Ontketent het conflict tussen Iran en Saudi-Arabië een nieuwe oorlog in het Midden-Oosten?
Een afbeelding van de Saudische koning Salman wordt verbrand in Bagdad, Irak. Foto: AP

Uit wraak voor de executie van Nimr al-Nimr, een invloedrijke Saudische én sjiitische geestelijke, kwamen de afgelopen dagen honderden sjiieten uit verschillende Arabische landen op straat. De rellen zorgden voor hoogoplopende spanningen tussen Iran en Saudi-Arabië, die prompt hun diplomatieke relaties opschortten.

Ko Colijn, directeur van de Nederlandse denktank Clingendael, denkt echter niet dat er een oorlog komt tussen beide grootmachten. ‘Misschien ben ik te optimistisch, maar volgens mij raakt het probleem op lange termijn wel opgelost. Zo zijn de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry en zijn Russische collega Sergei Lavrov al druk bezig met het creëren van een brandgang achter de schermen. Ze manen beide grootmachten in het Midden-Oosten aan om de kalmte te bewaren en zich te focussen op de gemeenschappelijke vijand van de internationale coalitie: Islamitische Staat (IS).’

Westerse relaties prioriteit

Maar ook zonder die druk van bovenaf vermoedt Colijn dat zowel Iran als Saudi-Arabië er geen baat bij heeft dat de situatie uit de hand loopt. ‘Er zullen zeker nog schermutselingen volgen en wellicht zal Iran nu ook gaan stoken bij de sjiitische minderheden in Saudi-Arabië. Maar het Saudische koningshuis zal zijn relaties met belangrijke westerse bondgenoten, zoals de VS en Frankrijk, niet op het spel willen zetten voor een oorlog met Iran.’

Strijd om de hegemonie

Toch mag de strijd tussen beide grootmachten om de regionale hegemonie niet onderschat worden. ‘De jarenlange strijd tussen Iran en Saudi-Arabië gaat veel verder dan een sektarische tweedeling tussen sjiieten en soennieten, hij heeft een geopolitieke basis. Het Saudische koningshuis zit dan wel stevig in het zadel, de angst voor een nieuwe Arabische lente blijft een grote rol spelen in het beleid van het koninkrijk. De Saudi’s willen vriendschappelijke relaties met hun buurlanden uitbouwen om handlangers in de regio te hebben, en zo ook de interne macht en veiligheid te vrijwaren.’ Colijn geeft als voorbeeld de Saudische inmenging in de Jemenitische burgeroorlog.

‘Iraanse reputatie besmeurd’

Tot slot scharen ook de Iraniërs zich niet als één blok achter de wraakacties tegen het Saudische beleid.

‘Ook in Iran zijn de meningen verdeeld tussen de conservatieven enerzijds en de verlichte geestelijken anderzijds. De Iraanse leider Rohani, die tot deze tweede groep behoort, krijgt intussen het verwijt dat hij de protesten niet in de hand kan houden en zo de Iraanse reputatie in het Midden-Oosten besmeurt.’

Soennitische landen zoals Koeweit, Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten hebben zich al achter Saudi-Arabië geschaard en de rellen openlijk afgekeurd.

U wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld u aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig