen biologie, technologie en sociale systemen (mensen dus). Die visie zet hij nu in om de ruimtevaarttechnologie te herdenken. Aan de Technische Universiteit van Delft, waar hij ook doceert, bedenkt hij de ruimteschepen van de toekomst.

Starships moeten we eigenlijk schrijven – in tegenstelling tot spaceships die zich beperken tot ons zonnestelsel. Vermeulen ziet het groots, ver in elk geval. ‘Ik ben niet bezig met de lage baan om de aarde, waar het Internationaal Ruimtestation ISS zich bevindt. Zelfs Mars is niet mijn hoofdinteresse. Ik focus op de interstellaire ruimte, voorbij ons zonnestelsel. Daar waar we niet kunnen voorspellen wat er gaat gebeuren, recht de volstrekt onzekere toekomst in.’

En die toekomst gaan we niet bereiken met ruimteschipmodellen à la USS Enterprise of een Imperial Star Destroyer uit respectievelijk Star Trek en Star Wars. Veel te rigide, veel te militaristisch, volgens Vermeulen.

Hoe ziet het ruimteschip van de toekomst er wel uit?

‘Als levende technologie. De interstellaire ruimte ontdekken zal heel anders moeten dan hoe de eerste maanlanding was georganiseerd. Toen is men geleidelijk steeds dichter naar het einddoel gegaan, maar tussendoor telkens naar onze planeet teruggekeerd. Zo kan je alles wat fout kan gaan in kaart brengen. Maar je kan niet even een sterrenstelsel invliegen en dan snel weer naar de aarde terugkeren om iets aan te passen aan je ruimteschip. Je moet iets totaal nieuws bedenken om te kunnen omgaan met omgevingen en situaties die je onmogelijk kan inschatten.’

‘Daarvoor leen ik een strategie uit de biologie. Ik bouw evolueerbare capaciteiten in het systeem in. Vanop aarde vertrekt een ruimteschip dat kan groeien en zichzelf kan herconfigureren. Op momenten dat zich problemen voordoen, past het zichzelf telkens aan. Dat is een bootstrapping mechanisme: een systeem dat zichzelf vormt vanuit een inwendige dynamiek, zonder dat er externe input nodig is. Zoals een embryo zich ontwikkelt in een ei: de dooier wordt kleiner en kleiner en uit die amorfe massa komt de complexe structuur van een vogel.’

Dat ei is wel een levend organisme, terwijl uw ruimteschip een metalen doos is.

‘Mijn starship is ook levend! Er zitten astronauten in, een heel ecosysteem met bacteriën en planten, en het bestaat natuurlijk ook uit artificiële intelligentie, die mee zal bepalen welke beslissingen genomen worden. Die drie levende componenten gaan samenwerken. Bovendien zal ook de architectuur zich gedragen als een levend organisme. Met een team studenten maken we een computersimulatie waarin zo’n uit zichzelf evoluerend starship 100 jaar lang door de interstellaire ruimte reist en verschillende uitdagingen ondergaat. Stralingen, meteorietinslagen, maar ook problemen van binnenuit.

We praten over een generation starship: de reis duurt decennia, misschien wel eeuwen, dus de menselijke populatie plant zich voort. Zo’n groeiende crew heeft meer planten nodig om in leven te blijven, meer plaats ook. Dat is een trigger voor het ruimteschip om de infrastructuur uit te breiden, om extra modules te bouwen.’

Waarmee? Al die grondstoffen vanaf de aarde meenemen, weegt honderden tonnen.

‘Dat zou fortuinen kosten. Dus stel ik voor om het kleine protoruimteschip dat vanop de aarde vertrekt in de ruimte uit te breiden met een amorfe massa. Je klikt het ruimteschip vast aan een asteroïde – daar zijn er genoeg van – die vol zit met zeldzame metalen en organische stoffen. Daarom is er op dit moment ook grote commerciële interesse voor het ontginnen van asteroïden. Verschillende bedrijven in China, de VS en Luxemburg zijn dat volop aan het uitwerken.’

In dS Weekblad komt u zaterdag meer te weten over hoe Vermeulen de toekomst van ruimteverkenning ziet. 'Nu moeten astronauten na een verblijf van maximaal een jaar weer kunnen functioneren op aarde. Maar misschien hebben astronauten die 50 jaar in de ruimte vertoeven wel geen sterk ontwikkelde benen meer nodig. Ze moeten ze daar toch nooit gebruiken. Dus waarom laat je die niet wat kleiner worden?'

U wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld u aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig