'De totale ineenstorting van Defensie dreigt al langer'
Afscheidnemend chef Gerard Van Caelenberghe (l) met minister van Defensie Steven Vandeput. Foto: blg
Nu het mandaat van Gerard Van Caelenberge niet wordt verlengd, moet het leger op zoek naar een nieuwe stafchef. Een ondankbare taak krijgt hij/zij, na jarenlange besparingen, kazernes die sluiten en een morrende publieke opinie. Wat moet zo’n Chief of Defense kunnen?

Van Caelenberge nam in 2012 de honneurs waar nadat zijn voorganger Charles-Henri Delcour met slaande deuren was vertrokken. Zijn mandaat liep voor een periode van vier jaar en was verlengbaar. Maar dat gebeurt dus niet. De regering is nu aan zet om een nieuwe hoogste militair van het land – een generaal met vier sterren – aan te duiden. Op 13 juni is er bij Defensie een bevorderingscomité, al blijft het afwachten of de nieuwe naam dan al bekend zal zijn.

Wat is de belangrijkste taak van de nieuwe legertopman?

‘De krijgsmacht bij elkaar houden, dat is de essentie’, zegt defensie-expert Alexander Mattelaer,verbonden aan het Instituut voor Europese Studies aan de VUB. ‘Tussen de verschillende componenten bestaat een sterke budgettaire competitie om schaarse middelen. Kaki, donker- en lichtblauw tevreden houden, is een van de grootste uitdagingen. Van Caelenberge had de verdienste integer met die rol om te springen.’

Hoe belangrijk is een goede relatie met de minister?

‘De huidige relatie tussen minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA) en Van Caelenberge is niet fantastisch en dat is geen kwestie van botsende persoonlijkheden. Het is het product van een structureel vertroebelde relatie, die historisch gegroeid is. Al lang voor er van Vandeput en Van Caelenberge sprake was, zat er ruis op de lijn. Dat opeenvolgende regeringen het nalieten om hun (financiële) engagementen na te komen, is daar de belangrijkste oorzaak van.’

Maar er is verbetering op komst? De regering gaat er prat op dat het strategisch plan fundamentele veranderingen doorvoert, en vanaf 2019 wordt er 9,2 miljard geïnvesteerd in Defensie.

‘De totale ineenstorting van het departement dreigt al langer, bij elke begrotingscontrole werd beknibbeld. De regering is nu een engagement aangegaan, maar dat treedt pas in werking in 2019, als het mandaat van de huidige regering afloopt. Mag ik u eraan herinneren dat André Flahaut op het einde van paars-groen, in 2003, een veel ambitieuzer plan had. Toen was er sprake van 90 straaljagers(in het plan-Vandeput gaat het om 34 jachtvliegtuigen, red.).’

Van Caelenberge en vooral zijn voorganger Charles-Henri Delcour stonden niet bekend om hun vlotte communicatie.

‘Communicatie wordt zeker een uitdaging. Defensie heeft veel te winnen met een breder bewustwordingsproces over internationale onveiligheid. Het is ook niet evident voor de hoogste militair om militaire beslissingen op basis van eerdere gemaakte politieke keuzes helder te verwoorden. Proactief communiceren wordt door politici ook niet altijd positief onthaald.’

Volgens een ongeschreven regel mogen de verschillende componenten om beurt een stafchef leveren. Dat maakt dat de marine nu aan de beurt is. En waarschijnlijk een Franstalige, aangezien Van Caelenberge Nederlandstalig is. Is dat nog van deze tijd?

‘Dat kadert in een bredere Belgische traditie van respect en evenwicht. Waarbij de component volgens mij zwaarder moet doorwegen dan de taalrol. Opnieuw een Nederlandstalige stafchef uit de luchtmacht zal heel gevoelig liggen, ook al omdat het grootste investeringsdossier de vervanging van de F-16’s is.’

De nieuwe stafchef moet ook onpopulaire maatregelen nemen, zoals het sluiten van kazernes.

‘Daar bestaat vooral politieke weerstand tegen, bepaalde burgemeesters die vrezen voor de tewerkstelling in eigen regio. Bij Defensie bestaat daar minder controverse over, zolang er bij sluiting rekening wordt gehouden met de geografische spreiding.’