Juncker maakt brandhout van Tsipras
Een aangeslagen Jean-Claude Juncker sabelde de Griekse premier Tsipras gisteren op een persconferentie neer. Foto: Yves Herman/reuters

Jean-Claude Juncker heeft zijn reputatie op het spel gezet in deze Griekse crisis. Als het tot een Grexit komt, deelt hij in de klappen. Daarom verkocht hij gisteren zelf de klappen aan de Griekse premier Tsipras. ‘Een democratie uitspelen tegen achttien andere, is niet de houding die bij de grote Griekse natie past.’

De tijd van de schouderklopjes, omarmingen en kussen tussen Alexis Tsipras en Jean-Claude Juncker is definitief verleden tijd.

Een aangeslagen Commissievoorzitter sabelde de Griekse premier gisteren op een persconferentie gewoon neer. De perszaal zat vol ambtenaren, Juncker had zelf een groot deel van zijn kabinet meegebracht, op de wand werden de Griekse en Europese vlag netjes naast elkaar geprojecteerd.

‘Ik ben intriest, diepbedroefd door het spektakel dat Europa zaterdag gaf’, zei Juncker, die zich ‘een beetje bedrogen’ voelde. ‘In één nacht heeft het Europese geweten een zware klap gekregen. Egoïsme en soms tactische of zelfs populistische spelletjes hebben de overhand genomen.’

Juncker pikt het niet dat Tsipras zaterdagnacht de stekker uit de onderhandelingen trok, zonder hem te informeren een referendum afkondigde en nu ook nog eens oproept tot een neen-stem.

Hij beschuldigde de radicaal-linkse premier ervan de waarheid over het verloop van de onderhandelingen te verzwijgen tegenover zijn bevolking. ‘In veel gevallen moesten wij aandringen op de meest sociale maatregelen’, was het dodelijkste zinnetje. ‘Wij stuurden aan op besparingen in de defensiebegroting. Ik moest de job doen van de Griekse regering om een minder gunstige behandeling voor scheepseigenaars op te leggen, hoewel dat gezond verstand is.’

Juncker merkte ook op dat de instellingen (de Commissie, de ECB en het IMF) vrijdagavond bereid waren om in te stemmen met een belangrijke eis van Tsipras door de btw op hotels niet te verhogen van 13 naar 23%. En over een eventuele schuldherschikking viel te praten in de herfst, op basis van de verklaring daarover uit 2012 (hij zei er alleen niet bij dat dit alleen voor Tsipras niet volstaat).

Door de gehaktmolen

Een kort telefoongesprek tussen de twee vlak voor de persconferentie heeft Juncker niet kunnen temperen. Vanaf nu telt nog maar één ding: maken dat een meerderheid van de Grieken zondag in het referendum vóór de euro stemt. Daarom moest Tsipras door de gehaktmolen gehaald worden.

Maar er is nog een andere factor. Profiterend van het vacuüm dat Donald Tusk als voorzitter van de Europese Raad liet vallen, smeet Juncker zich met zijn naaste medewerkers volledig in de onderhandelingen. Als er een akkoord kwam, zou hij in één klap de positie van de Europese Commissie versterken.

Als voormalige voorzitter van de eurogroep was hij er ook van overtuigd dat een Grexit vernietigende gevolgen zou hebben voor de eurozone – hij waarschuwde dat de ‘Angelsaksische wereld’ een Grexit zou aangrijpen om de eurozone beetje bij beetje te ontmantelen.

Soepele houding

Zijn soepelere houding tegenover de Grieken en zijn uitspraken dat een Grexit geen optie was, leverden hem kritiek op van de strikte landen zoals Duitsland, Finland, Nederland en Slovakije. Zij vonden dat Juncker de onderhandelingen bemoeilijkte, omdat hij de Grieken de indruk gaf dat de instellingen vroeg of laat zouden inbinden om het toch maar niet tot een Grexit te laten komen.

En Juncker bleek zelf in een moeilijke positie te zitten: hij voelde de drang om zich op te werpen als bemiddelaar, maar zat zelf als hoofd van de Commissie in het kamp van de instellingen. ‘Ik heb mijn Griekse vrienden altijd gezegd dat ze niet moesten geloven dat ik uiteindelijk een finaal antwoord zou kunnen bieden, tegen de anderen in’, zei hij daarover gisteren.

‘Nieuwe Delors’

Omdat hij zich ver gewaagd heeft in de onderhandelingen, dreigt Juncker zelf verzwakt te worden als het toch fout afloopt. Nu hij aan het hoofd staat van wat hij zelf ‘de Commissie van de laatste kans’ noemde, heeft hij de ambitie om de ‘nieuwe Delors’ – de legendarische Commissievoorzitter tussen 1985 en 1995 – te worden. Daartoe wil hij een nieuwe impuls geven aan de Europese integratie. In zo’n verhaal is geen plaats voor een Grexit, die een kruis zou maken over de droom van een politieke unie.

Daarom smeekte de Commissievoorzitter de Griekse bevolking om zondag alvast ‘ja’ tegen de euro te zeggen. Op de vraag wat een ‘neen’ zou betekenen, antwoordde hij: ‘Dan neemt Griekenland afstand van de euro en Europa.’

Als het ja-kamp het zondag haalt, kan Juncker weer even ademhalen. Maar hoe het daarna verder moet, daar heeft men ook bij de Europese Commissie het raden naar.

Wist je dat je ook zonder abonnement elke maand 3 betalende  plus-artikels kunt lezen?

Meld je aan en lees gratis ›

Vul je e-mailadres en wachtwoord in