Wat Obama's speeches zo sterk maakt
President Obama werkt aan een speech met een van zijn speechschrijvers. Foto: Pete Souza/White House

Vriend en vijand zijn het erover eens: Barack Obama is bijzonder eloquent. Tijdens zijn presidentschap gaf hij talloze memorabele speeches. Dinsdag geeft hij zijn afscheidsspeech. Wat maakt Obama’s woorden vaak zo sterk?

Barack Obama beseft hoe machtig woorden kunnen zijn. Speeches kunnen miljoenen mensen inspireren. Soms staan ze zelfs symbool voor keerpunten in de geschiedenis. Dat de toekomstige generaties meeluisteren, weet ook Obama. ‘Ik ken geen president die zo veel werk in zijn speeches stak’, zegt historicus Douglas Brinkley in The Washington Post.

Obama’s beste speeches waren goed voorbereid, bijzonder goed geschreven en bevlogen gebracht. In welluidende zinnen en met weloverwogen stijlfiguren formuleerde hij - met de hulp van zijn speechschrijvers  - zowel hoog verheven principes als harde waarheden verweven met persoonlijke verhalen en historische referenties. Dat maakte zijn toespraken over de rassenproblematiek bijvoorbeeld vaak zo aangrijpend: als eerste zwarte president kregen zijn woorden veel gewicht.

27 JULI 2004: MAAK KENNIS MET OBAMA

In 2004 maakten miljoenen Amerikanen kennis met de nog onbekende Barack Obama, die toen een gooi deed naar de Senaat. Zijn naam, Barack Hussein Obama, deed denken aan de vijanden van Amerika, maar met zijn speech – die hij zonder speechschrijvers schreef – maakte de 42-jarige politicus indruk. ‘Er bestaat geen blank, zwart of Spaans Amerika’, zei hij. ‘De Verenigde Staten van Amerika, díe bestaan.’ Zijn achtergrond gebruikte hij als bewijs dat alles mogelijk is in Amerika. Wie de speech nu bekijkt, ziet een bijzonder jonge Obama. Een beetje onzeker en zenuwachtig ook in vergelijking met de man die de VS acht jaar lang heeft geleid. Met zijn boodschap van hoop zou hij enkele jaren later het Witte Huis veroveren.

 

18 MAART 2008: ‘A MORE PERFECT UNION’

Drama geeft woorden meer gewicht en betekenis. In 2008 gaf Obama een bijzonder persoonlijke speech nadat beelden waren opgedoken waarin zijn voormalige dominee Jeremiah Wright zich racistisch uitlaat en Amerika vervloekt. In volle voorverkiezingen moest de presidentskandidaat voor zijn politieke overleving vechten. Met persoonlijke verhalen toonde Obama toen hoe complex de rassenproblematiek in de VS is. De speech haalde zijn kwakkelende campagne uit het slop.

 

4 JUNI 2009: ‘EEN NIEUW BEGIN’

In een historisch beschouwde toespraak stak Barack Obama in de Egyptische hoofdstad Caïro de hand uit naar de moslims. De Amerikaanse president getuigde van een diep respect voor hun godsdienst en beschaving. Hij riep op tot een ‘nieuw begin’ in hun relatie met de VS. Samen kunnen ze het gewelddadig extremisme aanpakken en zoeken naar vrede in het Midden-Oosten. Hij citeerde daarbij verschillende keren de Koran. Het applaus was toen luid, maar Obama kon de verwachtingen niet inlossen in het Midden-Oosten. Acht jaar later wordt hij daar vooral herinnerd als een zwakke president die goed kan speechen (Lees hier ons rapport van Obama over zijn buitenlands beleid).

 

10 DECEMBER 2009: NOBELPRIJS

Dat Barack Obama de Nobelprijs voor de vrede won, was voor velen een verrassing. De VS was immers in twee oorlogen verwikkeld en Obama zelf was nog maar net president. In zijn speech gaf hij toe dat zijn verwezenlijkingen verbleken in vergelijking met bijvoorbeeld Nelson Mandela. En hij gaf zijn visie op vrede: oorlog is soms noodzakelijk. ‘We moeten deze harde waarheid erkennen: in ons leven zullen we gewelddadige conflicten niet uitwissen. Naties zullen het gebruik van geweld soms niet alleen noodzakelijk maar ook moreel rechtvaardig vinden.’

 

26 JUNI 2015: CHARLESTON

Na een grote tragedie spreekt de president het land toe. Dat moest Barack Obama bijzonder veel doen, zoals na de dodelijke schietpartij in een school in Newtown of de aanslag op de marathon in Boston. Voor historicus Brinkley valt vooral de herdenkingsspeech na Charleston op. Daar had een blanke extremist negen zwarte gelovigen doodgeschoten in een kerk. Obama sprak tijdens de herdenkingsplechtigheid over gods genade en hij verraste toen hij plots een christelijke hymne aanving (video na 35 minuten). ‘Dat is in het publieke geheugen gegrift’, klinkt het.

 

7 MAART 2015: ‘DE MARS IS NOG NIET VOORBIJ’

Nooit gaf Obama een speech op een zo symbolisch beladen plaats als in Selma, Alabama. Vijftig jaar eerder, op 7 maart 1965, werden daar zeshonderd zwarte burgers vreselijk toegetakeld door een blanke politiemacht. Korte tijd later ondertekende president Lyndon B. Johnson de Voting Rights Act.

Volgens medewerkers was dit Obama’s favoriete speech. Hij kon enkel gegeven worden door onze eerste zwarte president, schrijft The Washington Post. De president beschreef een Amerika dat constant verandert en zijn waarden nastreeft. ‘Is er nog iets patriottischer dan de overtuiging dat Amerika nog niet af is, dat we sterk genoeg zijn voor zelfkritiek, dat elke generatie onze imperfecties kan zien en beslissen om dit land dichter bij zijn hoogste idealen te brengen.’ Selma is volgens Amerikaanse media een toespraak die zeker de geschiedenisboeken ingaat.

 

27 JULI 2016: CONVENTIE

Met zijn welbespraaktheid heeft Obama geen omwenteling gebracht en geen nieuw tijdperk van raciale harmonie en klassensolidariteit ingeluid, zo schreef onze krant, terwijl de verwachtingen bijzonder hoog lagen. Exact twaalf jaar na zijn eerste speech op de Democratische Conventie nam Obama daar opnieuw het woord. Hij herinnerde het land eraan dat Amerika vooruitgang heeft geboekt, maar dat het werk nog niet gedaan is. Of Obama teleurstellend was of niet, pas na verloop van tijd zal zijn plaats in de geschiedenis duidelijk worden. Zijn verkiezing zelf was op zich al historisch. Dat verwoordde Michelle Obama misschien nog het best in een sterk staaltje van retoriek op de Democratische Conventie van vorig jaar. ‘Ik word elke dag wakker in een huis dat gebouwd werd door slaven’, zei ze toen in haar steunbetuiging voor Hillary Clinton.

Of zoals Obama twaalf jaar eerder zei: ‘Ik weet dat mijn verhaal deel uitmaakt van een groter Amerikaans verhaal, dat ik schatplichtig ben aan diegenen die voor mij kwamen, en dat in geen enkel ander land ter wereld mijn verhaal zelfs mogelijk is.’

U wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld u aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig