Starten op de beurs: advies voor beginners
Foto: AFP
Sommigen horen nu voor het eerst de lokroep van de beurs. Zij overwegen om er hun eerste stappen te zetten of hebben dat net gedaan. Analist Dirk Vandycke heeft een reeks tips voor hen. Geen specifieke aandelen, maar zaken om in het achterhoofd te houden.

Op naar de beurs

De beurzen doen het al een aantal jaren na elkaar prima. En ook dit jaar is tot hier geen uitzondering. De duidelijke boodschappen dat de beurs de beste plaats is voor je geld (en dat altijd geweest is) zijn niet meer uit de lucht en worden enkel overstemd door de vele, al dan niet betalende, adviezen wat te kopen. Er wordt gretig uitgepakt met hoe geweldig je rendement niet zou zijn geweest als je dat al een tijd terug had gedaan. Maar ook de genummerde lijstjes van wat je moet weten op de beurs, hoe je moet beleggen, wat je vooral niet moet doen , best presterende of sterkst aanbevolen aandelen, schieten als paddenstoelen uit de grond.

Tekens aan de wand

Deed de beurs het goed? ‘Zeker en vast’, zul je overal in koor horen! Nemen we even een van de grootste aandachtstrekkers in het medialandschap als voorbeeld. Een mediakanon als VTM met Paul D’Hoore als boegbeeld. Zij pakten begin dit jaar uit met ‘de grote geldbarometer’.  De recentelijk met veel aandacht aangekondigde tussenstand na 6 maanden bedraagt ruim 11%. Een resultaat dat zo goed als volledig te danken was aan de positie in aandelen. Zes aandelen om precies te zijn, door de groot- en beleggingsbanken naar voor geschoven. Om zeggen net niet de helft van het te investeren bedrag werd in die fictieve aandelenkorf geïnvesteerd. Conclusie: aandelen is waar je met je geld moet zitten, ook voor de nabije toekomst. Maar is dit niet wat kort door de bocht?

Historische resultaten bieden geen garantie voor de toekomst en aan aandelen is het risico verbonden op het volledig verlies van de inleg, staat op zowat elk officieel document van diezelfde banken. Banken die, slechts zeven jaar terug, duidelijk aan de wereld hebben laten zien tot wat ze in staat zijn op de beurs. Zelfs  het lot van wie absoluut niets van aandelen wou afweten werd daar toen veranderd.

Nu, wie wil weten wat hij ziet kan er baat bij hebben om even uit te zoomen om het groter beeld te begrijpen. Een eenvoudige computersimulatie helpt dergelijk resultaat in perspectief zetten. We laten de computer, ook op de Brusselse beurs, 100 keer na elkaar willekeurig 6 verschillende aandelen kiezen op datum van 6 maanden geleden. De enige voorwaarde gesteld aan het kiesuniversum is dat het aandelen moeten zijn van bedrijven die winst genereren en de 3 maand daarvoor ook een positief rendement haalden. De bedrijven uit de geldbarometer kunnen niet gekozen worden. De gemiddelde opbrengst van deze 100 portefeuilles van 6 aandelen is 24,14%, met een variatie van 3,27% meer of minder. Pro memorie, dit zijn willekeurig gekozen aandelen! Dergelijke simulatie relativeert geweldig de waarde van al die analyses en toont vooral dat als het vloed is, de meeste bootjes omhoog gaan. Nochtans was op het journaal te horen dat de keuze van die aandelen informatie betreft die ‘normaal achter gesloten deuren enkel naar de klanten gaat’. Zo gewichtig klonk het.

Maar wie gewoon een niet actief beheerd indexfonds kocht (dus gewoon op het gemiddelde had ingezet) die had vergelijkbare resultaten met lagere kosten (wellicht in bovenstaande analyse als verwaarloosbaar achterwege gelaten)  en een stuk minder risico (een index kan bijvoorbeeld niet failliet gaan). Bovendien bestaan er manieren om volledig in aandelen te zitten met een vooraf bepaald beperkt risico. Relativeren wat je hoort is dus de boodschap.

Maar er is meer. Als 11% aantrekkelijk lijkt bij het staren naar een verdord landschap aan intresten op spaarboekjes, weet dan dat de beurs sinds de crash van 2008 maar liefs 137% gestegen is en sinds z’n top van dit jaar al zo’n 8% verloren heeft. We zitten dus al behoorlijk hoog en we zijn dit jaar ook al 25% kwijt van wat we hadden kunnen hebben.

Bovendien wordt het belangrijkste bij het beleggen in aandelen veelal, en ook hier, zomaar achterwege gelaten. Voor het bovenstaande voorbeeld van de barometerportefeuille varieert het resultaat immers van een verlies van -2,09% naar een maximaal rendement van 50,72%, afhankelijk van de onderlinge hoeveelheden van de zes verkoren aandelen. Hoeveel je in elk individueel aandeel belegt. Dit is meest bepalend voor je uiteindelijk rendement. Veel bepalender dan wat men koopt! Paul Huybrechts, voorzitter van de Vlaamse Federatie der Beleggers, deelde mijn mening toen hij het voorwoord van mijn boek daaromtrent schreef.

Tot slot hoor je nu al her en der eens in de media dat de rentes in de nabije toekomst stabiel zullen blijven. Dat komt dan van vooraanstaande mensen uit de industrie. Mensen die het kunnen weten. Als je dit hoort, dan mag het je niet verwonderen als we een eerste renteverhoging zien nog voor het vierde kwartaal. Hoe sneller iets stijgt of daalt, hoe moeilijker het wordt om dergelijke beweging te bestendigen. Denk aan de luchtweerstand bij het voortbewegen/versnellen. Clustering illusion en extrapolatie liggen aan de oorzaak van dit soort foutieve denken. Hoe dan ook, de beurs houdt op termijn niet van stijgende rentes. Maar in gevallen van overmoed trekt ze zich er schijnbaar niets van aan. Tot de bubbel barst.

Nog in de bespreking van diezelfde barometer, werd het volgende gesteld: uitgaande van een rendementsprognose voor aandelen voor 2015 van 7% tot 10%, staan we 6 maanden later al aan 10%. De kans dat het nog eens hetzelfde doet is dus ‘weinig waarschijnlijk’, dixit Paul. We hebben als het ware al gehad wat er te verwachten viel, leidt je uit deze redenering af. Ook dat is fout (gambler’s fallacy heet dat in de wetenschap). Vaak is er inertie in een beweging. Het is alsof het meer moeite kost om een beweging te stoppen dan ze te bestendigen. Denk aan het remmen van een voertuig in beweging.

Los daarvan werd bovendien de fout gemaakt om de 11% rendement op de totale portefeuille te vergelijken met de 10% prognose. Als je echter maar de helft in aandelen hebt zitten en de andere helft nauwelijks wijzigt in waarde, dan is het rendement van die helft (aandelen) het dubbele van het totale rendement. Als je 10000 euro belegt en 1100 euro winst maakt op 5000 euro aandelen, dan is je rendement op de aandelen 22%. Terwijl de prognose voor aandelen 10% blijft natuurlijk. We zitten dus niet op, maar reeds ver over, deze prognose. Analisten hebben systematisch de neiging om te overschatten wat moet onderschat worden en te onderschatten wat de verwachtingen zal overtreffen.

Dus de beurs gaat dalen?

Niet noodzakelijk. Gezien de toegenomen media-aandacht is de kans zelfs wellicht groter dat we nog hogere toppen zien. Want er staat nog heel wat spaargeld langs de zijlijn dat niets noemenswaardigs opbrengt en waarvan de eigenaars de media volgen. Een bubbel zien we pas als al dat spaargeld ook naar de beurs zou vloeien. Symptomen zijn dan nog sterkere en snellere stijgingen met toenemende media-aandacht. Tekenen van een top zie je als de sterkste stijgers niet meer vooruit geraken maar alle laag geprijsde aandelen plots ook maar zonder aanwijsbare reden beginnen stijgen.

Denk even na. Als je door toedoen van de media de stap naar de beurs zet, dan ben je ongetwijfeld niet alleen. Het gros van de nieuwkomers op de beurs zal dit dus per definitie doen als het al geruime tijd goed gaat op de beurs, wat de media-aandacht verantwoordt. De institutionele beleggers hebben aan veel lagere prijzen en in de afwezigheid van al die aandacht geaccumuleerd (lees: hun kar volgeladen). Door aandacht van de media nu naar de beurs te richten, en dat kunnen ze door marketing, verwelkomen ze een veel groter publiek met veel minder diepe zakken dat door z’n totale omvang toch in staat is om aandelen van hen over te nemen. Verkopen zonder dat de koersen dus hoeven zakken, aan een grote groep kleine afnemers. Distributie heet dat. Een kleine groep verkoopt dus veel aandelen, in kleine hoeveelheden verkapt, aan een grote groep. Dan is het maar de vraag wie meer zal betalen voor uw aandelen als iedereen er al heeft omdat de media hen dat aanraadde. Wie staat nog langs de zijlijn om te kopen en heeft ook het geld om dat nog te doen? Aandelen zijn in dat opzicht als brandende lucifers. Wie ze laatst vasthoudt, brandt de vingers. Bedenk ook steeds dat wat jij koopt op datzelfde moment door iemand verkocht wordt. Ook al is er dus een consensus over de huidige prijs, er is een duidelijk verschil in mening over de toekomstige prijs.

We zijn met ander woorden op een punt aanbeland waar de media voor nieuwe brandstof op de beurs kan zorgen. Wat op z’n beurt kan leiden tot een zelfversterkende profetie van alom stijgende beurzen. Er is geen alternatief, aandelen zijn de beste belegging. Ondanks deze schijnbaar statistische waarheid zijn er op de beurs dalingen geweest die pas over twee generaties terug zijn opgehaald. Vliegen is veiliger dan auto rijden stelt men, maar er komt meer kunde bij te pas om daarvoor te zorgen.

Symptomen zijn soms verrassend klein en onschuldig. De buschauffeur die me onlangs vol trots aansprak over zijn eerste stappen in het beleggen, de beginners die hun abonnement opzeggen omdat ze elders meer rendement kunnen halen, de enkeling die denkt dat 4% per dag behalen realistisch is door te gaan daytraden (d.i. tijdens de dag intensief te gaan handelen), enz …

Eerste hulp op de beurs

Ben je beginnen kijken naar de beurs omdat de media daar je aandacht op vestigde? Of omdat je de beurs zelf al geruime tijd in de gaten hield? In dat laatste geval is de vraag waarom je dan nu nog aan de zijlijn staat. In het eerste geval heb je er waarschijnlijk nog geen kaas van gegeten. Hier zijn een paar life savers:

Vorm je eigen mening en bedenk dat het hogere prijzen zijn die voor jouw winst moeten zorgen. Verkoop dus als je teveel verliest en leg vooraf vast hoeveel verlies voor jouw draaglijk is. Zolang iets stijgt is er geen reden om het te verkopen. Je kunt bij elk nieuw record opnieuw stellen wat je wil verliezen (van je winst dan). Bijvoorbeeld: als een aandeel daalt onder de 5% van z’n laatste record dan verkoop je. Lees boeken van mensen die (veel) geld verloren op de beurs!

Let op met adviezen. De meeste hebben weinig tot geen toegevoegde waarde. Vraag je van een adviseur/expert altijd af hoe hij z’n zijn geld verdient. Door te beleggen of door andere mensen te vertellen hoe ze het moeten doen? Ga ook altijd een bewezen datering na (publicatie in de media of aankoopbewijs) van aankoopbeweringen. Iedereen kan vandaag een portefeuille samenstellen die het in het verleden schitterend deed.

Vraag naar hun verliezen. Als ze er geen hebben, maak dan dat je weg bent. Als iets te mooi lijkt om waar te zijn, is het dat ook meestal. Of nog, als men stelt snel rijk te kunnen worden moet je vooral maken dat je snel weg bent. Een goeie belegger die weet hoe te overleven op de beurs en er winst te realiseren zal een trackrecord hebben van winsten maar typisch (veel) meer maar vooral kleine verliezen.

Tot slot

Bewonder de schoonheid van de beurs maar verlies haar gevaren niet uit het oog. Laat je niet verblinden door onrealistisch hoge en onhoudbare of zelfs gewoon mooie winsten, want die worden sneller en heviger terug opgeëist op de volgende dag des oordeels (lees: de volgende terugval of zelfs crash). Kennis van zaken is ook daar het noodzakelijke fundament van een lang winstgevend leven. En dan hebben we het niet over kennis van de bedrijven op de beurs, maar gewoon over hoe de beurs zich gedraagt en wat de tell-tales zijn die verraden waar we ons bevinden op de immer ronddraaiende carrousel van ups en downs. Veel mensen die nu nog in aandelen willen stappen zullen helaas niet weten wat te doen bij een daling die ze niet hadden zien aankomen. Terwijl de verliezen oplopen zullen ze bevriezen als een kat in de koplampen van de wagen die haar zal overrijden.

Op de beurs bestaan geen slechte tijden bestaan, alleen een slechte voorbereiding. Je hoeft geen grote risico’s te nemen om een gedegen rendement te behalen. Op Monest kun je met al je vragen terecht bij een onafhankelijk publiek dat zelf de koe bij de horens vat.