Wat te verwachten van president Trump?
Trump stapt het podium op in het Hilton Midtown in New York. Foto: AFP

De omstreden Republikeinse miljonair Donald Trump uit New York wordt de 45ste president van de Verenigde Staten. Hillary Clinton heeft ook haar nederlaag al toegegeven. Dit is één van de spectaculairste verrassingen in de naoorlogse geschiedenis. Het is ook een uitslag die de rest van de wereld met verstomming slaat – en een blamage voor de peilbureaus.

De Democraten van Hillary Clinton waren nochtans behoorlijk zelfverzekerd toen de eerste uitslagen binnenkwamen. De laatste peilingen leken immers vrij geruststellend. Maar die gerustheid sloeg snel om in twijfel en daarna in groeiende wanhoop toen bleek dat Trump niet alleen de cruciale swingstates Ohio, North-Carolina en Florida op zijn hoed stak maar ook de leiding nam in staten die als Democratische bijna-zekerheden golden, zoals Virginia, Michigan en Wisconsin.

De verslagenheid in het Clintonkamp is enorm, de vreugde in dat van Trump al evenzeer. Onduidelijk is vooralsnog hoe blij het Republikeinse establishment zich vandaag durft voelen. De Republikeinen winnen niet alleen het presidentschap maar ook de meerderheid in beide kamers van het Congres, het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. Dat is in principe een droomscenario: het geeft hen de kans volop te regeren, zonder te worden tegengewerkt door de oppositie.

Maar de vaak grove, liegende, vuilbekkende, vrouwonvriendelijke en racistische Trump is tijdens de campagne zo ver gegaan dat ook veel Republikeinen zich openlijk van hem afgekeerd hebben. Maken die critici nu een scherpe bocht om voluit hun president te steunen in zowat al wat die voorstelt? Of houden ze Trump – als die blijkt het ongeleide projectiel te zijn wat hij tijdens de campagne voortdurend leek – een beetje onder controle?

Herbekijk de Facebook-live met Steven De Foer (lees verder onder de video):

Wat met de Navo en TTIP?

De gevolgen van de verkiezing van Trump kunnen in ieder geval buitengewoon groot zijn, zowel internationaal als nationaal.

Internationaal komt de werking van de Navo mogelijk in het gedrang, door de lage gretigheid van Trump om militair in te grijpen in de rest van de wereld. Trump heeft herhaaldelijk onderlijnd dat Europa en Japan meer hun eigen boontjes zullen moeten doppen. In bijvoorbeeld de Baltische staten zullen ze niet blij zijn met deze president, en een machtshongere Vladimir Poetin als buur. Daarnaast zullen de Syrische president Assad en zijn bondgenoot Poetin wellicht meer de handen vrij krijgen in de burgeroorlog daar.

De plannen voor nieuwe internationale handelsverdragen zoals TTIP – het verdrag tussen de VS en Europa kunnen wellicht verticaal geklasseerd worden. Trump wil immers economisch een protectionistische politiek voeren – al blijft de vraag hoe heet die soep gegeten zal worden. Gaat Trump bijvoorbeeld werkelijk het Amerikaanse vrijhandelsverdrag Nafta opzeggen, zoals hij beloofde? De Mexicanen vrezen van wel: de peso verloor vannacht meteen tien procent van zijn waarde. De Aziatische beurzen schoten ook meteen stevig in het rood toen de uitslag van de Amerikaanse verkiezingen duidelijk werd.

Een andere cruciale kwestie is wat er gebeurt met de strijd tegen opwarming van de aarde, net nu de VS het akkoord van Parijs had geratificeerd en samen met China plannen maakte om mee te vechten tegen klimaatsverandering. Trump gelooft niet of nauwelijks in dat fenomeen, en wil aan de werkgelegenheid in de VS werken door obstakels op de ontginning van fossiele brandstoffen weg te nemen. Steunt het Congres hem in die terugkeer naar het verleden, die nefast zou zijn voor de strijd tegen het broeikaseffect?

Erfenis van Obama in gevaar

Wat te verwachten van president Trump?
Barack Obama.donald Foto: Photo News

Op nationaal gebied kunnen de gevolgen echter minstens zo ernstig zijn. Om te beginnen krijgt Trump wellicht een mandaat om de hele politieke erfenis van Barack Obama van de tabellen te vegen. Voor Obamacare – en de tientallen miljoenen mensen die dankzij dat systeem voor het eerst gezondheidszorg kregen – ziet het er in ieder geval slecht uit. De elf miljoen illegalen die op een vorm van regularisatie rekenden, mogen dat ook op hun buik schrijven.

Trump wil de economie nieuw leven in blazen door de vennootschapsbelastingen te verlagen en de hoogste schijven in de inkomensbelasting af te platten, en met grote infrastructuurwerken. Om dat te financieren zal er zwaar gesnoeid worden in de uitgaven. Onder meer de voedselbonnen, een belangrijk wapen in de armoedebestrijding, komen nu onder vuur te liggen.

Maar ingrijpender nog is dat een Republikeinse president, gesteund door een Republikeins Congres, een nieuwe zeer conservatieve rechter kan benoemen in het Supreme Court. Alle kansen op een federale aanpak van het wapengeweld zijn daarmee verkeken, en het recht op abortus en het homohuwelijk staan op losse schroeven.

Wie zal hem bijstaan?

Maar andermaal: het is vooralsnog moeilijk in te schatten hoe groot Trumps dadendrang zal zijn. Wie worden zijn adviseurs, wie wil er in zijn regering zetelen en is hij bereid om naar ervaren bestuurders te luisteren? Tijdens zijn campagne bestond Trump uit 60 procent branie en 40 procent eigenzinnigheid, hij wilde meestal niet eens naar zijn eigen specialisten luisteren en hij omringde zich met oude radicalen als Rudy Giuliani en Newt Gingrich omdat meer gematigde Republikeinen de handen van hem aftrokken. Blijft dat ook het geval als hij in het Witte Huis zit, of zit er diep in Donald Trump ook een bedachtzamer en redelijker politicus verborgen? En kunnen zijn eigen congres en het Supreme Court hem enigszins in het gareel houden?

Van het antwoord op die vragen, die beantwoord zullen worden tussen nu en de eedaflegging in januari, zal de toekomst van de VS afhangen.

Ondertussen is een andere vraag hoe de Democraten in het algemeen, en Hillary Clinton en haar familie in het bijzonder, deze dreun verwerken en welke conclusies er worden getrokken?

Veel waarnemers verwachtten dat de Republikeinse Partij na 8 november in diggelen zou liggen, maar het lijken nu meer de Democraten te zijn.

Uit de rest van de wereld komen stilaan de eerste reacties. Velen zijn verbaasd tot geschokt. De Franse extreemrechtse presidentskandidate Marine Le Pen was één der eersten om Trump te feliciteren.