22 maart 2016, een scharnierdatum

Voor het eerst is België getroffen door een meervoudige aanslag. Brussel staat voortaan in de sinistere rij waar ook New York, Madrid, Londen en Parijs deel van uitmaken. Voor het eerst ook werd een zelfmoordaanslag gepleegd op onze bodem. Voor het eerst kwamen zoveel mensen op een dag binnen onze grenzen om door de hand van terroristen. Het zijn akelige primeurs met verstrekkende gevolgen.

Welke epitheton je ook op deze gruwelijke misdaden wil kleven, ‘blind’ is er niet een van. Het waren zeer doelgerichte, niets ontziende acties tegen Brussel als knooppunt van Europa: door zowel de luchthaven in Zaventem als het metrostation Maalbeek vlakbij de Europese wijk als doelwit te nemen, hebben de daders daarover niet de minste twijfel laten bestaan.

De opluchting over de arrestatie van de Salah Abdeslam, de voortvluchtige mededader van de aanslagen in Parijs, is van korte duur geweest, de vrees voor harde vergeldingsacties helaas terecht. Niet alleen was het respijt kort, we bevinden ons overduidelijk in een escalatie. Het geradicaliseerde islamisme heeft ons de oorlog verklaard. De dubbele aanslag tijdens de ochtendspits was zonder twijfel bedoeld om zoveel mogelijk bloed te doen vloeien en tot ver over de grenzen terreur te zaaien.

De kwetsbaarheid van een moderne en open samenleving is schokkend aangetoond. De hele wereld passeert door Zaventem. Op niet veel plaatsen lopen meer kleuren, gezindten, culturen en religies door elkaar dan in de vertrekhal van een internationale luchthaven. In Brussels Airport gaat het bovendien niet alleen over toeristen en zakenreizigers, maar ook om diplomaten, ministers en presidenten. Het geweld komt voor iedereen, ook de meest beschermden, nu wel zeer dichtbij. Bovendien legde de aanslag in het metrostation Maalbeek als het ware een bom onder het hart van de Europese Unie zelf. De terroristen hebben het signaal willen geven dat ze oppermachtig zijn en toeslaan waar en wanneer ze willen.

Voor onze samenleving wordt 22 maart 2016 een scharnierdatum. Nadien is niets nog hetzelfde. We hebben ons, na Parijs en de lockdown van Brussel, stilaan weer laten gewennen aan hoe het vroeger was. Dat kan nu niet meer. Er is geen weg terug.

Onvermijdelijk zal ons leven voortaan nog meer door veiligheidsmaatregelen en beperking van bewegingsvrijheid en privacy worden getekend. In oorlog gelden andere wetten en dit is oorlog. Een oorlog waarin de fanatieke tegenstrever geen regels erkent.

Tot gisteren konden we nog hopen dat Brussel Bagdad niet is en het nooit zal worden. Het verschil qua permanente onveiligheid is nog steeds aanzienlijk. Maar de illusie dat we om de een of andere reden nooit tot dat niveau van redeloos geweld kunnen wegzakken, zijn we kwijt.

Brussel behoort nu tot de door het vuur geharde categorie van steden als New York, Madrid, Londen en Parijs. Met zijn internationale roeping leek het al jaren daartoe voorbestemd. Het is desondanks triest te moeten accepteren dat de aangekondigde bloedige dag vandaag ook echt is gekomen. Tegelijk kunnen we er troost en hoop uit putten. Anderen zijn ons in deze tragedie voorgegaan. Alle verhoudingen in acht genomen, waren de klappen die zij kregen zelfs zwaarder dan de onze. Het leek hen wellicht ook toe alsof de wereld nooit meer normaal, nooit meer leefbaar zou worden. Maar alle wereldsteden die door deze vorm van terreur zijn getroffen, hebben zich herpakt. Hun inwoners hebben de draad van hun leven weer opgepikt. Ze hebben lessen getrokken om de risico’s te beperken, maar ook geleerd door te gaan, ondanks de pijn, de woede en het verdriet.