In Marokko moet het grootste park voor zonne-energie in de wereld vanaf 2020 voorzien in de helft van de energiebehoefte van het land. ‘Onze koning wil tot aan Mekka duurzame energie leveren.’

De inwoners van de Marokkaanse stad Ouarzazate zijn gewend aan grote producties. Het stadje ligt aan de rand van de Sahara en is een beroemde filmlocatie. Men noemt het stadje ook wel ‘Ouallywood’. Kaskrakers als Lawrence of Arabia, The Mummy, The Living Daylights en zelfs Game of Thrones zijn hier opgenomen.

De oude handelspost en poort tot de woestijn dient nu opnieuw als locatie voor een megaproductie: een complex van vier aan elkaar gekoppelde zonneparken waarmee Marokko vanaf 2020 de helft van de totale energiebehoefte duurzaam kan opwekken. Men hoopt zelfs dat er energie overblijft om naar Europa te exporteren. Marokko heeft immers de ambitie om met zijn woestijn als motor uit te groeien tot een wereldmacht op het gebied van zonne-energie. Dit project is daartoe een belangrijke springplank.

Spiegels

Wanneer het park volledig operationeel is, zal Marokko beschikken over de grootste zonne-energiecentrale ter wereld. De eerste fase, Noor 1, wordt volgende maand opgeleverd. De hier gebruikte spiegeltechnologie is niet zo wijdverbreid en bovendien duurder dan de fotovoltaïsche panelen die consumenten over de hele wereld op hun dak hebben staan. Voordeel van de technologie die Marokko gebruikt, is dat de panelen ook nog energie produceren nadat de zon is ondergegaan.

Dat de woestijn een enorm potentieel voor zonne-energie heeft, is al decennialang bekend. Na de grote kernramp in Tsjernobyl in 1986, berekende de Duitse natuurkundige Gerhard Knies dat alle woestijnen op aarde in een paar uurtjes voldoende zonne-energie krijgen om de hele wereld een jaar lang van stroom te voorzien. In theorie althans, want het opvangen en transporteren van deze energie vormt nog een grote uitdaging.

Terwijl monteurs de laatste hand leggen aan Noor 1, staan de vijfhonderdduizend boogvormige spiegels te schitteren in de woestijn. Ze zijn in achthonderd rijen opgesteld en kantelen mee met de zon. Er klinkt een licht gezoem terwijl hun schaduwen langzaam oostwaarts kruipen.

Wanneer de vier zonneparken gereed zijn, beslaan ze gezamenlijk een oppervlakte die even groot is als Rabat, de hoofdstad van Marokko. Het totaal opgewekte vermogen van 580 MW is voldoende om een miljoen huishoudens van elektriciteit te voorzien. Alleen al Noor 1 produceert al een vermogen van 160 MW.

Nieuwe olie

Volgens Hakima el-Haite, minister van Milieu in Marokko, zal zonne-energie in deze eeuw evenveel betekenen als de productie van olie in de vorige eeuw. Aan het 9 miljard dollar kostende project liggen echter andere, meer urgente motieven ten grondslag, vertelt ze.

‘We zijn geen olieproducerend land. Onze energievoorziening is voor 94% afkomstig van geïmporteerde fossiele brandstoffen en dat heeft grote gevolgen voor onze begroting. We subsidieerden die dure fossiele brandstoffen fors. Toen we hoorden over het potentieel van zonne-energie, was de beslissing niet moeilijk te nemen.’

Vanaf 2020 zal de duurzame energievoorziening van Marokko voor een derde worden opgewerkt met behulp van zonne-energie. De rest is afkomstig van windmolens en waterkrachtcentrales.

‘We zijn bijzonder trots op dit project’, vervolgt Haite. ‘Ik denk dat dit het belangrijkste zonnepark ter wereld is.’

De parabolische spiegels zijn 12 meter hoog en bevestigd op een stalen buizenstelsel dat gevuld is met een vloeistof (Heat Transfer Solution, ofwel HTF, red.) om de warmte te transporteren. De vloeistof stroomt door de buizen en wordt gaandeweg verwarmd tot een temperatuur van 393°C. Vervolgens belandt de vloeistof in een warmtewisselaar, waar water omgezet wordt tot stoom die de grote turbines energie laat opwekken.

De gebruikte vloeistof bestaat uit een synthetische oplossing van thermische olie die wordt gepompt naar een reservoir met gesmolten zout. Hier kan de warmte-energie gedurende drie uur worden opgeslagen, zodat de centrale ook ’s avonds energie levert. De opstelling van de spiegels is zo gekozen om schade door opwaaiend zand tot een minimum te beperken.

De klok rond

Volgens betrokken technici kunnen de centrales Noor 2 en 3, die in 2017 worden opgeleverd, gedurende 8 uur energie opslaan. Daarmee kan dit zonnepark 24 uur per dag en 7 dagen per week de zonne-energie uit de Sahara benutten en de omliggende regio van stroom voorzien.

‘Onze grootste uitdaging was het project op tijd af te krijgen, met volledig behoud van de prestatie-eisen die we vooraf hebben gesteld’, vertelt projectleider Rashid al-Bayad.

Hoewel de eerste fase van het project nog moet worden afgerond, heeft Marokko al grotere, internationale ambities. ‘We zijn al betrokken bij de bouw van een hoogspanningsnetwerk in het zuiden van Marokko en in Mauritanië. Dat is de eerste stap’, aldus Ahmed Baroudi, algemeen directeur van de Société d’Investissements Energétiques, de nationale investeringsbank voor duurzame energie. Volgens Baroudi zal dit project uiteindelijk een impact hebben op het gehele Midden-Oosten. ‘Onze koning wil tot aan Mekka duurzame energie leveren.’

Of die ambitie werkelijkheid wordt is nog de vraag, maar de export van zonne-energie zou volgens Masen, het Agentschap voor Duurzame Energie in Marokko, stabiliserend kunnen werken tussen de landen. Marokko voert gesprekken met Tunesië en hoopt ook naar Europa energie te exporteren. Met het project Desertec had Duitsland in een eerder stadium plannen om vanaf 2050 vijftien procent van Europa’s totale energiebehoefte op te wekken in de Sahara. Dat project is in 2013 echter gestaakt.

‘We denken dat het mogelijk is om energie naar Europa te exporteren, maar daarvoor moeten nieuwe verbindingen worden ontwikkeld’, vertelt Maha el-Kadiri, woordvoerder van Masen.

Juist vanwege een gebrek aan verbindingen om energie naar Frankrijk te transporteren, heeft Spanje onlangs een stop gezet op nieuwe projecten voor zonne-energie. Toch heeft de EU aan alle lidstaten de verplichting opgelegd dat tien procent van de energie van elk land via kabel kan worden geëxporteerd vanaf 2020.

Onafhankelijk

Ondertussen wil Marokko de zonne-energie vooral inzetten om minder afhankelijk te worden van de import van grondstoffen. Op termijn moet het land mogelijk ook water gaan ontzilten, aangezien het door de klimaatverandering steeds vaker wordt getroffen door grote droogtes. Politici zijn zich er dan ook terdege van bewust dat Marokko beschikt over het meest geavanceerde programma voor duurzame energie in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. ‘We lopen voorop in zonne-energie’, aldus Kadiri.

Een groot deel van de investering van 9 miljard dollar voor het Noor-complex is afkomstig van internationale organisaties als de Europese Investeringsbank en de Wereldbank. De Marokkaanse overheid stelt zich garant. De hoge kosten worden niet afgewenteld op de Marokkaanse consument. Dat is mede te danken aan de subsidies die zijn verleend door het staatshoofd van Marokko, koning Mohammed VI.

Een maand voor de oplevering werken meer dan duizend overwegend Marokkaanse arbeiders koortsachtig aan het installeren van de laatste bedrading en het opruimen van steigers. Het buizenstelsel dat de spiegels met elkaar verbindt, wordt voorzien van isolerend glaswol. De in gele en oranje overalls gehulde arbeiders lopen af en aan, en hebben tijdens hun twaalf uur durende dienst nauwelijks oog voor het Atlasgebergte in de verte. Voor Hajar Lakhael, een 25-jarige veiligheidsmanager uit Meknès, zitten de repetities er bijna op. Ze maakt zich op voor de première van wat wel misschien de grootste kaskraker ooit wordt. ‘Het bouwen is achter de rug en nu moeten we afwachten hoe deze projecten het gaan doen. Dit is een soort generale repetitie.’

Courtesy of The Guardian

The Guardian: Keep it in the ground

Vertaling: VoxEurop