Tussen passie en precisie
Foto: deFilharmonie
In januari 2010 won het gezamenlijke bouwproject van Ian Simpson Architects, akoestiekbureau Kirkegaard en het Antwerpse Bureau Bouwtechniek de aanbesteding voor de integrale verbouwing van de Koningin Elisabethzaal. Het Britse architectenbureau ontwierp een complex en uniek concept en ging hiervoor een verregaande samenwerking aan met het Amerikaanse Kirkegaard Associates. Een verrassende keuze was dat niet, want Kirkegaard is al enkele decennia een wereldautoriteit op het vlak van akoestiek.
Dossier aangeboden door deFilharmonie.

Kirkegaard Associates is een Amerikaans akoestisch designbureau uit Chicago (Illinois, V.S.) dat precies veertig jaar geleden werd opgericht door Larry Kirkegaard. Hoewel het bedrijf verantwoordelijk is voor een groot aantal concertzalen die wereldwijd bekend staan om hun voortreffelijke akoestiek, stelt het bedrijf amper twaalf mensen tewerk. Twaalf werknemers met een totaal verschillende academische achtergrond die naar eigen zeggen constant van elkaar leren, net door de kruisbestuiving tussen hun verschillende opleidingsachtergronden. Toch hebben deze architecten, ingenieurs en muzikanten, die in groepjes van twee tot vier mensen een project leiden, enkele belangrijke eigenschappen gemeen: een passie voor muziek, een arendsoog voor detail en paar goed getrainde oren.

Een fout boorgaatje

Dat oog voor detail speelt een belangrijke rol in de complexe technische uitdaging van een buitengewone akoestiek. Volgens Joris Minnen van het Antwerpse Bureau Bouwtechniek is akoestiek een problematiek die moeilijk te isoleren is, en terugkomt in alle disciplines van de bouw, gaande van de hoofdstructuren tot in de kleinste details van deuren en technieken. “Een perfect resultaat kan enkel bereikt worden als elke medewerker op de werf de grootste nauwkeurigheid aan de dag legt. Eén fout boorgaatje of één slecht geïsoleerde wand kan het eindresultaat hypothekeren.”

De natuurlijke resonantie van hout

Ook in de nieuwe Koningin Elisabethzaal werd niets aan het toeval overgelaten. Het enorme volume van de zaal creëert een natuurlijke galm en de afwerking van wanden, balkons en vloeren in hout is veelbelovend, aangezien hout op een erg natuurlijke wijze resoneert. Daarnaast hangen er grote klankweerkaatsers boven het orkest, die niet enkel verstelbaar zijn in de hoogte, maar ook kunnen roteren.

Van meet af aan was het een missie om van deze zaal een van de allerbeste zalen ter wereld te maken, op vlak van akoestiek én flexibiliteit. Zo kunnen er zowel concerten, als theatervoorstellingen en conferenties plaatsvinden. Afhankelijk van het gebruik telt de zaal tussen de 1850 (theaterproducties) en 2000 plaatsen (conferenties). Maar de nadruk van het concept ligt duidelijk op het gebruik van de zaal als symfonische concertzaal en thuishaven van deFilharmonie. 

Scherpstellen

‘Klassieke muziek’ is een wat bizarre term voor een waaier aan heel uiteenlopende composities, dus waarom de akoestische basisinstellingen niet bijstellen per genre? Dankzij de toptechnologie van de klankweerkaatsers behoort een specifieke instelling voor het klassieke repertoire van bijvoorbeeld Mozart, Haydn en Beethoven tot de mogelijkheden. Maar ook composities uit andere periodes worden intensief uitgeprobeerd op de scene. Via metingen en testen worden de ideale instellingen per genre precies opgetekend en kunnen later, afhankelijk van elk concert, worden gereproduceerd.

Eerste repetitie

Begin november repeteerde het orkest voor het eerst in de zaal. Uiteraard nog niet voor het grote openingsconcert, maar in de eerste plaats binnen het kader van een akoestische test. In aanwezigheid van Larry Kirkegaard en onder leiding van Philippe Herreweghe werd de Zevende symfonie van Beethoven gerepeteerd. Met zijn stille en luide passages is dit werk bijzonder geschikt als testrepertoire. Zowel de muzikanten als de dirigent en akoesticus Larry Kirkegaard waren na afloop bijzonder enthousiast over het resultaat. In die mate zelfs dat de geplande verdere testrondes overbodig bleken. Het resultaat kunt u vanaf nu zelf ervaren.

Dit artikel verschijnt in een uitgebreidere versie in Portici magazine.