‘Correcte medicatie is een gedeelde verantwoordelijkheid’

Al jaren wijzen studies erop dat artsen te veel geneesmiddelen voorschrijven aan ouderen. Volgens een nieuwe studie aan de UGent blijkt dat zo’n 67 procent van onze 80-plussers ook te weinig medicatie krijgt voorgeschreven. Nochtans houden verschillende organisaties een oogje in het zeil, volgens minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD). Ze hamert op een samenwerking tussen artsen en apothekers.

‘Hoe meer medicijnen een 80-plusser krijgt voorgeschreven, hoe meer fouten er worden gemaakt’, zegt Maarten Wauters van de vakgroep Farmacologie Universiteit Gent. ‘Het was vooral verrassend dat er bij senioren vrij veel ondergebruik van medicatie is. Zo’n 67 procent krijgt niet genoeg geneesmiddelen voorgeschreven die hij of zij nodig heeft.’ Bovendien krijgt vier op de tien bejaarden zowel te weinig geneesmiddelen als de verkeerde.

Uit het onderzoek bleek dat een kwart van de 80-plussers met hartfalen niet de juiste geneesmiddelen krijgt en voor een kwart met hart- en vaatziekten geen bloedverdunners voorgeschreven worden. Nochtans zou de kans op overlijden voor elk niet-ingenomen geneesmiddel met 39 procent stijgen.

Door onvoorzichtigheden of foutjes in de administratie kan het zelfs zijn dat patiënten twee keer hetzelfde geneesmiddel voorgeschreven krijgen. Dat was het geval bij 13 procent van de onderzochte groep. ‘En dat wordt niet altijd gemerkt, denk ik’, zegt Wauters, ‘Patiënten, en zeker oudere, weten soms niet wat het verschil is tussen medicatie.’

Voldoende controle volgens De Block

Het kabinet van minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD) benadrukt dat samenwerking belangrijk is. ‘Correcte medicatie is een gedeelde verantwoordelijkheid van artsen, apothekers, eventueel andere betrokken zorgverleners (bv. thuisverpleegkundigen) én de patiënt’, klinkt het.

Bovendien houden verschillende instanties al een oogje in het zeil volgens De Bloc. Ze verwijst daarbij onder meer naar vzw Farmaka en het Riziv, dat de artsen feedback geeft over hun voorschrijfgedrag. Ook binnen de Medicomut, de Nationale Commissie Artsen-Ziekenfondsen, wordt gewerkt aan maatregelen om overconsumptie van geneesmiddelen terug te dringen.

Daarnaast wijst de minister op het belang van de apotheker. Het Riziv maakt bijvoorbeeld jaarlijks 2 miljoen euro vrij om artsen en apothekers lokaal samen te laten komen voor een ‘medisch-farmaceutisch overleg’.

Te weinig of net te veel geneesmiddelen?

Tot nu toe wezen de meeste studies aan dat er net te veel medicijnen worden voorgeschreven. ‘Dat is nog altijd een groot probleem’, zegt Didier Martens, directeur van Farmaka, een vzw die huisartsen ondersteunt bij het rationeel voorschrijven van geneesmiddelen. ‘Omdat patiënten naar allerlei specialisten gaan, is de kans groot dat ze te veel verschillende geneesmiddelen voorgeschreven krijgen.’

Artsen schrijven dus gek genoeg zowel te weinig als te veel medicatie voor. ‘Maar die factoren hebben met elkaar te maken’, zegt Wauters, ‘Vaak schrijven artsen bijvoorbeeld te veel slaapmedicatie voor, waardoor ze - uit schrik voor negatieve interactie tussen de geneesmiddelen - terughoudend zijn om nog meer andere medicatie voor te schrijven.’

Te weinig wetenschappelijke ondersteuning

Volgens professor Huisartsengeneeskunde Jan De Lepeleire (KU Leuven) ontbreekt een wetenschappelijke consensus om de juiste keuzes te maken. Vaak moet een huisarts laveren tussen verschillende adviezen. ‘Een vrouw van 78 met artrose en diabetes: die moet je enerzijds aanraden om veel te bewegen en anderzijds adviseren om zich niet te veel te bewegen’, zegt hij.

Daarom probeert Farmaka de tientallen wetenschappelijke studies te verzamelen en overzichtelijk te presenteren aan de huisartsen, zodat een juiste keuze kunnen maken tussen de geneesmiddelen. ‘Maar het klopt dat er weinig studies zijn over de 80-plussers’, aldus Martens, ‘Het is moeilijk om te experimenteren met zwakke groepen zoals zwangere vrouwen en ouderen. Er zou een systematische opvolging moeten komen eens de geneesmiddelen gebruikt worden.’

Wauters benadrukt dat ze met dit onderzoek zeker de artsen niet met de vinger willen wijzen. Ze zouden net meer hulp moeten krijgen om de correcte geneesmiddelen te kunnen voorschrijven. Extra controle zou bijvoorbeeld welkom zijn, zegt Wauters.

Voor het onderzoek verschaften huisartsen informatie van 503 actieve 80-plussers die nog altijd thuis woonden. Daarvan hielden ze ook het aantal overlijdens en ziekenhuisopnames in de gaten gedurende 18 maanden.