Tussen oude glorie en moderne efficiëntie
Foto: deFilharmonie
Op 25 november opende de Elisabethzaal opnieuw haar deuren voor het grote publiek. Als langverwachte thuishaven van deFilharmonie en onderdeel van het grotere Elisabeth Center Antwerp, krijgt de zaal een cruciale rol in de verdere ontwikkeling van deze internationale trekpleister in hartje Antwerpen.
Dossier aangeboden door deFilharmonie.

Het unieke concept voor deze concert- en congreszaal werd ontworpen door het Britse architectenbureau Ian Simpson en wil van deze historische plek een zaal met internationale allures maken. Een plaats waar oude glorie en traditie in dialoog gaan met de nieuwste technieken en moderne efficiëntie. Gelegen nabij het Centraal Station en historisch en architecturaal verweven met de ZOO schrijft deze ‘koninklijke’ zaal een derde pagina in haar roemrijke geschiedenis.

Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde

Geïnspireerd door zijn bezoek aan de Artis dierentuin in Amsterdam in 1840, legt Schepen en Antwerps burgemeester Jan Frans Loos samen met Jacques Kets begin jaren veertig via de oprichting van de ‘Maatschappij voor Dierkunde’ de eerste fundamenten voor de Antwerpse ZOO.

Kets, die eigenaar is van een bizar natuurlijke curiositeitenkabinet, wordt benoemd tot directeur van de organisatie en in maart 1843 koopt hij samen met zijn associés één hectare grond naast het pas gebouwde houten (centraal) station.

Muzikale hoogdagen

Op 24 januari 1895 komt de Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde - die toen grootse verbouwingswerken aan de Antwerpse Dierentuin verrichtte - met een opmerkelijk plan. Zij willen ‘Dierentuinconcerten’ opstarten die aanvankelijk in de tuinen van de ZOO zullen plaatsvinden en na het afronden van de werken, in de nieuwe feestzaal. Onder leiding van Edward Keurvels, leerling van Peter Benoit en medestichter van de Vlaamse Opera, wordt een orkest samengesteld en brengen de wekelijkse woensdagavondconcerten het Antwerpse concertleven naar een nieuw peil.

Daarnaast ontstaat er in 1903 vanuit ‘De Kapel’ - een artistieke en sociaal-filosofische vereniging - de Antwerpse Koninklijke Maatschappij der Nieuwe Concerten. Opgericht door Frans Franck en de beroemde Wagnertenor Ernest van Dyck, groeit de maatschappij o.l.v. mensen als Lodewijk Mortelmans en Lodewijk De Vocht uit tot een van de belangrijkste concertverenigingen in België. Dankzij het mecenaat van de Duitse handelskolonie in Antwerpen kan de vereniging grote internationale dirigenten als Gustav Mahler, Richard Strauss, Sergej Prokofjev en Igor Stravinski uitnodigen.

Het zijn muzikale hoogdagen en de Antwerpse concerttraditie wordt internationaal erkend als hoogstaand, revolutionair, met veel aandacht voor nieuwe composities en Vlaamse componisten. Uit jaarverslagen blijkt dat er in december 1926 maar liefst 777 vaste orkestjobs waren. Naast de grootste muzikale werkgevers, nl. de Opera's, de Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde en de Maatschappij der Nieuwe Concerten, musiceerden deze mensen in een van de 51 bioscopen, 13 dancings, 4 schouwburgen, 4 Red Star Line-schepen of in een van de vele brasserieën en bars.

Tussen een groots verleden en een grotere toekomst

Na de tweede wereldoorlog werd de in 1897 gebouwde feestzaal omgebouwd tot een moderne concertruimte en in 1960 feestelijk geopend door Koningin Elisabeth, die sindsdien haar naam leent aan deze concertzaal. De derde opening van de zaal, met de onmiskenbare ambitie om het Antwerpse orkest- en concertleven opnieuw internationaal te profileren maakt van dit project een prachtige ode aan de rijke muzikale geschiedenis en voedt de hoop op nieuwe muzikale hoogdagen.

Dit artikel verschijnt in een uitgebreidere versie in Portici magazine.