‘Als begeleiding nodig is, geeft rechter  beter andere straf dan enkelband’
Een veroordeelde die een enkelband maar geen begeleiding krijgt heeft behoefte aan de juiste informatie. Foto: Fvv

Binnenkort zullen nog meer enkelbanden als straf opgelegd worden. Maar zo’n straf zonder begeleiding frustreert veroordeelden. ‘Het geven van de juiste informatie op de juiste manier wordt nog belangrijker ‘ zegt Liesbeth Wyseur van de Vlaamse Justitiehuizen.

Vanaf mei, kan elektronisch toezicht – de enkelband – als zelfstandige straf uitgesproken worden. Dat houdt in dat de veroordeelde geen begeleiding krijgt.

Komt dat wel goed? Uit een onderzoek van de VUB is gebleken dat er veel frustratie leeft bij enkelbanddragers, precies door een gebrek aan begeleiding bij korte straffen. Dat mondt soms uit in bedreigingen en agressie.

‘Er loopt overleg tussen de gemeenschappen om elektronisch toezicht als autonome straf een concrete invulling te geven’, zegt Liesbeth Wyseur, woordvoerster van het Departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, dat voor Vlaanderen bevoegd is voor de Justitiehuizen. ‘We weten dat de justitieassistenten het elektronisch toezicht voor minder dan drie jaar niet werkbaar noemen, omdat zij geen begeleiding mogen geven, hoewel er wel vraag naar is.’

‘Aan de enkelband als autonome straf zijn evenmin begeleidende maatregelen verbonden. Informatie verstrekken aan de betrokkene wordt meer dan ooit belangrijk. Dus moeten we afspraken maken wie, op welke manier, welke informatie geeft.’

Omgaan met agressie

Vaak zijn het technici van de mobiele eenheid – die de apparatuur thuis komen installeren – die de volle laag krijgen.

‘Het is normaal dat mensen schrikken als de technicus plots voor de deur staat’, zegt Wyseur. ‘Dan dringt het besef pas echt door dat het menens is. Dat hun huis een gevangenis wordt.’

Recentelijk kregen de medewerkers van de mobiele eenheid een opleiding rond het omgaan met agressie, zodat escalaties zo veel mogelijk vermeden worden. De Justitiehuizen zullen deze stap anders proberen te organiseren.

De Justitiehuizen noemen het op zich positief dat de mogelijkheden van het elektronisch toezicht uitgebreid wordt. Wyseur: ‘Op die manier kan een rechter een straf op maat opleggen, rekening houdend met de behoeften van een veroordeelde. Ze hebben niet allemaal begeleiding nodig. Als dat wel zo is, is een probatiemaatregel (een proeftermijn met voorwaarden zoals een ontwenningskuur, red.) wellicht meer aangewezen dan een enkelband.’

Daartoe moet de rechter wel goed geïnformeerd zijn. Een maatschappelijke enquête komt dan van pas. De justitieassistent gaat in dat geval na of er sprake is van een achterliggende problematiek. Met die kennis kan de justitieassistent de rechter een gepaste straf adviseren.

1.888 mensen onder elektronisch toezicht

Sinds 2013 wordt de enkelband gebruikt als alternatief voor korte celstraffen. Zo moest de overbevolking in de gevangenissen een halt toegeroepen worden. De Justitiehuizen, die het elektronisch toezicht begeleiden, zagen daarop een stevige groei. Op 15 maart 2015 stonden in België 1.888 mensen onder elektronisch toezicht. De grote meerderheid van hen was veroordeeld tot gevangenisstraffen tot en met drie jaar.

De Justitiehuizen en het elektronisch toezicht werden in 2015 naar Vlaanderen overgeheveld. De Vlaams overheid werkt aan een eigen beleid en decreet. Daarbij worden ook nieuwe technologieën in overweging genomen.