Ontwerpakkoord tussen EU en Turkije over vluchtelingensamenwerking
Europees Raadsvoorzitter Donald Tusk (links) en Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker (rechts) Foto: EPA

Dankzij het ontwerpakkoord van de Europese Unie met Turkije over de aanpak van de vluchtelingenstroom zullen de onderhandelingen over de liberalisering van de visumplicht voor Turkse onderdanen worden versneld. De criteria veranderen echter niet. Dat heeft Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker verklaard na afloop van de Europese top in Brussel. Turkije krijgt ook meer geld voor de opvang.

Volgens Juncker begroetten de Europese leiders donderdagavond het ontwerpakkoord dat zijn Commissie met de Turkse regering bereikte over een actieplan om de toestroom van vluchtelingen naar Europa in te dammen.

Juncker bevestigde dat Turkije als pasmunt voor zijn medewerking uitzicht krijgt op een versnelling van de onderhandelingen over de liberalisering van de visumplicht voor Turkse onderdanen.

‘Maar dat betekent niet dat we onze basiscriteria opgeven. Er komen geen aparte criteria voor Turkije. We evalueren de situatie in de lente van 2016’, zei Juncker, die beklemtoonde dat er een koppeling bestaat tussen visaliberalisering en de Turkse inspanningen om de vluchtelingenstromen in te perken.

Financiële steun

Diplomatieke bronnen stelden dat de Turkse regering tot drie miljard euro aan financiële steun vraagt. Dat bevestigde Juncker niet. De Luxemburger wou enkel kwijt dat zijn rechterhand Frans Timmermans de komende dagen verder zal onderhandelen met Ankara over de financiële ondersteuning.

Turkije zou ook azen op een nieuwe impuls voor het slabakkende toetredingsproces van het land, maar daarover sprak Juncker zich niet uit.

Europees Raadsvoorzitter Donald Tusk noemde het ontwerpakkoord met Ankara ‘een belangrijke stap’. ‘Maar het heeft enkel zin als het ertoe leidt dat de vluchtelingenstromen onder controle komen’, herhaalde de Pool.

Premier Charles Michel beklemtoonde alleszins dat de eventuele opening van nieuwe hoofdstukken in de toetredingsonderhandelingen 'geen enkele resultaatsverbintenis' inhoudt. 'We hebben veel te winnen bij een open dialoog met Turkije, maar we moeten niet naïef zijn', aldus Michel, die ook het belang van samenwerking met Turkije in de strijd tegen terrorisme beklemtoonde. Michel benadrukte overigens dat een mogelijke versoepeling van de visumplicht in eerste instantie enkel voor studenten en zakenmensen zou gelden. Een algemene liberalisering ligt volgens de premier niet op tafel en hij is er bovendien tegen, zei hij.

Merkel legt permanent spreidingsmechanisme vluchtelingen opnieuw op tafel

Tegen de verwachtingen in hebben de staatshoofden en regeringsleiders op de Europese top ook gediscussieerd over een permanent spreidingsmechanisme voor vluchtelingen die de EU binnenkomen. Het was de Duitse bondskanselier Angela Merkel, die in eigen land onder zware politieke druk staat, die het dossier opnieuw op tafel legde.

De Europese landen kwamen sinds de zomer overeen om alles samen 160.000 mensen die recht hebben op internationale bescherming over de EU te verdelen. De Europese Commissie wilde ook een permanent mechanisme in het leven roepen zodat bij toekomstige crisissen niet steeds op een noodplan moet worden teruggevallen. Voor verschillende landen was dat voorstel echter onaanvaardbaar, waardoor het van de tafel verdween.

Op de top bracht Angela Merkel het donderdagavond echter opnieuw ter sprake, liet een diplomaat met kennis van de gesprekken zich ontvallen. Merkel kreeg de te verwachten reactie: landen als Hongarije, Tsjechië, Slovakije en Polen willen dat ‘eerst uitgevoerd wordt wat al overeengekomen is’. Een permanent spreidingsmechanisme lijkt er dus niet snel te zullen komen.

Merkel onder politieke druk in eigen land

Merkel staat in eigen land onder grote politieke druk omdat veel vluchtelingen die naar Europa komen in Duitsland het land van melk en honing zien. Er zouden dit jaar 800.000 tot 1 miljoen vluchtelingen Duitsland bereiken, mogelijk nog meer. Merkels conservatieve zusterpartij CSU verwijt de bondskanselier dat ze zich te gastvrij opstelt, maar ook haar eigen CDU-achterban wil dat ze iets onderneemt om de toestroom af te remmen.

Volgens premier Charles Michel wordt de discussie over het permanente mechanisme op de top van december verdergezet. ‘Maar dit mag ook niet los gezien worden van Dublin’, zei hij. De Dublin-verordening, die zegt dat een asielaanvraag behandeld moet worden in het land waar ze is ingediend, zal tegen het einde van het jaar geëvalueerd worden door de Commissie. Eerder was afgesproken dat dit in 2016 zou gebeuren, maar de vluchtelingencrisis heeft het werk versneld.

‘Lidstaten bereid om Frontex en EASO honderden extra grenswachten te sturen’

De Europese lidstaten zijn bereid om het grensbewakingsagentschap Frontex en het asielondersteuningsbureau EASO honderden extra personeelsleden te sturen. Dat heeft Europese Raadsvoorzitter Donald Tusk gezegd. Woensdag kregen de lidstaten nog onder hun voeten van de Commissie omdat ze hun engagementen maar niet nakomen.

Frontex en EASO hebben extra personeel nodig om de bewaking van de buitengrenzen en de registratie van inkomende migranten in Italië en Griekenland te verbeteren. Op de Europese top op 23 september maakten de staatshoofden en regeringsleiders dure beloftes, maar van de 700 mensen die Frontex nodig heeft en de 370 waar EASO om vraagt, zijn er nog maar 48, respectievelijk 81 toegezegd.

Donderdag kwamen de leiders overeen dat er moet worden voortgemaakt met de installatie van hotspots in Italië en Griekenland, de centra waar migranten geregistreerd worden en waar beslist wordt wie recht heeft op bescherming. Om dit mogelijk te maken, beloven ze (opnieuw) voldoende mensen en middelen uit te trekken voor de twee Europese agentschappen. Donald Tusk zei na afloop van de top letterlijk dat de lidstaten ‘honderden extra grenswachten naar Frontex en EASO gaan sturen’.