'En de verliezer is… Donald Trump'
Donald Trump mag dan al de voorverkiezing in South Carolina gewonnen hebben, toch was het geen al te beste avond voor hem, schrijft BART KERREMANS, hoogleraar internationale relaties en expert Amerikaanse politiek aan de KU Leuven.

Het moet een vreemde zaterdagavond geweest zijn voor Donald Trump. Tijdens het eerste deel ervan was er alleen maar reden tot juichen. Wat de peilingen voorspelden, bleek al gauw uit te komen: het zou een afgetekende overwinning worden. Geen vuiltje aan de lucht dus. Naarmate de avond vorderde, kwamen de eerste onweerswolken aanzetten. Niet alleen zag het ernaar uit dat Marco Rubio nipt tweede zou eindigen, ook bleef Jeb Bush een flink eind onder de psychologische grens van 10 procent.

Toen de nacht zich uiteindelijk inzette, was de sfeer om zeep. Rubio kon immers net de tweede plaats vasthouden, ten nadele van Ted Cruz, terwijl Trumps ultieme nachtmerrie uitkwam: Jeb Bush gaf er de brui aan. En hoewel John Kasich zich ongetwijfeld nog illusies maakt dat hij de nominatie kan binnenhalen, zal het ook voor hem snel afgelopen zijn. De tweede helft van maart haalt hij niet.

De stemmen van deze twee heren zullen in grote mate bij Rubio terechtkomen. De exit/entrance-polls liegen er niet om. De kiezers van Bush en Kasich hebben op bijna alle vlakken hetzelfde profiel als die van Rubio. Alleen is het appeal van deze laatste breder, wat hem sterk wapent ten aanzien van Cruz… en Trump.

Cruz had in een conservatieve staat als South Carolina op zijn minst op een sterke tweede plaats moeten eindigen, niet op een (zij het nipte) derde. Met het grote aantal religieuze kiezers in de Republikeinse voorverkiezingen en de sterke organisatorische voordelen die daaraan vasthangen om de eigen kiezers via de evangelische kerken naar de stembus te krijgen, had Cruz Rubio eigenlijk moeten oppeuzelen en tegelijkertijd Trump het vuur aan de schenen leggen. Geen van beide is gebeurd. Cruz komt daarmee in het straatje van Huckabee (in 2008) en Santorum (in 2012) terecht: sterk starten in Iowa maar daarna langzaam maar zeker wegdeemsteren. Alleen beseft hij dat nog niet.

Waarom is dit een ramp voor Trump? Het antwoord ligt in het feit dat er voor hem maar één weg naar de nominatie van zijn partij was: winnen dankzij een grote hoeveelheid tegenstanders. Die laatsten moesten dus zolang mogelijk met zijn allen in de race blijven. Op deze wijze zouden de stemmen van de meer traditionele Republikeinen over meerdere kandidaten verdeeld worden. Daardoor zou Trump met zijn anti-establishmentaanhang voldoende stemmen gehad hebben om telkens als eerste te eindigen in de staten waar nog voorverkiezingen zullen plaatsvinden en daarmee bijna alle gedelegeerden van deze staten verwerven. Want daarover gaat het bij de Amerikaanse voorverkiezingen: het bijeensprokkelen van gedelegeerden die op het grote partijcongres op je zullen stemmen. Bij de Republikeinse partij is als eerste eindigen veelal voldoende om (bijna) alle gedelegeerden van een staat te verwerven.

Neem South Carolina. Ook al won Trump er (slechts) 32,5 procent van de stemmen, omdat hij er als eerste is geëindigd, krijgt hij bijna alle 50 gedelegeerden van deze staat. Bush gooit dus roet in het eten door nu al op te geven. Met zijn opgave en de sterke score van Rubio zal het voor Trump moeilijker worden om nog als eerste te eindigen in de talrijke staten die volgen. Het zal zelfs zo goed als onmogelijk worden.

Rubio heeft twee troeven die Trump niet heeft. Ten eerste vormt hij een aanvaardbaar alternatief voor Bush’ kiezers. Hun profiel is zeer vergelijkbaar en tot op zekere hoogte zal hun afkeer van Trump hen mee in Rubio’s armen helpen drijven. Ten tweede scoort Rubio veruit het beste bij de kiezers die bezorgd zijn over de vraag wie het in november, in de strijd tegen de Democratische kandidaat, kan winnen. Het effect van die vraag groeit doorgaans naarmate het voorverkiezingsseizoen vordert. Dat zal zeker zo zijn indien duidelijk wordt dat Hillary de nominatie van haar partij zal halen. Verkiesbaarheid zal dan zeer sterk op het kiesgedrag van de Republikeinen gaan wegen met Rubio als grote begunstigde.

Maar wat gebeurt er indien Cruz ook snel uit de race stapt? Het is niet waarschijnlijk maar het kan. Zal Trump daar geen garen bij kunnen spinnen? Niet echt. De twijfels over Trumps conservatisme zijn bij Cruz’ aanhangers veel groter dan over dat van Rubio en dat is zeer zeker zo als het over God en geloof gaat. Ofwel lopen Cruz’ kiezers dus massaal naar Rubio over, ofwel haken ze gewoon af door niet te gaan stemmen. Waarschijnlijk wordt het een combinatie van beide. Telkens is Rubio de winnaar.

Trump zal niet echt genieten van zijn overwinning in South Carolina, eerder integendeel. Maar hij zal niet de enige zijn die wakker ligt. Ook Hillary heeft er een zorg bij. Van alle Republikeinen is Rubio de lastigste die ze voorgeschoteld kon krijgen op weg naar het Witte Huis. Vergeleken met hem is zelfs Sanders klein bier.