Bloedige coup in Turkije kost zeker 265 levens
Pro-regeringsbetogers bezetten een van de militaire tanks die de coupplegers hadden ingezet in Istanbul Foto: AP
Bij een mislukte poging tot staatsgreep door het Turkse leger zijn vrijdagnacht 265 doden en bijna 1.500 gewonden gevallen. 104 van de slachtoffers zijn militairen, de rest burgers en politieagenten. De coupplegers hebben zich overgegeven, maar hun beweegredenen blijven onduidelijk. De regering dreigt met strenge maatregelen

De staatsgreep werd een bloedbad: Soldaten zouden op burgers geschoten hebben, agenten en militairen kwamen om bij onderlinge gevechten, een militaire helikopter werd neergehaald, het parlementsgebouw in Ankara werd gebombardeerd en belangrijke bruggen in Istanbul werden bezet. De explosie in het parlementsgebouw kostte 12 levens.Er zouden volgens de meest recente cijfers 47 burgerslachtoffers zijn, en 94 putschisten werden omgebracht. Het gaat om de bloedigste opstand tegen het regime van Erdogan.

Het Turkse leger liet vrijdagavond een verklaring voorlezen op de televisie waarin het de plannen uit voor een nieuw regime uit de doeken deed. De staatsgreep zou er gekomen zijn 'om de democratische orde te behouden' en 'om de mensenrechten te beschermen'. Het leger stelde ook niet akkoord te zijn met het steeds autocratischere bewind van president Erdogan, en het was ook boos dat hij niks deed tegen terrorisme. 

In de loop van de nacht kantelde de situatie echter. Premier Yildirim gaf aan dat hij niet onder de indruk was en veroordeelde de 'illegale acties' door wat hij 'militaire groepen' noemde. Hij stelde ook dat de overheid de leiding bleef hebben, wat het leger ook zei, want hij zou nooit toelaten dat een initiatief 'de democratie verstoort'. De verantwoordelijken voor de poging tot staatsgreep 'zullen een hoge prijs betalen', aldus nog Yildrim. Wat later riep ook president Erdogan in een tv-interview op om op straat te komen tegen de staatsgreep. 'Ik roep het volk op om de velden en de pleinen te bezetten.' Hij zei dat de poging tot de staatsgreep niet succesvol zou zijn en reisde vervolgens naar Istanbul.

Het Turkse volk gaf snel gehoor aan Erdogans oproep. Onder meer op het Taksimplein in Istanbul groeide de menigte snel. Maar her en der kwamen ook aanhangers van de putschisten hun steun uitschreeuwen. Daarnaast gingen ook een verdeeld leger- en politiekorps met elkaar in de clinch.

Er werden enkele honderden coupplegers gearresteerd. In de vroege ochtend werden door de opstandige soldaten de bruggen in Istanbul weer vrijgegegeven. Op televisiebeelden is te zien hoe een groep van 60 rebellerende soldaten zich overgaf aan de politie. 2.839 militairen zouden al opgepakt zijn op verdenking van medeplichtigheid.Om 6 uur ging de Ataturk-luchthaven weer open. Toch bleef de toestand nog erg precair. Tot in de vroege ochtend waren schoten te horen. Sommige legerleiders die weigerden mee te werken aan de staatsgreep werden pas in de loop van de voormiddag bevrijd.

Doodstraf

De Turkse premier Binali Yilderim zei dat er hard zou worden opgetreden tegen de schuldigen. Hij gaf zelfs aan dat er zal bekeken worden of de doodstraf opnieuw kan worden ingevoerd voor dit soort misdrijven.Er zouden ook strengere regels komen die een dergelijk situatie moeten vermijden. In de loop van zaterdag werden alvast bijna 3.000 rechters uit hun functie ontheven. Zaterdag werden ook twee rechters van het Turkse Grondwettelijk Hof gearresteerd.

'Verraad'

Erdogan wees de invloedrijke geestelijke Fethullah Gülen als schuldige aan. Gülen, die momenteel in de Amerikaanse staat Pennsylvania woont, is een voormalige bondgenoot van Erdogan. 'Het is genoeg geweest met het verraad dat je hebt gepleegd tegenover dit land en deze samenleving', zei Erdogan nu echter. 'Als je de moed hebt: kom terug naar je land, als je kan. Je kunt van waar je nu bent dit land niet in chaos brengen.' 

 

Het is bekend dat onder politie- en justitieambtenaren veel Gülenvolgelingen zitten. Volgens de regering vormen die een ‘parallelle staat’ en luisteren ze niet naar het democratisch gekozen gezag, maar naar de imam die in ballingschap zit in de Verenigde Staten. Een terroristische organisatie, zegt Erdogan. De groep rond Gülen had eerder die beschuldigingen verworpen. 'We veroordelen elk militair ingrijpen'.

De Gülenbeweging heeft de regeringen-Erdogan geholpen bij het inperken van de macht van het leger. Daartoe zijn massaprocessen tegen de legertop gehouden die werd beschuldigd van het beramen van complotten tegen de regering. De onderbouwing was uiterst dun en veel van de militairen zijn in hoger beroep weer vrijgekomen. In 2011 gooide een groot deel van de legertop de handdoek in de ring en nam ontslag. Een deel van hun posities zou vervolgens zijn ingenomen door Gülenaanhangers, die zich naderhand tegen Erdogan lijken te hebben gekeerd. 

Nieuwe legerleider

De Turkse premier Binali Yilderim heeft een interim-legerchef aangesteld om stafchef Hulusi Akar te vervangen, die gevangen genomen werd door de militairen die achter de couppoging zaten van vrijdagavond.Generaal Ümit Dündar wordt de nieuwe legerchef. Ondertussen is Akar wel bevrijd.

Ambassade

 Voor zover bekend zijn er geen Belgen gewond geraakt bij de acties van vannacht. De ambassade riep Belgen in Turkije wel op om zoveel mogelijk binnen te blijven.