Europese Commissie lanceert alternatief voor omstreden ISDS-systeem
Cecilia Malmström (rechts) hier met Maggie De Block. Foto: AFP

De Europese Commissie wil bijzondere rechtbanken met onafhankelijke rechters in het leven roepen om geschillen tussen buitenlandse investeerders en overheden te beslechten. Met het voorstel hoopt de Commissie het ongenoegen over de omstreden arbitragepanels in het kader van de vrijhandelsonderhandelingen met de Verenigde Staten te neutraliseren.

De onderhandelingen met Washington over een nieuw vrijhandelsakkoord (TTIP) worden al jaren bezwaard door het protest tegen het zogenaamde ISDS-systeem, waarbij geschillen tussen investeerders en overheden voor private arbitragepanels beslecht kunnen worden. Tegenstanders betogen dat het systeem multinationals munitie biedt om democratisch goedgekeurde wetgeving te ondermijnen.

Met het nieuwe voorstel wil eurocommissaris Cecilia Malmström de angel uit het debat halen. ‘Uit het openbare debat bleek een fundamenteel gebrek aan vertrouwen in het oude systeem van geschillenbeslechting. Wij willen een nieuw systeem opzetten dat precies is opgebouwd uit de elementen die ervoor zorgen dat burgers nationale en internationale rechtbanken vertrouwen’, lichtte de opvolgster van Karel de Gucht toe.

Het nieuwe systeem zal een rechtbank van eerste aanleg en een beroepskamer omvatten. De zaken worden niet behandeld door arbitragepanels, maar door rechters, die benoemd worden door de Europese Unie en de betrokken handelspartner en die niet als advocaat mogen optreden in andere handelszaken.

Daarnaast wil Malmström het recht van overheden om regelgevend op te treden verankeren in handels- en investeringsakkoorden en precies omschrijven in welke omstandigheden investeerders hun toevlucht kunnen zoeken bij deze rechtbanken. Het gaat om gevallen van discriminatie, onteigeningen, nationaliseringen...

De Commissie, die de tekst nog moet voorleggen aan de lidstaten en het Europees Parlement, ontwikkelde het systeem met het oog op de gesprekken met de VS, maar het moet ook de norm worden voor andere toekomstige handelsakkoorden. Het recente verdrag met Canada wordt evenwel niet opengebroken. Op langere termijn blijft de Commissie streven naar een internationale rechtbank voor geschillenbeslechting.

De Europese groenen hebben het voorstel al weggezet als ‘een marketingstunt’. Malmström haalt de schouders op. ‘Sommigen zijn gewoon tegen het hele idee van vrijhandel. Zelfs als je ‘gratis ijsjes voor iedereen’ roept, zijn ze nog tegen. Maar ernstige mensen zien dat we de kritiek ernstig hebben genomen en een nieuw modern systeem willen creëren’, aldus de Zweedse, die erop wijst dat Europese investeerders het vaakst gebruikmaken van het bestaande model voor geschillenbeslechting.