De crash van vlucht MH17 op 17 juli vorig jaar is veroorzaakt door een Buk-raket van Russische makelij. Dat staat in het langverwachte eindrapport van de Nederlandse Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV), dat dinsdag wordt gepubliceerd. Volgens de Onderzoeksraad was het overgrote deel van de passagiers op slag dood.

Al eerder werd gesuggereerd dat een Buk-raket van Russische makelij de ramp met vlucht MH17 in Oost-Oekraïne veroorzaakt had. Het is nu ook officieel bevestigd door voorzitter Tjibbe Joustra van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV), die dinsdag de zeshonderd nabestaanden in Den Haag toesprak en later ook pers en politiek inlichtte over het rapport.

Een rakethoofd van het type 9N314Mn is ontfploft boven de linkerkant van de cockpit van het vliegtuig, met als gevolg dat de voorkant van het vliegtuig afbrak. Wrakstukken landden in een gebied van 50 vierkante kilometer. De raket werd gelanceerd vanuit een gebied van 320 vierkante kilometer, maar de precieze locatie kan niet achterhaald worden.

'Iedereen dacht dat het veilig was'

Dat het toestel  is neergeschoten, berust op een vergissing, besluit het rapport. Het vliegtuig van Malaysia Airlines vloog op 17 juli 2014 boven het conflictgebied in Oost-Oekraïne, hoewel dat eigenlijk verboden was. Maar Malaysia Airlines was daarmee geen uitzondering. 'Vrijwel iedereen vloog over het gebied', aldus Joustra. 'Omdat iedereen dacht dat het veilig was.' Om precies te zijn: die dag vlogen 160 vliegtuigen over Oost-Oekraïne, de drie dagen ervoor vlogen vliegtuigen van in totaal 61 maatschappijen uit 32 landen over het gebied.

Het luchtruim had moeten gesloten zijn, aldus Joustra. In de maanden voor de ramp zijn zeker zestien Oekraïense militaire vliegtuigen en helikopters door rebellen uit de lucht geschoten. Volgens de OVV was Oekraïne op de hoogte dat er luchtafweergeschut werd gebruikt dat tot de vlieghoogte van commerciële vluchten kon reiken en had het land daarom het luchtruim moeten sluiten. De risico's werden niet goed ingeschat.

Op slag dood

De passagiers aan boord van vlucht MH17 waren volgens Joustra op slag dood, met uitzondering van enkelen die eerst het bewustzijn verloren en nog maximaal een minuut in leven bleven. De zuurstofmaskers zijn niet gebruikt, zo blijkt uit het onderzoek.

'Een deel van de passagiers heeft ernstig letsel opgelopen, met waarschijnlijk de dood tot gevolg. Bij anderen heeft de blootstelling binnen zeer korte tijd geleid tot verminderd bewustzijn of bewusteloosheid. Niet kon worden vastgesteld op welk moment de inzittenden zijn overleden. De val op de grond was niet te overleven. De onderzoeksraad heeft geen aanwijzingen gevonden voor bewuste handelingen van inzittenden na de ontploffing van de raket. Het is aannemelijk dat de inzittenden, de situatie waarin zij zich bevonden, nauwelijks konden bevatten.'

Schuldvraag niet beantwoord

In het rapport wordt de toedracht van de feiten onderzocht en de vragen beantwoord waarom het toestel over Oost-Oekraïne vloog, waarom niet onmiddellijk duidelijk was wie er in het vliegtuig zat en wat de slachtoffers van de ramp zelf gemerkt hebben. Het onderzoek van de OVV gaat echter niet over de mogelijke daders. Een afzonderlijke strafrechtelijk onderzoek onder leiding van het Openbaar Ministerie gaat daar wel over. Dat zal in de loop van 2016 gepresenteerd worden.

'Mijlpaal'

De Russische vice-minister van Buitenlandse Zaken Sergej Rjabkov noemt het onderzoek partijdig. Oekraïne reageerde dan weer door van een 'terreurdaad' te spreken. Dat zei de Oekraïense vice-premier Gennadi Zoebko vandaag tijdens een persconferentie in Kiev dinsdag. De Verenigde Staten noemen het rapport dinsdag een 'belangrijke mijlpaal' in het streven om diegenen die verantwoordelijk zijn aansprakelijk te stellen'.

De Nederlandse premier Mark Rutte zei in een eerste reactie dat het rapport veel duidelijkheid gebracht heeft. Maar wie de dader is, daarover wil hij niet speculeren. In de richting van Moskou of de door Rusland gesteunde Oekraïnse separatisten wil hij nog niet wijzen.

Bij de crash van de MH17 kwamen alle 298 mensen aan boord om het leven, onder wie 196 Nederlanders en zes Belgen.