Hittegolf op de Noordpool
Mooie plaatjes levert het op, dat smeltende zee-ijs, maar voor de ijsbeer is het pompen of verzuipen. Foto: Josh Anon/Solent News

Wij moesten het zonder witte kerst stellen, maar op de Noordpool is het ook niet meer wat het geweest is. Het is er tot 20 graden warmer dan normaal.

Het zijn geen winters meer, zegt de volksmond. Bij ons niet meer, maar op de Noordpool evenmin. Voor het tweede opeenvolgende jaar is er een hittegolf vastgesteld.

Wat is er aan de hand?

Het begon zoals het altijd begint. November zette in, de zon trok zich terug, de temperaturen daalden razendsnel, het ijs vormde zich zienderogen. Winter was coming, dachten wetenschappers, schrijft Wired.

Maar een paar dagen geleden werd dat proces een halt toeroepen. Het ijs groeide niet meer aan. Meer zelfs: het begon te smelten. Op de Noordpool werden temperaturen van 20 graden meer dan normaal vastgesteld, die schommelden rond het vriespunt. En dus is er sprake van een hittegolf.

Hoe reageren wetenschappers?

Volgens Friederike Otto van het Oxford’s Environmental Change Institute is een hittegolf als deze ‘uitzonderlijk’ en zou ze maar ‘om de duizend jaar mogen voorkomen’. Ze voorspelt dat het om de twee jaar zo warm zal worden in het poolgebied zoals nu.

Waaraan is dat te wijten?

Er zijn de plaatselijke weersomstandigheden, zeggen wetenschappers. En is er de nefaste invloed van de mens. En dus van de opwarming van de aarde en de klimaatverandering.

Het gaat zo. Door de klimaatverandering smelt poolijs af. Waar ijs verdwijnt, komt donker zeewater in de plaats. IJs reflecteert 50 tot 70 procent van de energie van de zon die erop schijnt, water maar 6 procent. Met andere woorden: water absorbeert veel meer warmte van de zon, waardoor de pool nog sneller gaat opwarmen. Minder ijs zorgt voor warmer water, warmer water zorgt voor meer smeltende sneeuw, waardoor het water weer warmer wordt. Een vicieuze cirkel dus.

Komt daarbij dat oud of meerjarig ijs verdwijnt en vervangen wordt door dunner, breekbaarder ijs. Eind jaren tachtig was een kwart van het arctische zee-ijs vier jaar of ouder. Het vormde een buffer tegen onverwachte weersomstandigheden. Van dat ijs rest maar 3 procent meer. Het verklaart waarom het totale ijspak almaar krimpt. En waarom steeds minder zonnewarmte terug de ruimte in wordt gereflecteerd. Wetenschappers hebben becijferd dat er sinds 1978 nog nooit zo weinig zee-ijs in het noordpoolgebied is geweest als nu.

Had zo’n hittegolf zoals ze zich nu voordoet op de Noordpool in de jaren tachtig plaatsgevonden, zegt Mark Serrez, directeur van het National Snow and Ice Data Center in Boulder, Colorado, dan was het zee-ijs er bestand tegen geweest. Nu is dat niet meer het geval.

Wat zijn de gevolgen?

Wat op de Noordpool gebeurt, heeft niet enkel gevolgen voor het gebied zelf maar laat zich ook elders voelen.

IJsberen die door het smeltende ijs noodgedwongen het noordpoolgebied moeten verlaten, omdat hun jachtgebied krimpt, en zich hongerig naar de dorpen begeven, het is bekend.

Hittegolf op de Noordpool
Alaska, dat bedreigd wordt door smeltend zee-ijs. Foto: Kevin Smith

Maar de vicieuze cirkel van smeltend ijs en warmte heeft een invloed op de straalstroom, die grilliger wordt, aldus het Amerikaanse Agentschap voor Oceanen en Atmosfeer (NOAA). Koude lucht ontsnapt naar het zuiden, warme lucht noordelijk. Dat zorgt voor extreem weer elders, zoals in warme winters in West-Europa en Alaska.

Op Alaska worden talloze dorpen bedreigd door overstromingen, wat klimaatvluchtelingen tot gevolg zou kunnen hebben. In het noorden van de Amerikaanse Midwest werd de warmste herfst sinds de metingen opgetekend. In de tweede week van november was het er 15 graden warmer dan normaal.

Bronnen: BBC, Wired, Knack, De Morgen

Je wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld je aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig