Nu zijn het  weer de mannen
Tom Naegels

Veranderen de vluchtelingen de Europese demografie? Een stuk van een politicologe over die kwestie had best wat meer omkadering gekregen, schrijft Tom Naegels.

Het is een uitdagende stelling die de Amerikaanse politicologe Valerie Hudson verdedigt: als er in een samenleving veel meer jonge mannen zijn dan vrouwen, dan wordt die instabiel – en dat is wat er gebeuren gaat in Europa, door de instroom van vooral jonge mannelijke asielzoekers. In Zweden zijn er nu al 123 zestien- en zeventienjarige jongens voor 100 meisjes van die leeftijd!

Boeiend, dus koos De Standaard ervoor om een vertaling van haar stuk te plaatsen (‘Europa heeft een mannenprobleem’, DS 18 januari ), dat prominent aan te kondigen op de voorpagina en er het commentaar van de hoofdredacteur aan te wijden. Op een stukje op hln.be en de column van Tom Potoms op deredactie.be na, was haar analyse nog niet door de Vlaamse media opgepikt. Toch krulde er zich ook een frons tussen mijn wenkbrauwen. Om twee redenen: een eerder formele, en een inhoudelijke.

Die formele is de minst belangrijke. ­Hudsons stuk verscheen al op 5 januari op Politico. Dat staat correct onder het stuk vermeld. Maar waarom wachtte De Standaard dertien dagen?

Temeer (en dat is de inhoudelijke frons) omdatThe Economist Hudsons stelling al sterk had gerelativeerd. Het blad voerde aan dat ze de cijfers van Zweden naar heel Europa extrapoleert, maar dat mag je niet doen want de instroom in Zweden is groter dan elders én Zweden heeft een kleinere bevolking, waardoor het evenwicht er sneller omslaat. In grote landen als Duitsland zal er nauwelijks een effect zijn.

De Standaard heeft dat opnieuw correct gemeld (‘Is Zweden een alleenstaand geval?’, DS 18 januari ). Maar het zat me dwars, omdat Hudsons conclusie niet­temin stelliger en dwingender naar voren wordt geschoven. De voorpagina: ‘Te veel vluchtelingen zijn mannen.’ Het commentaar: ‘Mannen zijn het probleem.’ Het artikel zelf: ‘Europa heeft een mannenprobleem.’ En dan pas volgt, veel onzekerder, de relativering: ‘Is Zweden een alleenstaand geval?’ (Zowel Gazet van Antwerpen als Knack publiceerde deze week berekeningen van demograaf Patrick ­Deboosere waaruit moet blijken dat de geslachtsverhoudingen in België evenmin sterk zullen wijzigen.)

Waarom zou je een stelling presenteren als de waarheid, terwijl je de weerlegging ervan er tegelijk naast zet? ‘Omdat ik niet vind dat wat The Economist schrijft, iets verandert aan de pertinentie van de ­observatie’, zegt hoofdredacteur Karel Verhoeven. ‘De gegevens die de Duitse politie stilaan prijsgeeft over de daders in Keulen leidden afgelopen weekend tot talloze reportages in de internationale media. Aldoor duikt daarin het beeld op van ronddolende groepen alleenstaande mannen, die geen job, vrouw of sociale relaties hebben... Is het dan nog nooit opgemerkt dat veel vluchtelingen mannen zijn? Natuurlijk wel, maar Keulen heeft die vaststelling urgenter gemaakt. En Hudson biedt daar vanuit haar expertise een kader voor. Ze voegt iets wezenlijks toe aan het debat: het gaat niet alleen om de afkomst van de vluchtelingen, niet alleen om hun geloof of hun culturele waarden. Dat is dan ook de reden waarom we het stuk nu pas brachten: omdat het aan actualiteitswaarde gewonnen heeft. Wat ­The Economist doet, is Hudsons redenering toepassen op de volledige Europese bevolking: als je het op dat niveau bekijkt, dan is er amper onevenwicht. Maar asielzoekers zitten niet keurig verspreid over heel Europa. Ze concentreren zich in bepaalde steden, bepaalde wijken en op dat niveau zorgen ze voor instabiliteit. Ik vind het een vrij academische tegenwerping.’

Nu, als ik haar tekst lees, denk ik wel degelijk dat Hudson de intentie heeft om een uitspraak te doen over de globale demografische impact op Europees niveau.

Dat is ook haar expertise: al in 2002 publiceerde ze een boek over de veiligheidsrisico’s in Azië (heel Azië) door de scheefgetrokken geslachtsverhoudingen op het continent (het hele continent). Rekening houdende met die eigen intenties, vind ik wel dat The Economist haar stelling fors verzwakt. Maar dat neemt niet weg dat sommige problemen die we vandaag ervaren, onder meer veroorzaakt kunnen worden door grote concentraties aan jonge mannen op bepaalde plaatsen, ongeacht de verhouding tussen de geslachten op landelijk of Europees niveau. (Het neemt ook niet weg dat het onzinnig kan zijn, zoals Hudson, The Economist en Patrick Deboosere doen, om nieuwkomers en autochtonen bij elkaar op te tellen om de totale sekseverhouding van een land te berekenen. Als de nieuwkomers gesegregeerd leven, dan kan het onevenwicht ­in de eigen groep nog altijd een grote rol ­spelen.)

Mijn frons had dus vooral te maken met de onduidelijke status van Hudsons tekst, met de spanning tussen ‘dit is zo’ en ‘dit is een interessante hypothese die een verklaring kan bieden voor recente gebeurtenissen’. Online wordt haar tekst geplaatst onder Opinie. Op papier was het ‘Het Verhaal’, normaal de plek voor een reportage – feitelijke berichtgeving dus. Het is geen van beide, een analyse door een academicus, gebaseerd op cijfers en eigen onderzoek, maar nog steeds vatbaar voor tegenargumenten (en misschien totale weerlegging). Een en ander heeft natuurlijk te maken met die mix van stelligheid en voorlopigheid die zo eigen is aan journalistiek – het nieuws als een permanente stop motion picture: zo is het, maar morgen bekijken we het opnieuw. Voor mij was het beter geweest als dat allemaal wat meer was uitgelegd: Amerikaanse politicologe, twee weken geleden geschreven, nu actueel door Keulen, leert ons misschien iets over, tegenwerpingen vindt u hier… Maar misschien begrijpen lezers dat zo ook wel, zonder dat hen de pap in de mond wordt gegeven.

De ombudsman houdt de redactie van De Standaard wekelijks een spiegel voor. Opmerkingen over journalistiek in De Standaard kan u melden via ombudsman@standaard.be en via www.standaard.be/ombudsman, waar u ook links vindt naar zijn Facebook- en Twitterpagina (@OmbudsDS)