En toen was er plots een nieuwe Ensor
Foto: Philippe de Gobert
In Oostende is een onbekend schilderij van James Ensor opgedoken. ‘Squelette arrêtant masques’ dateert uit Ensors piekperiode en bleef al die tijd in bezit van dezelfde familie. Het Ensorcomité heeft het werk authentiek verklaard, Sotheby’s veilt het in december.

Emile Verhaeren schreef er in 1908 over en Grégoire Le Roy in 1922, maar niemand had het werk ooit gezien. De enigen die Squelette arrêtant masqueskonden bewonderen, waren intimi van de familie Serruys, verwant aan de voormalige burgemeester van Oostende (1940-1952). Die kreeg het van Ensor. Wanneer is niet duidelijk.

‘Een hypothese is dat de familie het na 1922 verwierf’, zegt Ensorspecialist Xavier Tricot. ‘Dat is na de monografie van Le Roy. Die vermeldt alleen de titel. Openbaar was het toen niet. Ensor heeft het schilderij nooit vermeld in zijn brieven. Nochtans was hij doorgaans fier als zijn werk bij een vooraanstaande eigenaar terechtkwam. Dat kan erop wijzen dat hij het al die tijd zelf in stock had.’

Tricot stelde de oeuvrecatalogus samen van James Ensor. Bijgevolg kent hij alle werken die van de artiest bekend zijn. ‘Ik kende de verwijzingen bij Verhaeren en Le Roy’, zegt hij. ‘Ze vermelden alleen de titel. Een beschrijving en een afbeelding ontbreken. Daarom heb ik het niet in de oeuvrecatalogus opgenomen.’

Hij heeft zich wel jaren het hoofd gebroken welk werk het kon zijn. En of het sowieso nog wel bestond. Was het verloren geraakt? Vernietigd? Had het de oorlog niet overleefd? Toen Sotheby’s het schilderij voorlegde aan het Ensorcomité, vielen de puzzelstukken in mekaar.’

Anderhalf miljoen

Het comité groepeert de Ensorspecialisten van de Belgische musea. Na onderzoek heeft dat het werk als een rasechte Ensor bestempeld. Na een restauratie heeft het schilderij ook zijn levendige kleuren van weleer. Sotheby’s stelt het werk over twee weken voor in Brussel, waarna het op 7 december wordt geveild in Parijs. De schatting is ingesteld tussen één en anderhalf miljoen euro.

Squelette arrêtant masques is een olieverf op doek van 33 op 55 centimeter. Centraal staat een gemaskerd personage dat door twee geraamten wordt aangehouden, een rijkswachter en een militair. Rechts onderaan is het getekend en gedateerd met ‘Ensor 91’. Links staan twee maskers, waaronder een Japans nômasker en een carnavalsmasker. Rechts staan drie figuren, onder anderen een pierrot.

Een onbekende Ensor die opdook... dat riep eerst scepsis op. Er kwamen de voorbije decennia immers diverse vervalste stukken op de markt die opgebouwd waren met elementen uit zijn gekende werken. De aanwezigheid van een geraamte met een masker sprong eveneens in het oog. Ensor brengt meestal ofwel geraamten ofwel maskers in beeld. Het handje dat de centrale figuur ondersteunt is ietwat stuntelig geschilderd.

‘Het doek, het raam en de nageltjes zijn wel degelijk oud’, zegt Tricot. ‘De minder precieze schilderstijl sluit aan bij het thema van de grand guignol en het pantomime. De chromatische opbouw, met primaire kleuren links, die naar rechts overgaan in een meer gemengd palet, hanteert hij vaker. Stilistisch sluit het aan bij zijn productie rond 1891.’

Tussen 1890 en 1893 kende Ensor een grote en creatieve productie. Zowel in technieken als in onderwerpen legde hij een enorme diversiteit aan de dag. Hij werkte zowel op klein als op groot formaat, op doek en op paneel. Er zijn personages, maskers, maar ook dieren op te zien.