Waarom het vakbondspotje overkookt

‘Postbode betaalt te hoge prijs voor succes Bpost’

Maandag is er een nationale stakingsdag bij Bpost. Hoezo, staking? Bpost is toch hét voorbeeld van hoe een oubollige overheidsdienst kan transformeren tot een rendabel bedrijf – zonder veel sociale onrust? Maar de grens is bereikt, zeggen de vakbonden. ‘De medewerkers zien de winstcijfers van het bedrijf oplopen, maar vragen zich af waar hun eigen voordeel blijft.’

Postbode Tom Verheye (22) werkt zijn ronde af langs 650 brievenbussen in het West-Vlaamse Pittem. Zijn elektrische fiets kan drie postzakken bergen, vol brievenpost, reclamefolders en kleine pakjes. Die postzakken vult hij zelf, op kantoor in Tielt, tussen 7 en 9 uur. ‘Van volautomatische voorsortering is hier nog geen sprake.’ Eerder op de dag, tussen 5 en 7 uur, heeft Tom al zijn krantenronde gedaan, langs 240 adressen.

Bpost is de NMBS niet. Anders dan bij de spoorwegen zijn nationale stakingen geen schering en inslag bij het grootste post- en logistieke bedrijf van het land. Waarom kookt het vakbondspotje nu wel over?

De mislukte overname van PostNL blijkt de spreekwoordelijke druppel te zijn geweest. ‘Plots kwam de volledige privatisering van Bpost – met het bijhorende risico op het verlies van sociale voordelen – heel dichtbij’, zegt Jean-Pierre Nyns, secretaris van de socialistische ACOD. Zijn vakbond kondigde vorige week als eerste de staking op 13 juni aan. De christelijke centrale ACV-Transcom doet mee, het liberale VSOA niet.

‘De onrust op de werkvloer over een mogelijke privatisering is enorm’, legt Nyns uit. ‘Bovendien activeert het verhaal van PostNL de vele sluimerende klachten over te hoge werkdruk en doorgeslagen flexibiliteitseisen. Niet alles bij Bpost gaat slecht, zeker niet. Maar daarom gaat nog niet alles goed.’

Niet dat de vakbonden het financiële en economische succesparcours van Bpost ontkennen. Dat kan ook moeilijk. De business­cijfers zijn onmiskenbaar sterk: tussen 2007 en 2015 is de nettobedrijfswinst van Bpost tweeënhalve keer groter geworden – van 117 naar 309 miljoen euro – en hebben de aandeelhouders (dus ook ­de Belgische Staat) hun belang met meer dan de helft in waarde zien toenemen: +66 procent, van 14,5 naar 24,2 euro per aandeel.

In internationale vergelijkingen scoort Bpost heel erg goed. Zo haalde het Belgische postbedrijf in 2015 een winstgevendheid (bedrijfswinst in percentage van de omzet) van 21 procent. Dat is meer dan het dubbele van PostNL en zelfs viermaal beter dan Deutsche Post of de Britse Royal Mail (zie grafiek).

Het credo van Thijs

De huidige ceo van Bpost, Koen Van Gerven, belijdt hetzelfde credo als zijn veelgeroemde voorganger Johnny Thijs: verhoging van de productiviteit, kostenbeheersing en ontwikkeling van ‘nieuwe groeipolen’. Die boodschap domineert in jaarverslagen of presentaties voor investeerders.

Thijs heeft de fundamenten van het nieuwe Bpost-huis gelegd en Van Gerven bouwt daar nu nieuwe verdiepingen op.

Zijn poging tot inlijving van PostNL is dan wel mislukt, maar begin dit jaar wist Van Gerven wel de Belgische tak van het Franse Lagardère over te kopen, goed voor 220 krantenwinkels (Press Shop) en ruim 700 afhaalpunten van het Kariboo-netwerk.

‘Bpost heeft een lange weg afgelegd in de voorbije tien à vijftien jaar’, erkent vakbondsman Jean-Pierre Nyns. ‘Terecht. Het volume van de klassieke brievenpost neemt af (zie grafiek) en iedereen weet dat er een grote groeimarkt ligt in de e-commerce en de levering van pakjes aan huis. Maar om op te boksen tegen grote logistieke spelers als DHL moet Bpost voortdurend performanter en efficiënter werken. Versta: goedkoper en met minder personeel. En dat leidt steeds meer tot spanningen. De medewerkers zien de winstcijfers van het bedrijf oplopen, maar vragen zich af waar hun eigen voordeel blijft.’

Minder banen

De jammerklacht van de vakbonden over het verlies aan werkgelegenheid bij Bpost snijdt hout. In 2007 – toen het transformatieproject van Johnny Thijs op kruissnelheid gekomen was – telde Bpost nog 37.500 werknemers. Omgerekend was dat goed voor 32.500 voltijdse banen (vte’s). Eind vorig jaar waren er nog 26.300 postmannen en -vrouwen (of 23.800 vte’s) in dienst. Een daling van de werkgelegenheid met een derde, in minder dan tien jaar. ‘Als dit tempo aangehouden blijft, kunnen we tegen 2020 het werk gewoon niet meer de baas’, zegt ACOD-secretaris Nyns. ‘We moeten van de overheid elke dag 9.200 postrondes onderhouden, tot in alle uithoeken van het land. Het is onrealistisch om dat met nog minder mensen te gaan doen.’

Toch ziet het er niet naar uit dat de ­personeelsafbouw snel zal stoppen. Dat heeft veel te maken met de impact van grote investeringsprogramma’s in technologische vernieuwing, zoals volautomatische sorteringsmachines.

In Neder-over-Heembeek gaat eind volgend jaar het 70.000 vierkante meter grote nieuwe brievensorteercentrum Brussel X open, met gesofisticeerde sorteermachines die elk 24.000 poststukken per uur aankunnen. De sortering verloopt dan tot op het niveau van de uitreikingsronde van de individuele postbode. Die krijgt zijn postzak ’s morgens dan kant en klaar aangeleverd.

Georoute

Gedaan met de postbode die zelf in alle vroegte de eindsortering op straat en huisnummer moet doen. Dat levert tijdswinst op, waardoor de postronde uitgebreid kan worden en er minder postbodes nodig zijn.

Die efficiëntielogica werd jaren geleden al ingezet, met de invoering van Georoute, het computermodel om de lokale postbedeling beter aan te sturen. ‘Het is helaas niet bij die ene Georoute gebleven’, zucht Nyns. ‘We zitten nu aan versie 10. De postbodes en hulppostbodes zien hun taakinhoud voortdurend veranderen. Dat vreet aan mensen. Daarom hebben we gevraagd om gedurende twee jaar de werkorganisatie in de uitreikingskantoren stabiel te houden.’

Het minder voordelige statuut van de (ruim 5.000) hulppostbodes is een ander, langlopend pijnpunt tussen bonden en directie bij Bpost. Ook nu staat een verbetering van hun loonpakket op de syndicale agenda.

Het management van Bpost benadrukt dat de personeelsafbouw sociaal is verlopen, zonder gedwongen ontslagen, louter via natuurlijk verloop: de kleine helft van alle spontane vertrekkers en gepensioneerden wordt niet vervangen.

De vakbonden erkennen die inspanning, maar noemen de gehanteerde ratio – meer dan de helft niet vervangen – onhoudbaar. ‘Er gaan in de komende jaren grote groepen 50-plussers weg’, luidt het. ‘Als die niet vervangen worden, rijden we ons vast.’ Documenten van Bpost bevestigen de grijze leeftijdspiramide: liefst 38 procent van het huidige personeel is ouder dan 50 jaar.

Geen tijd voor een praatje

De bonden willen het ook hebben over de ‘verwaarlozing’ van de maatschappelijke rol van postbodes en loketbediendes. Die sociale rol botst met de economische ­bedrijfslogica. Alles moet altijd sneller, tijd voor een praatje met oudere klanten is er niet meer. Postbodes verkopen geen zegels meer aan huis, zoals vroeger, en nemen geen bankoverschrijving meer mee naar kantoor. ‘Daar wordt al eens lacherig over gedaan, maar voor heel wat oudere mensen is dit geen vooruitgang’, vindt Nyns.

Ook de afbouw van de openingsuren in kleine, landelijke postkantoren gaat voor de bonden te ver. ‘Er is niet alleen minder dienstverlening voor de klanten, ook het personeel draagt de gevolgen. Veel kleine postkantoren zijn nog maar een paar halve dagen open per week. Economisch is dat correct als er maar twintig man komt opdagen per dag. Maar die loketbediende moet nu wel het hele dorp helpen op twee halve dagen, wat wachttijden meebrengt als het loket dan toch eens open is. Dat leidt dan weer tot frustraties bij de klanten en voert de werkdruk op bij het personeel. Want in de namiddag moet die bediende naar een ander klein kantoor in een naburige gemeente hollen, waar hetzelfde proces plaatsvindt.’

24/24, 7/7

Nachtwerk in de sorteercentra en de vroege ochtendshifts van postbodes zijn van oudsher ingeburgerd bij Bpost. Maar het succes van e-commerce en de boom in de huis-aan-huislevering van pakjes doen de carrousel nu onophoudelijk draaien, 24 uur op 24, zeven dagen op zeven.

De e-consument is verwend. Hij wil een supersnelle en liefst gratis levering van zijn onlineaankopen, ook op zaterdag en zondag. De logistieke keten moet mee ­en dat vergt steeds flexibelere werk­regelingen.

Als het nieuwe sorteercentrum Brussel X operationeel is, zal Bpost daar alle e-pakjes verzamelen, voor levering in het hele land. Om de grote onlineketens tegemoet te komen, zal Bpost dan pakjes accepteren tot 2 uur ’s nachts, met gegarandeerde thuislevering later diezelfde dag. De capaciteit zal opgevoerd worden van 100.000 naar 300.000 pakjes per dag.

PostNL gebruikt een groot netwerk van goedkope (schijn)zelfstandigen als koeriers. Dat helpt PostNL om op prijs te kunnen concurreren. Bij Bpost wordt nog altijd een beroep gedaan op ‘eigen’ werknemers.

Om dat beleid enigszins betaalbaar te houden, zijn de vakbonden vorig najaar akkoord gegaan met de afschaffing van de extra vergoeding voor zaterdagwerk, waardoor zaterdag een ‘gewone’ werkdag wordt. De premie voor zondagwerk bestaat wel nog.

Het sociaal akkoord over weekendwerk toont aan dat bonden en management bij Bpost tot nog toe in staat waren om – met typische Belgische compromissen – stappen (of stapjes) vooruit te zetten in de verzoening van sociale bekommernissen en economische logica. Met die wetenschap moet de staking van maandag geen drama zijn.

Om op te boksen tegen grote logistieke spelers als DHL moet Bpost voortdurend performanter en efficiënter werken. Versta: goed­koper en met minder personeel

Sport
  1. Club Brugge maatje te klein voor PSG
  2. De laatste race van Marieke Vervoort, met een glas cava in de hand
  3. Ploegleider volgt Tom Dumoulin van Team Sunweb naar Jumbo-Visma
  4. Atletico Madrid wint zuinig in Champions League, Shakhtar Donetsk kan voor eigen volk niet winnen
  5. Rolstoelatlete Marieke Vervoort is overleden
  6. Jürgen Klopp is op zijn hoede voor Genk maar kan wellicht toch rekenen op Salah: “Het ziet er goed uit wat Mo betreft”
  7. Victor Campenaerts en Deceuninck-Quick Step vallen in de prijzen op UCI Gala
  8. “Alle boeren zijn homo” en “Sammy janet”: KV Kortrijk riskeert 4.000 euro boete wegens homofobe spreekkoren en vuurwerk in derby tegen Zulte Waregem
  9. Europese jeugdwedstrijd ontaardt volledig: tachtig gewapende hooligans vallen weerloze supporters en spelers van Bayern aan
  10. Bart Verhaeghe pleit voor BeNe Liga met achttien clubs, waarvan acht Belgische: ‘Kan snel gaan’
  11. Handelsrechtbank keert aflossingsplan van Luik Basket goed: “Oef!”
  12. Aryna Sabalenka niet blij dat ze op WTA Elite Trophy in groep zit met Elise Mertens, Madison Keys verrassend onderuit
  13. Ook Steffi Graf kijkt uit naar comeback van Kim Clijsters, al heeft ze wel haar bedenkingen over de slaagkansen
  14. Thierry Neuville staat voor haast onmogelijke opdracht in Rally van Catalonië
  15. KV Oostende bevestigt gesprekken met stad en schuldeisers over moeilijke financiële situatie: “We moeten ons niet stoerder voordoen dan we zijn”
  16. Video Klimster zet duizelingwekkend wereldrecord neer
  17. Mohamed Salah maakt trip mee naar Genk maar is nog twijfelachtig voor Champions League-wedstrijd met Liverpool
  18. Ex-team Nick Nuyens eist meer dan een miljoen euro schadevergoeding voor contractbreuk Wout van Aert
  19. Genk-trainer Felice Mazzu overweegt zich aan te passen aan Liverpool: “ManU deed het uitstekend met 5 achterin”
  20. Hoe kan Lewis Hamilton in Mexico zijn zesde F1-titel behalen?