Brexit dompelt Europa in ongeziene crisis
De Britse premier David Cameron. Foto: Stefan Wermuth/reuters

Het is gebeurd. De Britten hebben hun hart gevolgd en hebben beslist de Europese Unie te verlaten. Europa gaat door zijn zwaarste crisis ooit. De desintegratie is een feit.

Het Leave-kamp kreeg 52 procent van de stemmen achter zich, het Remain-kamp slechts 48 procent.

Wat heeft de Britten ver gebracht? Gisteravond, na het sluiten de stembureaus, kwam peilingbureau YouGov nog met de boodschap dat 52 procent ervoor koos in Europa te blijven. Zelfs Ukip-leider Nigel Farage liet weten dat hij ervan uitging dat de Blijvers nipt hadden gewonnen.

Velen wezen erop dat de moord op Jo Cox, het Labour-parlementslid en een vurig verdedigster van Europa, de doorslag had gegeven. Na haar dood zaten de Brexiteers in een heel ongemakkelijke (onverdraagzame) stoel. Misschien vonden twijfelende kiezers dat deel uit maken van een groter Europees geheel misschien toch beter was. De Britten willen geen onverdraagzaam zijn. En toch koos op het einde van de rit een meerderheid voor de uitstap.

Hoe kan dat? Het Remain-kamp – en dus van premier Cameron – moet in de spiegel kijken. Zij hebben hun eigen graf gegraven. Alle politicologen zijn het erover eens dat de Blijvers een belabberde campagne hebben gevoerd. Nooit zijn ze erin geslaagd Europa als iets positiefs voor te stellen. Zelfs de ‘eengemaakte markt’ hebben ze niet als troefkaart gebruikt.

De Brexiteers, daarentegen, hebben heel slim de kaart van de immigratie getrokken. De Britten nemen het hun premier erg kwalijk dat hij de immigratie niet onder controle heeft gekregen. Vooral Farage is op dat thema blijven hameren. Met succes.

Gegokt en verloren

Ook Labour-leider Jeremy Corbyn draagt een zware verantwoordelijkheid. Hij heeft een halfslachtige campagne gevoerd. ‘De helft van de Labour-kiezers wist tot gisteren zelfs niet aan welke kant hun partij stond’, zegt Matthew Goodwin. politicoloog aan de universiteit van Kent.

Veel ‘gewone’ Britten houden trouwens Europa verantwoordelijk voor het feit dat zij het economisch almaar moeilijker hebben. Europa biedt hen geen meerwaarde. Integendeel. ‘Alleen de rijken profiteren van Europa’, was de voorbije weken en veelgehoorde verzuchting.

Premier Cameron heeft gegokt en verloren. Zijn toekomst oogt vandaag hoogst onzeker. Hoewel de leiders van het Brexit-kamp – Boris Johnson en Michael Gove op kop – een brief hebben ondertekend waarin ze Cameron oproepen op post te blijven, wordt dat zo goed als onmogelijk. De vraag is vooral: wie wordt de nieuwe Conservatieve leider en dus de nieuwe premier. Iedereen kijkt naar Johnson.

Diepvriezer

En wat betekent deze uitslag voor de Europese Unie? Europa sukkelt al jaren van de ene crisis in de andere, maar telkens slaagt het erin een Houdini-act op te voeren en de ultieme crisis te bezweren. Met de uitstap van de Britten, wordt dat anders.

Sommigen zeggen dat Europa zonder de Britten – de eeuwige dwarsliggers – beter af is. Dat valt te betwijfelen. Voor het eerst stapt een lid uit de unie. De desintegratie is een feit. De kans is reëel dat andere landen het Britse voorbeeld volgen. Een ding lijkt zeker: het voornemen dat de Europese Unie almaar closer wordt, kan in de diepvriezer.